Otvori glavni meni

Wikipedia β

Ovo je članak o godini 1969.
Disambig.svg Za ostala značenja v. 1969 (razvrstavanje).

< | 19. vijek | 20. vijek | 21. vijek | >
< | 1930-e | 1940-e | 1950-e | 1960-e | 1970-e | 1980-e | 1990-e | >
<< | < | 1965. | 1966. | 1967. | 1968. | 1969. | 1970. | 1971. | 1972. | 1973. | > | >>


Godina 1969 (MCMLXIX) bila je redovna godina koja počinje u srijedu.

1969 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1969
MCMLXIX
Ab urbe condita 2722
Islamski 1388 – 1389
Iranski 1347 – 1348
Hebrejski 5729 – 5730
Bizantski 7477 – 7478
Koptski 1685 – 1686
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 2024 – 2025
 - Shaka Samvat 1891 – 1892
 - Kali Yuga 5070 – 5071
Kineski
 - Kontinualno 4605 – 4606
 - 60 godina Yin Zemlja P(ij)etao
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11969
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era
1969:
123456789101112
RođenjaSmrti

DogađajiUredi / Уреди

Januar/SiječanjUredi / Уреди

Februar/VeljačaUredi / Уреди

 
Jaser Arafat (desno)
  • februar - Sastanak SK Srbije - odbacuju se zahtevi za "Republiku Kosovo".
  • februar - U Gvineji otkrivena vojna zavera, predsednik Sékou Touré će narediti pogubljenje 13 osoba, među kojima umetnika i političara Fodéba Keïte (u maju).
  • 14 - 20. 2. - Niz članaka Miloša Žanka u "Borbi" osuđuje "Hrvatski književni list" zbog nacionalizma.
  • 21. 2. - III plenum CK SK Hrvatske osudio "Hrvatski književni list".
  • 22. 2. - Pakistanska vlada povukla nakon nereda optužbu za pobunu protiv Sheikh Mujibur Rahmana, sutradan se vraća u Istočni Pakistan uz masovni doček.
  • 23. 2. - Trgovačka delegacija iz SFRJ otputovala u NR Kinu, nakon 10 godina prekida odnosa[3].
  • 24. 2. - 9. 3. - Svetski šampionat u hokeju na ledu: timovi grupe B igraju u Ljubljani (28. 2. - 9. 3.) a grupe C u Skoplju (24. 2. - 2. 3.).
  • 25. 2. - Student Jan Zajíc se zapalio u Pragu na 21. godišnjicu komunističke vlasti.
  • 25 - 28. 2. - Borba za vlast u Siriji: ministar obrane Hafez al-Assad, sa bratom Rifatom, nadigrao lidera zemlje Salaha Jadida i šefa obaveštajne službe Abd al-Karim al-Jundija (Jundi se ubio 2. 3.) - Assad će biti na čelu zemlje 1970-2000.
  • 26. 2. - Umro izraelski premijer Levi Eškol.
  • 26. 2. - U Francuskoj prikazan film Z Costa-Gavrasa, osuda Diktature pukovnika u Grčkoj.
  • 27. 2. - U SFRJ povezuju bugarsku kampanju povodom Makedonije sa sovjetskom doktrinom ograničenog suvereniteta[7].
  • 28. 2. - Podmorski zemljotres pogađa Portugal i Maroko, praćen cunamijem (1,2 m u Kazablanci).

