Otvori glavni meni
MIRKO TEPAVAC
Mirko Tepavac.jpg
Datum rođenja 13. august 1922. (1922-08-13)
Mesto rođenja Zemun
Flag of Srbija i Crna Gora Kraljevina SHS
Datum smrti 28. august 2014. (dob: 92)
Mesto smrti Beograd
Flag of Srbija Srbija
Supruga Renata Ulmanski
Profesija borac, diplomata, pisac
Član KPJ od 1942.
Učešće u ratovima Narodnooslobodilačka borba
Predsednik CK SK Vojvodine
Period 19661969.
Prethodnik Stevan Doronjski
Naslednik Mirko Čanadanović
Savezni sekretar
inostranih poslova SFRJ
Period 19691972.
Prethodnik Mišo Pavićević
Naslednik Jakša Petrić
Odlikovanja
Partizanska spomenica 1941.

Mirko Tepavac "Beli" (Zemun, 13. 8. 1922Beograd, 28. 8. 2014) je bio aktivista komunističke omladine u vreme kraljevine Jugoslavije, partizanski borac i ilegalac u drugom svetskom ratu, te visoki državni funkcioner SFRJ.

Obavljao je funkciju jugoslovenskog ministra spoljnih poslova, sa koje je smenjen tokom čistke "liberala" u Srbiji 1972. godine. Od 1990-ih godina piše knjige.

Sadržaj/Садржај

Predratna biografijaUredi

Glavni članak: SKOJ

Rođen je 13. 8. 1922. godine u Zemunu. Kao šesnaestogodišnjak je 1939. prvi put uhapšen i batinan od strane policije, zbog veza sa komunističkom omladinom. Gimnaziju je učio u Zemunu, ali nakon odluke ministarstva Prosvete o "isterivanju iz svih škola na teritoriji Uprave grada Beograda" (zbog komunizma!) morao je nastavi školavanje u Sremskoj Mitrovici i Beloj Crkvi.[1]

Drugi svetski ratUredi

 
Ulazak jedinica 36. vojvođanske divizije u oslobođeni Irig novembra 1944.
  „U Partiji, koja je bila na čelu antifašističkog pokreta, vladao je partizanski, vojnički moral, a u domenu partizanskog uticaja – “ratni komunizam”. Bila su stroga merila požrtvovnosti i lične hrabrosti, rigidne discipline preuzete iz iskustva doratne ilegale. Na vrhu te skale vrednosti bilo je “držanje pred neprijateljem”. Sve po cenu života. Surovo, ali da tako nije bilo, teško da bismo pobedili.[2]
()

Nakon napada Nemačke na SSSR, u julu 1941. godine iz Zemuna prelazi u okupiranu Srbiju i pridružuje se prvoj četi Kosmajskog partizanskog odreda. Nakon toga po zadatku SKOJ-a ponovo prelazi u Zemun da radi na organizovanju pokreta otpora kao ilegalac. Odlazio je na ilegalne sastanke, smeštao i krio ljude, tehniku i oružje. Član je Komunističke partijae Jugoslavije od 1942. godine.

Uhapšen je u noći 12. avgusta 1942. upadnom ustaške policije u porodični stan.[1] Isledovao ga je lično Nikola Francetić, veteran zagrebačke antikomunističke policije, brat Jure Francetića, komandanta zloglasne "Crne legije".[1] Od njega je traženo da otkrije identitet vođe gradskog komiteta Skoja, "Cvikeraša", što nije učinio:

  „Čula sam da se Tepavac Mirko na istragama držao odlučno i da je bio drzak prema referentima koji su ga saslušavali... Francetić Nikola takođe mi je pričao jednom zgodom da mu je Tepavac Mirko prilikom saslušanja pljunuo u lice i da se sa ljudima koji su ga fizički zlostavljali prilikom saslušanja upuštao u borbu i vraćao im udarce... pričao mi je Juratović, da je Tepavac bio dva puta vođen na strijeljanje, samo da bi od njega iznudili priznanje, ali da je on uporno šutio.[1]
(Zapisnik sa saslušanja službenice ustaškog prekog suda Zdenke Vagnes pred organima UDB-e, juna 1952.)

