Temišvar

Temišvar rumunjski: Timișoara (njemački: Temeswar prije i Temeschburg i Temeschwar, mađarski: Temesvár) je grad na zapadu Rumunjske od 319,279 stanovnika[1], svega par dekada prije 1992. grad je imao - 334,115 stanovnika.[1]

Temišvar
Timișoara
Koordinate: 45°45′N 21°13′E / 45.750°N 21.217°E / 45.750; 21.217
Država  Rumunjska
Okrug Timiș
Vlast
 - gradonačelnik Dominic Samuel Fritz(2020)
Površina
 - Ukupna 129.27 km²[1]
Visina 90
Stanovništvo (2011.)
 - Grad 319,279[1]
 - Gustoća 2,469.9[1]
Vremenska zona UTC+2 (UTC+3)
Poštanski broj 300001-300990
Pozivni broj 0256 / 0356
Službene stranice
www.primariatm
Karta
Temišvar na karti Rumunije
Temišvar
Temišvar

Temišvar je administrativni centar okruga (judet) Timiș[2], treći po veličini grad u Rumunjskoj, i privredni, kulturni i politički centar zapadne Rumunjske.

Geografske karakteristikeUredi

Temišvar leži na zapadu zemlje u banatskoj ravnici duž obala rijeke Begej.[2]

HistorijaUredi

Arheološkim iskapanjima provedenim u široj okolici grada, otkrivena su neolitska i rimska naselja.[2] Prvi dokumentirani srednjovjekovni zapis o gradu je iz - 1212. u kom se on navodi kao rimski castrum Temesiensis.[2] Nju su u 13. vijeku razorili Tatari, ali je njegova citadela za svega nekoliko godina obnovljena, pa se zna da je i bila rezidencija ugarskog kralja Karla I. (1309. - 1342).[2]

Temišvar je tokom 14. vijeka izrastao u utvrdu usred močvarnog kraja. Od 1552. Temišvarom vladaju Osmanlije (vidi Temišvarski pašaluk) sve do poraza Osmanlija kod Temišvara, od strane austrijske vojske - 1716. kad prelazi u austrijske ruke.[2] Nakon potpisivanja Požarevačkog mira - 1718., Temišvar i taj dio Banata, postaju dio Habsburške monarhije poznat kao Temišvarski okrug, kojim se upravlja iz Beča. U to vrijeme u grad se doseljavaju brojni stanovnici iz raznoraznih dijelova monarhije, a naročito Nijemci iz Švapske.[2]

Temišvar je tokom 1848., izdržao opsadu mađarskih revolucionara, u trajanju od 107 dana.[2]

Nakon Prvog svjetskog rata vojska Kraljevine Srbije okupirala je grad 1919., ali ga je nakon potpisivanja Trianonskog mirovnog ugovora - 1920. morala napustiti i predati Rumunjskoj kraljevini.[2]

Protuvladine demonstracije koje su izbile u Temišvaru između 15. i 17. decembra 1989, izazvale su lavinu koja je nakraju dovela do svrgavanja s vlasti komunističkog vođe Nicolae Ceausescua svega nekoliko dana nakog tih događaja. Katastrofalna greška Ceausescua bila je kad je poslao snage reda i vojske da silom uguše demonstracije, ali su se te snage nakraju udružile sa demonstrantima i okrenule protiv svog nalogodavca (kog su nakraju nabrzninu i ubili).[2]

Kultura i atrakcijeUredi

Temišvar je kulturno - obrazovni centar zapadne Rumunjske. Grad ima nekoliko visokoškolskih ustanova, od kojih je najznačajniji Univerzitetu Temišvaru, osnovan 1948. Grad ima državni teatar, državnu operu i balet, filharmonijski orkestar i veliku biblioteku. Temišvar ima puno uređenih parkova koji se nižu duž plovnog Begejskog kanala, koji prolazi kroz središte grada.[2]

Naveće znamenitosti grada su monumentalna katolička katedrala podignuta između 1736. - 1773., srpska saborna crkva iz 1748. (obnovljena 1791) i regionalni muzej, smješten u restauriranoj palači iz 14. vijeka.[2]

Temišvar je bio prvi rumunjski grad koji je još 1869. uveo tada još uvijek konjski tramvaj[3] I prvi evropski grad koji je 1884. uveo uličnu električnu rasvjetu sa 731 lampi.[3]

Neke od njegovih zgrada i mostova projektirao je slavni Gustave Eiffel.

PrivredaUredi

Temišvar je dugo bio poznat kao trgovački centar bogatog poljoprivrednog kraja, ali se vremenom pretvorio u industrijski grad, nakon Drugog svjetskog rata. Danas se u gradu proizvode elektromotori i električni aparati, tekstil, poljoprivredni strojevi i alati, kemikalije, plastika, obuća i prehrambeni proizvodi.[2]

Znameniti ljudiUredi

Gradovi prijateljiUredi

Temišvar je zbratimljen sa slijedećim gradovima:[4]

IzvoriUredi

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 „Timișoara” (engleski). City population. Pristupljeno 24. 02. 2015. 
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 Timisoara (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 24. 02. 2015. 
  3. 3,0 3,1 Timisoara's Firsts (engleski). Municipality of Timisoara. Arhivirano iz originala na datum 2020-01-31. Pristupljeno 24. 02. 2015. 
  4. Oraşe înfrăţite (rumunjski). Primăria Municipiului Timişoara. Pristupljeno 24. 02. 2015. 

Vanjske vezeUredi