Mart/OžujakUredi / Уреди

  • 2. 3. - Počinje Kinesko-sovjetski granični sukob, naročito oko ade Zhenbao/Damanski na reci Usuri.
  • 2. 3. - Prvi test let Concorde-a u francuskom Tuluzu.
  • 3. 3. - Lansiran Apollo 9, testira se lunarni modul.
  • 4. 3. - Urušavanje u nekom jugo. rudniku, 2 mrtvih, mnogi zarobljeni[5].
  • 8. 3. - Rat iscrpljivanja: Egipćani počinju granatiranje izraelskih pozicija na Sueckom kanalu.
  • 10. 3. - U Parizu pronađen mrtav četnički emigrant Andrija Lončarić, suosnivač militantnog Srpskog oslobodilačkog pokreta Otadžbina[8].
  • 10. 3. - Objavljen roman "Kum".
  • 11 - 15. 3. - Deveti kongres SKJ u Beogradu. Partije iz istočnog bloka bojkotuju sastanak. U predsedništvu CK SKJ jednak broj članova iz republika i odgovarajući iz pokrajina, članove biraju republički/pokrajinski kongresi - "federalizacija SKJ"; usvojen Titov stav da komunisti i svi radni ljudi treba odlučnije da ulaze u direktne obračune s nacio­nalistima svih vrsta i boja, pre svega, u vlastitoj sredini[9].
  • 14. 3. - Preko 5.000 demonstranata u šetnji do jugoslovenske ambasade u Pragu - podržavaju Tita i kongres SKJ, kojeg partije iz istočnog bloka bojkotuju[10]
  • 17. 3. - Golda Meir premijer Izraela (do 1974).
  • 17. 3. - TV Sarajevo počinje da emituje samostalan program.
  • 18. 3. - Počinje Operacija Breakfast, deo Operacije Menu - tajno američko bombardovanje komunističkih baza u neutralnoj Kambodži (Norodom Sihanouk se nedavno, pod pritiskom, udaljio od komunista).
  • 19. 3. - Britanski padobranci se iskrcali na Angvilu nakon što je na tom ostrvu jednostrano proglašena nezavisnost.
  • 20. 3. - Rezolucija Saveta bezbednosti UN 264 traži povlačenje južnoafričkih trupa iz Namibije - na teritoriji je u toku Južnoafrički granični rat sa SWAPO-om.
  • 21. i 28. 3. - Pobede Čehoslovačke nad SSSR u hokeju izazivaju spontane demonstracije u Čehoslovačkoj.
  • 22. 3. - Mirko Čanadanović izabran za predsednika Pokrajinskog komiteta SK Vojvodine.
  • 23. 3. - Manfred Wolf iz DDR-a skočio 165 metara na Planici - svetski rekord.
  • 23. 3. - Sedam Albanaca osuđeno u Skoplju zbog "raspirivanja nacionalne mržnje".
  • 25. 3. - Vojni predsednik Pakistana Ayub Khan usled nemira širom zemlje i pobune u Bengalu, dolazi Yahya Khan (do 1971).
  • 29. 3. - U Madridu održan natjecanje za pjesmu Eurovizije na kome četiri zemlje osvajaju najveći broj bodova te su organizatori prisiljeni proglasiti četiri umjesto jednog pobjednika. Jugoslovenski predstavnik Ivan & 3M je 13-ti.

April/TravanjUredi / Уреди

Maj/SvibanjUredi / Уреди

Jun/Juni/LipanjUredi / Уреди

 
Spomenik "Hrabrima", Ostra kod Čačka
  • 3. 6. - U sudaru sa australskim nosačem aviona HMAS Melbourne u Južnom kineskom moru prepolovljen američki razarač USS Frank E. Evans, poginulo 74 američkih pomoraca.
  • 5. 6. - Prvi supersonični let putničkog aviona Tupoljev Tu-144.
  • 5 - 17. 6. - Međunarodni sastanak komunističkih i radničkih partija u Moskvi (bez SKJ).
  • 8. 6. - Vijetnamizacija: u susretu sa južnovijetnamskim predsednikom Nguyen Van Thieu-om na ostrvu Midway, američki predsednik Nixon objavljuje da će do septembra biti povučeno 25.000 američkih vojnika.
  • 8. 6. -   Viet Cong proglasio Privremenu revolucionarnu vladu Republike Južni Vijetnam.
  • 8. 6. - Bomba oštetila jugoslovenski konzulat u Sidneyu (ambasadu u Canberri?).
  • 13. 6. - Pobuna u tibetanskom okrugu Nyêmo na čelu sa monahinjom Trinley Chödrön.
  • lipanj - Štrajkuju lučki radnici u Rijeci[11].

