< | 19. vijek | 20. vijek | 21. vijek | >
< | 1920-e | 1930-e | 1940-e | 1950-e | 1960-e | 1970-e | 1980-e | >
<< | < | 1946. | 1947. | 1948. | 1949. | 1950. | 1951. | 1952. | 1953. | 1954. | > | >>

Godina 1950 (MCML) po gregorijanskom kalendaru bila je redovna godina koja počinje u nedjelju.

1950. po kalendarima
Gregorijanski 1950. (MCML)
Ab urbe condita 2703.
Islamski 1369–1370.
Iranski 1328–1329.
Hebrejski 5710–5711.
Bizantski 7458–7459.
Koptski 1666–1667.
Hindu kalendari
Vikram Samvat 2005–2006.
Shaka Samvat 1872–1873.
Kali Yuga 5051–5052.
Kineski
Kontinualno 4586–4587.
60 godina Yang Metal Tigar
(od kineske Ng.)
Holocenski kalendar 11950.
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era

Ova godina se smatra nultom godinom u arheologiji, geologiji itd. za datiranje događaja Before Present ("pre sadašnjice"), npr pri radiokarbonskom datiranju.


DogađajiUredi

Januar/SiječanjUredi

  • 1. 1. - Referentna točka u kronologiji radiokarbonskim datiranjem - Present u Before Present (BP).
  • 3. 1. - Izbori u Egiptu: ubedljiva pobeda partije Vafd, Mostafa El-Nahas će biti premijer do 1952.
  • 6. 1. - V. Britanija priznala NR Kinu.
  • 8. 1. - Kwame Nkrumah pokreće "Pozitivnu akciju" kako bi Zlatna Obala dobila ustav - štrajk se pretvara u nerede, 11-og je proglašeno ratno stanje a Nkrumah uhapšen 22-og
  • 12. 1. - Sudar britanske podmornice HMS Truculent (P315) i švedskog tankera u estuaru Temze - 64 mrtvih, uglavnom od hladnoće.
  • 12. 1. - Državni sekretar SAD Dean Acheson u govoru o obodu odbrane ne pominje Južnu Koreju ni Tajvan.
  • 13. 1. - Zauzet američki konzulat u Pekingu, ovi zatim zatvaraju i ostale kancelarije u NR Kini.
  • 14. 1. - Prvi let MiG-17.
  • 21. 1. - Alger Hiss, američki službenik i optuženi sovjetski špijun, osuđen za krivokletstvo.
  • 18. 1. - NR Kina je prva zemlja koja priznaje Ho Ši Minovu Demokratsku Republiku Vijetnam, na severu zemlje, a SSSR 31-og.
  • 19. 1. - SSSR i sateliti bojkotuju UN (do avgusta), pošto je odbijen njihov zahtev da Savet bezbednosti izbaci nacioanalističku kinesku delegaciju (koja predsedava ovog meseca).
  • 23. 1. - Puč APRA: proholandska milicija pokrenula pobunu u Bandungu s ciljem očuvanja federativne Indonezije, pokušaj je brzo propao.
  • 24. 1. - Klaus Fuchs, nemački emigrant i fizičar, priznao u Londonu da je SSSR-u prenosio američke i britanske nuklearne tajne.
  • 24. 1. - Ujedinjene Provincije u Indiji menjaju ime u Uttar Pradesh (Uttarakhand izdvojen 2000).
  • 26. 1. - Stupio na snagu Ustav Indije - Dominion je sada Republika, prvi predsednik je Rajendra Prasad (Dan Republike u toj zemlji).
  • 26. 1. - Nixonov govor u Kongresu "Slučaj Hiss: lekcija za američki narod", u kome kritikuje Trumanovu administraciju, i njegovo ranije zalaganje protiv Algera Hissa, lansiraju ga u nacionalnoj politici.
  • 27. 1. - SAD zaključuju sporazume o uzajamnoj odbrani pojedinačno sa svim članicama NATO.
  • 28. 1. - Nestao Victor Biaka Boda, francuski senator iz Obale Slonovače, narednih dana dolazi do vrhunca jednogodišnjeg nasilja u koloniji.
  • 31. 1. - Predsednik SAD Truman naređuje razvoj hidrogenske bombe, kao odgovor na prvu sovjetsku atomsku bombu prošlog oktobra.