Nakon nekoliko meseci strahovitog mučenja u ustaškim zatvorima po Sremu, pušten je krajem decembra 1942, na intervenciju brata domobranskog oficira, koji potom i sam prelazi u partizane.[1] Početkom 1943. godine preko Srema je otišao u Bosnu u vojvođanske partizanske jedinice. Tepavac je, zbog "nejasnoća" oko njegovog puštanja, prvo raspoređen kao puškomitraljezac u sastavu vojvođanske brigade u Bosni. Potom je unapređen na dužnost zamenika političkog komesara odreda, brigade, a na kraju i 36. vojvođanske divizije. Njegova divizija je tokom 1943-1944. godine vodila teške borbe sa elitnom nemačkom SS divizijom Princ Eugen po Bosni, a septembra 1944. godine prelazi u Srbiju gde sa lakoćom razbija Kalabićeve četnike, "potpuno nesposobne da se suprotstave".[1]

Njegova jedinica je potom prešla Savu i nastavila sa oslobađanjem mesta po Vojvodini, nakon čega je učestvovala na Sremskom frontu.

Nosilac je "Spomenice boraca 1941".

Period SFRJUredi

Posle rata se nalazi na funkcijama člana Glavnog odbora Saveza socijalističkog radnog naroda Srbije, člana Centralnog komiteta Komunističke partije Srbije, sekretara Okružnog komiteta KPJ u Zrenjaninu i Pančevu, člana Pokrajinskog komiteta KPJ za Vojvodinu, sekretara Saveta za prosvetu i kulturu NR Srbije.

Sredinom 1952. godine predao je izveštaj o "nacionalnoj politici" i represivnoj politici UDB-e u Vojvodini, u kojem je naveo i neselektivno streljanje nekoliko stotina pripadnika nacionalnih manjina, najviše Mađara u nekoliko sela u Bačkoj, nakon oslobođenja. Ubrzo potom, o njemu je provedena opsežna policijska i partijska istraga kojom se pokušavala otkriti njegova "izdaja" u ustaškom zatoru. Decembra 1952. godine oslobađajućim nalazom Centralnog komiteta KPJ odvačene su sve takve sumnje kao neosnovane.[1]

Bio je direktor Radio Beograda u periodu od 1955. do 1959. godine. Ambasador FNRJ u NR Mađarskoj i pomoćnik državnog sekretara za inistrane poslove, od 1959. do 1969. godine. Direktor i glavni urednik lista „Politike“ i član CK SK Srbije, od 1965. do 1967. godine. Predsednik Pokrajinskog komiteta Saveza komunista Vojvodine, od 1965. do 1967. godine i ministar inostranih poslova od 25. 4. 1969. do 1. 11. 1972. godine.

Početkom sedamdesetih godina 20. stoljeća, Tepavac je u 50. godini života, nakon "čistke liberala", odnosno srpskog republičkog rukovodstva, otišao u penziju, zajedno s Markom Nikezićem.[2] Tito je 1971. godine odbio njegovu prvu ostavku, a nakon druge ostavke, oktobra 1972. godine, tražio mu je da ostane na dužnosti do kraja mandata, na šta Tepavac nije pristao.[1]

Postjugoslovenski periodUredi

Glavni članak: Raspad SFRJ

Povodom uloge Srbije u ratu u Hrvatskoj 1990-ih je rekao:

  „Srbija je očistila Hrvatsku od Srba. Sama Hrvatska, ako je i želela, to ne bi smela ni mogla da učini da Srbija nije podigla Srbe protiv njihove hrvatske domovine... Hrvatska ne može jedina odgovarati za taj greh Srbije, ali može i mora ispraviti vlastite grehe prema Srbima.[3]
()

Nakon raspada Jugoslavije i početka oružanih sukoba 1991. godine sudjelovao je na više ex-jugoslavenskih antiratnih skupova u zemlji i inozemstvu. U tom je vremenu objavio više članaka u beogradskom časopisu Republika, Našoj Borbi i Danasu. Za predsjednika Evropskog pokreta u Srbiji bio je izabran 1994. godine.

2012. godine, u 91. godini života objavio je knjigu sećanja pod naslovom "Moj drugi svetski rat i mir".

Muž je glumice Renate Ulmanski.

DelaUredi

Mirko Tepavac je autor više članaka u novinama i časopisima.[4] Objavio je sledeće knjige:

  • "Demokratija ili despotija" (1994)
  • "Mirko Tepavac - sećanja i komentari" (1998) (s Aleksandrom Nenadovićem)
  • "Države, državnici i stradalnici" (2009)
  • "Moj drugi svetski rat i mir" (2012)

IzvoriUredi

Vidi jošUredi

Vanjske vezeUredi