Jul/Juli/SrpanjUredi / Уреди

 
Apollo 11: čovek na Mesecu (Aldrin)
  • 1. 7. - Početak Radio Avale, prve nezavisne stanice u Istočnoj Evropi (prethodnica Studija B).
  • 1. 7. - Čarls formalno proglašen princom od Velsa.
  • 5. 7. - Kenijski ministar pravde Tom Mboya ubijen u Najrobiju.
  • 6. 7. - Završen 19. berlinski filmski festival, Zlatnog medveda dobio jugoslovenski film "Rani radovi".
  • 8. 7. - Prvo povlačenje američkih trupa iz Vijetnama.
  • 8 - 12. 7. - Konsultativni sastanak predstavnika nesvrstanih zemalja u Beogradu - bez rezultata.
  • 11. 7. - Protest privatnih kamiondžija u Ljubljani rešen kompromisom[13].
  • 14 - 18. 7. - "Fudbalski rat" ili Stosatni rat između El Salvadora i Hondurasa - vrhunac napetosti oko statusa Salvadoraca u Hondurasu i nasilja oko fudbalskih utakmica dve zemlje.
  • jul - Premijerka Indije Indira Gandhi nacionalizovala 14 najvećih banaka. Ona je u sukobu sa starom gardom Indijskog nacionalnog kongresa ("Sindikat") oko izbora novog predsednika zemlje.
  • 18. 7. - Incident u Čapakvidiku okončava predsedničke nade Teda Kenedija (saobraćajni udes u kome gine devojka koja se vozila s njim).
  • 19. 7. - Operacija Bulmus 6: izraelski komandosi uništili egipatsku radarsku stanicu na Zelenom ostrvu u Sueckom zalivu, što narednih dana omogućuje Operaciju Boxer, dejstva izraelskog vazduhoplovstva duž Sueckog kanala.
  • 20. 7. - Posada Apolla 11: Neil Armstrong, Edwin 'Buzz' Aldrin i Michael Collins, posle 4 dana putovanja, izvela prvo spuštanje na Mjesec (Armstrong, kao prvi čovjek uopće na nekom drugom tlu osim zemaljskog; i Aldrin, dok je Collins upravljao lunarnim modulom u mjesečevoj orbiti; vidi i Program Apolo).
  • 21. 7. - Sovjetska Luna 15 se srušila na Mesec.
  • 22. 7. - Počela seoba Trajanove table na 20 metara viši nivo, kako ne bi bila potopljena Đerdapskim jezerom.
  • 22. 7. - Španski Kortes ratifikovao Francovo označenje Juan Carlosa za princa Španije i prestolonaslednika (kralj 1975-2014, njegov otac Juan, sin Alfonsa XIII, preskočen je kao "liberalan").
  • 23. 7. - U Španiji izbija skandal Matesa: firma za tekstilnu mašineriju je uzela 200 miliona dolara kredita za, uglavnom izmišljen, izvoz. Franco u oktobru vrši rekonstrukciju vlade.
  • 25. 7. - Niksonova doktrina: prepuštanje odbrane azijskim saveznicima.
  • 26. 7. - 2. 8. - 16. Filmski festival u Puli, Velika zlatna arena za film "Nizvodno od sunca"[14].
  • 28. 7. - Jugoslavija i SR Nemačka potpisali sporazume o programu razmene naučnika, umetnika, tehnologa i studenata.
  • jul - Jugoslavija u UN-ovoj konferenciji o razoružanju[11].
  • 31. 7. - "Cestna afera" - Republičko izvršno veće SR Slovenije (Stane Kavčič) osudilo odluku SIV-a da se odustane od gradnje nekih cesta u Sloveniji, a nakon što je Svetska banka dala kredite za infrastrukturu (prvi put da neka republika protestuje zbog savezne odluke).
  • 31. 7. - Železnička nesreća u "južnoj Jugoslaviji" sa 29 mrtvih - voz udario u cisterne[6]

Avgust/August/KolovozUredi / Уреди

  • 2. 8. - Nixon u poseti Rumuniji.
  • 4. 8. - U Parizu počeli tajni pregovori između SAD i Severnog Vijetnama - ubrzo prekinuti.
  • 5. 8. - Američki Mariner 7 proleće pored Marsa.
  • 9. 8. - Pripadnici kulta Charlesa Mansona ubili petoro ljudi, među kojima glumicu Sharon Tate. Sutradan ubili i jedan bogati bračni par.
  • 11. 8. - Nacionalizovani rudnici bakra u Zambiji (preko 50% nacionalnih prihoda).
  • 12 - 14. 8. - Sjevernoirski sukob: Battle of the Bogside - veliki okršaj katoličke Odbrambene asocijacije građana Derryja i Kraljevskog alsterskog redarstva koji dovodi do raspoređivanja britanske vojske (irski premijer tražio plave šlemove).
  • 13. 8. - Kinesko-sovjetski pogranični konflikt.
  • 14. 8. - Lon Nol ponovo premijer Kambodže (do 1972, predsednik do 1975).
  • avgust - Otvoren Hotel Jugoslavija, najveći i najmoderniji u Jugoslaviji i jedan od najboljih u istočnoj Evropi - dvokrevetna soba 20 dolara dnevno, apartman 36-52 dolara[15] (dolar iz 1969. jednak 6,6 dolara iz 2017).
  • 15 - 18. 8. - Woodstock festival.
  • 16. 8. - V. V. Giri izabran za predsednika Indije, što je pobeda premijerke Indire Gandhi.
  • 17. 8. - Uragan Camille kategorije 5 razara američku državu Misisipi, 248 mrtvih.
  • 19 - 21. 8. - Demonstracije povodom godišnjice invazije na Čehoslovačku, najviše u Pragu i Brnu - petoro mrtvih u sukobu s milicijom i vojskom[16].
  • 21. 8. - Ludi Australac pokušao da zapali džamiju Al Aksa.
  • 31. 8. - Vojna diktatura u Brazilu: oboleli gen. Artur da Costa e Silva privremeno zamenjen tročlanom huntom.