Februar/VeljačaUredi

Mart/OžujakUredi

  • 1. 3. - Čang Kai-Šek je predsednik Republike Kine (do 1975).
  • 9. 3. - 22. 5. - Izložba srednjovjekovne umjetnosti naroda Jugoslavije u Parizu (dogodine i u Zagrebu)[1].
  • 11-12. 3. - Referendum u Belgiji podržao povratak kralja Leoopolda III.
  • mart - Prva inostrana turneja profesionalnih folklornih ansambala iz Jugoslavije održana u Švajcarskoj. Na njoj je uče­stvovalo 150 umetnika iz beogradskog »Kola« i zagrebačkog »Lada«[2].
  • mart - U NR Kini počinje prva politička kampanja za iskorenjivanje opozicije - Kampanja za suzbijanje kontrarevolucionara.
  • 18. 3. - Kineski nacionalisti zauzeli Sungmen (dan. deo Wenlinga), 300 km južno od Šangaja.
  • 23. 3. - 22. dodjela Oscara: najbolji film je All the King's Men, ukupno tri nagrade.
  • 26. 3. -   Izbori za 444 poslanika Savezne skupštine, jedina lista je Narodnog fronta Jugoslavije, koja dobija 93,2 % glasova[3] (u nekim ruralnim krajevima i do 35% protiv NFJ).
  • 27. 3. - Osnovano beogradsko pozorište "Boško Buha".
  • 27. 3. - Kineski nacionalisti izgubili Sičang na jugu Sečuana, "poslednja postaja na putu za Tibet".

April/TravanjUredi

  • proleće - leto - Broj graničnih incidenata sa zemljama Informbiroa dostiže vrhunac[5].

Maj/SvibanjUredi

Jun/Juni/LipanjUredi

 
Preokreti Korejskog rata 1950-53
  • 1. 6. - Zastavnik Janko Lutovac izveo 137 padobranskih skokova za 12h i 50min (priznato 132), čime je oborio svetski rekord.
  • jun - Čistka u komandi mađarske armije, operativnu kontrolu preuzimaju sovjetski savetnici (moguć udar na Jugoslaviju?)[7].
  • 17. 6. - Štampan prvi broj lista "Međunarodna politika".
  • 25. 6. - Napadom Sjeverne Koreje na Južnu Koreju počinje Korejski rat.
  • 27. 6. - Donesen Osnovni zakon o upravljanju državnim privrednim preduzećima i višim privrednim udruženjima od strane radnih kolektiva - početak radničkog samoupravljanja u Jugoslaviji (u prethodnoj polovini godine prema Uputstvu vlade i sindikata eksperimentalno osnovani radnički saveti u 215 preduzeća, a mimo Uputstva u još skoro 600[8]).
  • 27. 6. - Savet bezbednosti UN doneo rezoluciju 83 kojom se od članica traži da obezbede pomoć Republici Koreji (južnoj), glasovima 7:1 (Jugoslavija protiv, Egipat i Indija uzdržani, SSSR odsutan).
  • 27. 6. - Dnevni izveštaj CIA-e govori o pokretima sovjetske vojske kroz Rumuniju prema Bugarskoj i Jugoslaviji[9]
  • 27. 6. - Truman naređuje Sedmoj floti da spreči napad na Tajvan.
  • 28. 6. - Pušten u saobraćaj autoput Beograd-Zagreb, poznat i kao "Autoput bratstva i jedinstva", na čijoj su gradnji učestvovale i omladinske radne brigade iz cele zemlje.

Jul/Juli/SrpanjUredi

Avgust/August/KolovozUredi

  • 1. 8. - Belgijski kralj Leopold III objavio da se povlači s prestola, u korist sina Boduena (efektivno od jula 1951), suočen sa krvavim generalnim štrajkom i opasnošću podele zemlje.
  • 1. 8. - Sovjeti se vraćaju u UN, jer ovoga meseca predsedavaju Savetom bezbednosti.
  • 12. 8. - Papa Pio XII. izdaje encikliku Humani Generis kojom prihvata evoluciju kao ozbiljnu hipotezu, koja ne protivreči učenjima Katoličke crkve.
  • 20. 8. - Ćopićeva "Jeretička priča" objavljena u "Književnim novinama", izložen je političkim napadima s vrha.
  • 20. 8. - 11. 9. - U Dubrovniku održana 9. šahovska olimpijada, prva posle 11 godina; plasman: Jugoslavija, Argentina, Zapadna Nemačka (prvo sportsko takmičenje za tu zemlju).
  • 23. 8. - Zvaničnici State Department-a odbijaju izdati pasoš glumcu i pevaču Paul Robeson-u, s obrazloženjem da njegove česte kritike položaja crnaca u SAD ne treba iznositi u inostranstvu.
  • avgust - U okviru bilateralnog trgovačkog sporazuma, Zapadna Nemačka daje zajam od 30 miliona dolara Jugoslaviji[3].
  • avgust-septembar - Korejski rat: Bitka na Pusanskom perimetru - najdalji domet severnokorejskih snaga koje su odbijene od trupa UN.