Septembar/RujanUredi / Уреди

Oktobar/ListopadUredi / Уреди

Novembar/StudeniUredi / Уреди

 
Skenderija na markici 1983.

Decembar/ProsinacUredi / Уреди

  • 1. 12. - Regrutacija lutrijom u SAD, prva od Drugog svetskog rata, za godišta 1944-50.
  • 1 - 2. 12. - Haški samit Evropske zajednice: dovršenje Zajedničkog tržišta (uspostavljanje sistema dugoročnog finansiranja Zajedničke poljoprivredne politike); produbljenje putem ekonomske i monetarne saradnje (preporuka uspostavljanja e. i m. unije) kao i političke saradnje; proširenje prijemom četiri zemlje zemlje kandidata (Irska, Ujedinjeno Kraljevstvo, Danska, kao i Norveška koja je odbila na referendumu) uz uslov prihvatanja ugovora[21].
  • 4. 12. - Policija ubila Freda Hamptona, šefa ilinojskih Crnih pantera.
  • 6. 12. - Besplatni koncert na trkalištu Altamont u Kaliforniji, zamišljen kao "zapadni Vudstok", zapamćen zbog nasilja.
  • 8. 12. - Ministar ino. poslova Bugarske Ivan Bašev u poseti SFRJ - odnosi ostaju zategnuti zbog Makedonije.
  • 9. 12. - Amerikanci predložili Rogersov plan za mir između Egipta i Izraela, obe strane ga odbijaju.
  • 10. 12. - Predsednik Dahomeja (Benina) Émile Derlin Zinsou zbačen u vojnom udaru, sledi oficir Maurice Kouandété pa Paul-Émile de Souza.
  • 12. 12. - Bomba na Piazzi Fontana u Milanu, poginulo 17 osoba; još tri bombe eksplodirale u Rimu i Milanu - počinitelji su iz krajnje desnice.
  • 12. 12. - Grčka se povlači iz Savjeta Evrope, gde je od grupe zemalja tužena pred Komisijom za ljudska prava.
  • 12. 12. - Diners Club ušao na jugoslavensko tržište.
  • 15. 12. - Dvojica saradnika Omara Torrijosa, vojnog lidera Paname, pokušala puč.
  • 17. 12. - Obilježava se 300. godišnjica postojanja Zagrebačkog sveučilišta. Predsjednik Tito promoviran za počasnog doktora znanosti u Hrvatskom narodnom kazalištu.
  • 24. 12. - Operacija Noa ili Cherbourški projekt: Izraelci pobegli iz francuske luke Cherbourg sa pet plaćenih nenaoružanih raketnih čamaca, neizručenih zbog embarga - stižu 31. 12. u Izrael.
  • 25. 12. - Od epidemije gripa u Jugoslaviji obolelo 40.000, umrlo 190[19].
  • 29. 12. - Vojska ušla na univerzitet u Adis Abebi, gde se okupio veliki broj studenata nakon jučerašnjeg ubistva njihovog lidera Kilahuna Gizawa, ima i mrtvih.
  • 31. 12. - Proglašena Narodna Republika Kongo (od 1991. opet Republika Kongo).

Tokom godineUredi / Уреди

  • Privreda SFRJ: proizvodnja +12-14%, izvoz +20%, 300 miliona dolara od turizma (4,5 miliona turista[15]), 250 miliona od gastarbajterskih pošiljki, najbolja žetva u 10 godina; nema dovoljno gotovine, kriza nelikvidnosti u industriji, mreža dugova između preduzeća, koja kasne s platama[22].
  • U inostranstvo je poslan 1.541 građanin SFRJ radi specijalizovane obuke, a u SFRJ je došlo 868 stranih eksperata i 1.687 studenata iz Trećeg sveta. Od 1.379 jugo-eksperata u inozemstvu, 214 radi u UN i specijaliziranim agencijama, po čemu je SFRJ četvrta na svijetu, iza V. Britanije, Francuske i SAD[23].
  • Završen agregat A (120 MW) TE Plomin (Istra).
  • Otvoren Hotel Jugoslavija u Beogradu, tada najveći i najmoderniji u SFRJ.
  • Izašla knjiga Filosofija palanke.
  • Meša Selimović dobio Njegoševu nagradu za "Derviš i smrt".
  • Oživljavanje verske aktivnosti u SFRJ, naročito katoličke[24]
  • Izmišljen Unix.
  • U SAD objavljena knjiga Everything You Always Wanted to Know About Sex* (*But Were Afraid to Ask) doktora Davida Reubena.
  • Petar Šegedin, preds. Društva književnika Hrvatske, tvrdi u "Kolu" da su hrvatski interesi sistematski podređeni srpskim.
  • Knjiga "Srbi u prošlosti" Jovana Potkozarca tvrdi da su Dalmatinci i Bosanci Srbi (zabranjena 1970).
  • Vincenzo Balestrieri pobedio u jugoslovenskoj trci glisera (Split)[11].
  • Uspostavljeni diplomatski odnosi Jugoslavije i Perua[11].
  • Zvanično odobreno isticanje albanske zastave u SFRJ (praktično od '67).