Septembar/RujanUredi

  • 8. 9. - Otvoren Prvi dubrovački festival, kasnije Dubrovačke ljetne igre.
  • 12. 9. - Glavni odbor Srba u Hrvatskoj isključio bivše članove sekretarijata i predsedništva Rada Žigića, Duška Brkića, Stanka Ćanicu-Opačića i Bogoljuba Rapajića, zbog "kominformovskog rada"[10].
  • 12. 9. - Komunistički neredi u Berlinu.
  • 13. 9. - Među novoizabranim direktorima MMF je i Nenad Popović iz Jugoslavije.
  • septembar - U Jugoslaviju stiže prva pomoć iz SAD[11].
  • 10 - 19. 9. - Korejski rat: Bitka kod Inchona - pobeda snaga UN nad komunističkim snagama nakon amfibijskog iskrcavanja, južnokorejske snage se 25. septembra vraćaju u Seul.
  • 21 i 26. 9. - Maršal Tito i novoizabrani patrijarh Vikentije razmenili posete.
  • 23. 9. - U SAD je na snazi McCarranov Zakon o unutrašnjoj sigurnosti, preko predsednikovog veta: registracija članova komunističkih organizacija, moguć pritvor ljudi koji bi mogli vršiti špijunažu ili sabotažu.
  • 27. 9. - Racionisana količina hleba u Jugoslaviji smanjena za 10 %, smanjen obavezni otkup žita[3], selektivno klanje stoke radi čuvanja krmiva.
  • 27. 9. - U NR Bosni i Hercegovini donesen Zakon o zabrani nošenja zara i feredže, slične zakone do početka sledeće godine doneseni i u Crnoj Gori, Srbiji i Makedoniji.[12]
  • septembar - Vatikan tvrdi da 300 katoličkih svećenika čeka suđenje u SFRJ.
  • septembar-oktobar - Manevri u Bugarskoj.

Oktobar/ListopadUredi

Novembar/StudeniUredi

  • 6. 11. - Osnovan Muzej primenjenih umetnosti u Beogradu.
  • 7. 11. - Richard Nixon ubedljivo izabran u Kaliforniji za Senat SAD, nakon kampanje u kojoj je protivkandidatkinju Helen Gahagan Douglas predstavio kao blisku komunistima (dobio je nadimak "Tricky Dick").
  • 8. 11. - Korejski rat: prva borba mlaznih aviona u istoriji - američki F-80 oborio dva severnokorejska MiG 15.
  • 11. 11. - Albanski diplomatski predstavnici proterani iz Beograda (u vezi sa graničarskim incidentima 12. 10. i 17. 10.)[3].
  • 13. 11. - Pukovnik Carlos Delgado Chalbaud, šef vojne hunte u Venezueli, otet i ubijen.
  • 14. 11. - Isidora Sekulić redovan član SANU (prva žena).
  • 17. 11. - Generalna skupština UN izglasala rezoluciju "O dužnostima država u slučaju izbijanja neprijateljstva" koju je predložila FNRJ (49 za, pet istočnih zemalja protiv, Indija uzdržana).
  • 23. 11. - U Meksiku premijera filma "Jedan dan života" (Un día de vida).
  • 24. 11. - Jugoslovenska vlada objavila da je prihvatila primiti hranu od SAD za jugoslovensku armiju, na osnovu Zakona o uzajamnoj odbrambenoj pomoći (zemlje NATO-a i prijatelji Zapada)[3].
  • 25. 11. - Počinje Bitka na Ch'ongch'onu - velika kineska protivofanziva protiv južnokorejskih i snaga UN koje beže preko 38. paralele.
  • ca. 25. 11. - Sreten Žujović pušten iz zatvora ("pao" sa Hebrangom 1948).
  • 28. 11. - Obnovljeni diplomatski odnosi između Jugoslavije i Grčke.
  • 28. 11. - Osnovan Muzej pozorišne umetnosti u Beogradu.
  • 29. 11. - Trumanova administracija zatražila od Kongresa 38 miliona dolara za pomoć Jugoslaviji (potpisano 29. 12.).
  • 29. 11. - U Trepči puštena nova postrojenja za proizvodnju olova[13].
  • 30. 11. - Douglas MacArthur preti upotrebom nuklearnog oružja u Koreji.
  • novembar - Počela repatrijacija grčke dece iz Jugoslavije (jedina zemlja koja je poslušala preporuke UN).