U tokuUredi / Уреди

1969. u temamaUredi / Уреди

RođenjaUredi / Уреди

Januar/SiječanjUredi / Уреди

Februar/VeljačaUredi / Уреди

Mart/OžujakUredi / Уреди

April/TravanjUredi / Уреди

Maj/SvibanjUredi / Уреди

Jun/Juni/LipanjUredi / Уреди

Jul/Juli/SrpanjUredi / Уреди

Avgust/August/KolovozUredi / Уреди

Septembar/RujanUredi / Уреди

Oktobar/ListopadUredi / Уреди

Novembar/StudeniUredi / Уреди

Decembar/StudeniUredi / Уреди

Kroz godinuUredi / Уреди

SmrtiUredi / Уреди

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1969.

Januar/Siječanj – Mart/OžujakUredi / Уреди

April/Travanj – Jun/LipanjUredi / Уреди

Jul/Srpanj – Septembar/RujanUredi / Уреди

Oktobar/Listopad – Decembar/ProsinacUredi / Уреди

Kroz godinuUredi / Уреди

Nobelova nagrada za 1969. godinuUredi / Уреди

ReferenceUredi / Уреди

  1. Sabrina Ramet, Tri Jugoslavije...
  2. Belgrade's Ties With Peking Improve. nytimes.com JULY 16, 1970
  3. 3,0 3,1 NY Times Search 1969 - Relevance - 10
  4. Stevan Kragujević - Tito u "Politici", 5. februar 1969. stevankragujevic.com
  5. 5,0 5,1 NY Times Search 1969 - 4
  6. 6,0 6,1 6,2 NY Times Search 1969 - 3
  7. NY Times Search 1969 - Relevance - 15
  8. Marko Lopušina (6 November 2014). Ubice u ime države. Agencija TEA BOOKS. str. 128–. ISBN 978-86-6329-189-8. https://books.google.com/books?id=3rc1CwAAQBAJ&pg=PT128. 
  9. Bajec, Dolničar, 1981, str. 239
  10. 10,0 10,1 10,2 NY Times Search 1969 - 9
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 Collier's Year Book 1969 (Microsoft Encarta 2004)
  12. NY Times Search 1969 - 6
  13. NY Times Search 1969 - 5
  14. 16. Pulski filmski festival. arhiv.pulafilmfestival.hr
  15. 15,0 15,1 The Rush to Belgrade—And Beyond. nytimes.com MARCH 1, 1970
  16. Jaromír Navrátil (1998). The Prague Spring 1968: A National Security Archive Documents Reader. Central European University Press. str. 39–. ISBN 978-963-9116-15-3. https://books.google.com/books?id=Ayky5eit0DIC&pg=PR39. 
  17. Kad su cvetale tikve, bdp.rs (pristup. 23.5.2014.)
  18. Bajec, Dolničar, 1981, str. 247
  19. 19,0 19,1 NY Times Search 1969 - Relevance - 14
  20. Oskar Peterlini (1997). Autonomy and the Protection of Ethnic Minorities in Trentino-South Tyrol: An Overview of the History, Law and Politics. Oskar Peterlini. str. 100–. ISBN 978-88-900077-2-9. https://books.google.com/books?id=cLrAExsU3aIC&pg=PA100. 
  21. The Hague Summit (1–2 December 1969): completion, enlargement, deepening. cvce.eu
  22. Healthy Yugoslavia Finds Cash Sparse. nytimes.com JAN. 16, 1970
  23. Yugoslavia Is Gaining the Trust of the Developing Nations Through Her Policy of Noncommitment. nytimes.com NOV. 29, 1970
  24. NY Times Search 1969 - 7
Literatura
  • Milan Bajec, Ivan Dolničar (1981). Jugoslavija 1941-1981, Beograd: Eksport pres.

Spoljne vezeUredi / Уреди