Decembar/ProsinacUredi

  • 11. 12. - Krvavi neredi u Singapuru, nakon što je odlučeno da se devojčica Maria Hertogh vrati biološkim roditeljima, holandskim katolicima, iz muslimanske porodice u kojoj je odrasla.
  • decembar - Izvršenje Petogodišnjeg plana u FNRJ produženo za godinu dana.
  • 16. 12. - U SAD proglašena nacionalna emergencija u vezi Korejskog rata.
  • 18. 12. - Dvanaest zapadnoevropskih zemalja planiraju zajedničku vojsku i ponovno naoružavanje Z. Nemačke.
  • 25. 12. - Četvorica škotskih studenata uzela Skonski kamen (Stone of Scone) iz Vestminsterske opatije i odnela ga u Škotsku.
  • 29. 12. - Kongres SAD odobrio Yugoslav Emergency Relief Assistance Act (Truman dao izvršno naređenje 25.1.).
  • 30. 12. - Sporazum između Saudi Arabije i naftne firme Aramco o podeli profita "fifti-fifti"[14]. Ove godine je proradio Transarabijski naftovod od Saudi Arabije do Sidona u Libanu.

Tokom/tijekom godineUredi

  • Velika suša, istočna blokada i skok cena usled izbijanja Korejskog rata otežavaju situaciju u Jugoslaviji (nestašica hrane)[3]. Ali premašena proizvodnja iz 1939[15].
  • U Minhenu osnovan Hrvatski narodni odbor, na čelu Branimir Jelić (tu su i S. Buć, M. Frković, E. Bauer, K. Draganović i dr.) - protive se Pavelićevom vođstvu.
  • U prodaji prvi daljinski upravljač za televizor - Lazy Bones firme Zenith Radio Corporation.
  • Osnovano Narodno pozorište u Zenici (prvi naziv je bio "Oblasno pozorište").
  • Izgrađen gradski muzej u Travniku.
  • 1950-52 - U Zagrebu izlazi "Filmska revija".

1950. u temamaUredi

RođenjaUredi

Januar/SiječanjUredi

Februar/VeljačaUredi

Mart/OžujakUredi

April/TravanjUredi

Maj/SvibanjUredi

Jun/Juni/LipanjUredi

Jul/Juli/SrpanjUredi

Avgust/August/KolovozUredi

Septembar/RujanUredi

Oktobar/ListopadUredi

Novembar/StudeniUredi

Decembar/StudeniUredi

Kroz godinuUredi

SmrtiUredi

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1950.

Januar/Siječanj – Mart/OžujakUredi

April/Travanj – Jun/LipanjUredi

Jul/Srpanj – Septembar/RujanUredi

Oktobar/Listopad – Decembar/ProsinacUredi

Kroz godinuUredi

Nobelova nagrada za 1950. godinuUredi

ReferenceUredi

  1. IZLOŽBA SREDNJOVJEKOVNE UMJETNOSTI NARODA JUGOSLAVIJE. krlezijana.lzmk.hr
  2. Bajec, Dolničar, 1981, str. 117
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Collier's Year Book za 1950. (Microsoft Encarta 2004)
  4. U Narodnoj skupštini FNRJ: polaganje zakletve i čitanje ekspozea u ime nove Vlade. foto.mij.rs
  5. Bajec, Dolničar, 1981, str. 139
  6. Bajec, Dolničar, 1981, str. 210
  7. Sabrina Ramet, Tri Jugoslavije... str. 181
  8. Bajec, Dolničar, 1981, str. 144
  9. Documents 168 through 208, Assessing the Soviet Threat: The Early Cold War Years (Document 174), cia.gov
  10. Ostojić, Stevo. Naše godine - Nova Jugoslavija s naslovnih strana 1943-1983, str.138. znaci.net
  11. Tito VS. Moscow: 25 Years After (1948-1973), Part Two, page 7, Slobodan Stanković, OSA - RFE
  12. Zar zabranjen samo u ličnoj karti. danas.rs 02. februara 2010
  13. Ostojić, Stevo, str. 143
  14. The Saudi-Aramco "50/50" Agreement, December 30, 1950. wps.pearsoncustom.com
  15. Bajec, Dolničar, 1981, str. 142

LiteraturaUredi

  • Milan Bajec, Ivan Dolničar (1981). Jugoslavija 1941-1981, Beograd: Eksport pres.

Spoljne vezeUredi