Andrija Hebrang (stariji)

(Preusmjereno sa stranice Andrija Hebrang (otac))

Andrija Hebrang (Bačevac, 21. 9. 1899Beograd, 11. 6. 1949), hrvatski i jugoslavenski političar, član Centralnog komiteta (CK) Komunističke partije Jugoslavije (KPJ) i ministar u vladi FNR Jugoslavije.

Andrija Hebrang
Rođenje(1899-10-22)22. 10. 1899.
Bačevac, Austro-Ugarska Monarhija
Smrt11. 6. 1949. (dob: 49)
Beograd, FNR Jugoslavija
NacionalnostJugoslaven
EtnicitetŽidov
DržavljanstvoFNR Jugoslavija
Politička partijaKPH (KPJ)
Suprug/aOlga Hebrang
DjecaDunja Hebrang
Andrija Hebrang
Branko Hebrang
Dragan Stanić
(posinak)
RoditeljiAndrija Hebrang
Anđa (Strasser) Hebrang

Biografija

uredi

Podrijetlo i školovanje

uredi

Andrija Hebrang je rođen 21. 9. 1899 godine u selu Baćevac, kod Virovitice, u hrvatsko-židovskoj obitelji Andrije Hebranga i Anđe-Cecilije rođene Strasser.[1] Školovao se u trgovačkoj školi u ugarskom Pečuhu za vrijeme Austro-Ugarske Monarhije.[2]

Partijski rad

uredi

Član KPJ je od osnivanja 1919. godine. Godine 1921. tokom služenja vojske u Nišu, osuđen je na šest mjeseci zatvora, zbog nepoštovanja pretpostavljenih u vojsci. Godine 1923. se vratio u Zagreb, ali je tamo vrlo brzo stavljen pod prismotru policije, zbog sudjelovanja u demonstracijama i aktivnosti u sindikalnim pokretima. Tih godina, u Zagrebu, upoznaje Josipa Broza Tita. Godine 1928. upućen je u Berlin, na savjetovanje jugoslavenskih komunista, ali je na tom putu uhapšen. Osuđen je na tri mjeseca, ali je posle žalbenog postupka pušten. Nedugo posle toga ponovno je uhapšen i zatvoren zbog ilegalnih aktivnosti. U zatvoru je dočekao uvođenje šestojanuarske diktature, kada je sa svojim suradnicima predat sudu u Beogradu. Na suđenju se Hebrang izjasnio kao komunista iz uvjerenja, a ne kao član Partije. Zbog komunističke delatnosti osuđen je na 12 godina zatvora. Najpre je bio u zatvoru u Lepoglavi, a potom u Sremskoj Mitrovici, gde je od strane drugova iz Partije proglašen trockistom.

Drugi svjetski rat

uredi
 
Grupa boraca 2. proleterske brigade sa zarobljenim nemačkim majorom Šterkerom, koji je razmenjen za zarobljene partizane.

Početkom 1941. godine izlazi iz zatvora i vraća se u Zagreb, gde u septembru postaje član Operativnog rukovodstva za Hrvatsku. Krajem februara 1942. godine hapsi ga ustaška policija. Prilikom hapšenja je pružio otpor i bio ranjen u glavu (prema nekim izvorima pokušao je samoubistvo). Posle liječenja poslat je u zatvor na Trgu Kulina bana, a potom u logor Stara Gradiška. Nedugo posle prelaska u Staru Gradišku tokom martovskih pregovora 1943. razmenjen je, zajedno sa Hertom Has i drugim partizanima, za ustaške i nemačke oficire koje su partizani zarobili.

Po izlasku iz zarobljeništva preuzima dužnost političkog sekretara CK KP Hrvatske. Sudjelovao je, kao predstavnik Hrvatske, na Prvom zasedanju AVNOJ-a u Bihaću, novembra 1942. godine. Jedan je od osnivača Zemaljskog antifašističkog veća narodnog oslobođenja Hrvatske. U svojim nastupima isticao je ZAVNOH kao izraz hrvatske suverenosti i tijelo nadležno za donošenje svih odluka koje se odnose na Hrvatsku.

Poslije rata

uredi

Druže Bevc, ti znaš da smo mi na sastanku Politbiroa donijeli između ostalog i odluku o slanju delegacije u Sovjetski Savez. Međutim, i pored te naše potpuno jasne odluke drug Stari je izmijenio sve. Kao što znaš, to mu nije prvi put. Jedanput tome treba stati na put. Ja bih da o tome porazgovaramo.[3]

– Hebrangovo pismo Kardelju

U vladi Tito-Šubašić imenovan je za ministra industrije, ali je posle godinu dana smenjen i isključen iz CK KPJ, zbog sukoba oko koncepcije državnog razvoja FNRJ.

1946. godine Hebrang je pisao Kardelju o samovolji Tita i nepoštovanju odluka Politbiroa. Predlagao je Kardelju da se vide i porazgovaraju šta da se radi. Kardelj je to pismo, međutim, odnio Titu i, po mišljenju Vlada Dapčevića, "to je bila smrtna presuda za Hebranga".[3]

Hapšenje i smrt

uredi

Aprila 1948. godine je stavljen u kućni pritvor, u svojoj kući u Beogradu, a 7. 5. je uhapšen i izveden na saslušanje pred partijsku komisiju. Saslušanje pred Partijskom komisijom se odvijalo u jednoj kući u Sremskoj Kamenici. Pored Hebranga tu se nalazio i Sreten Žujović Crni, član CK KPJ. Kuća je bila dobro čuvana, pred nju su postavljeni stražari i protiv-avionsko oružje, jer su tih dana Beogradom kružile glasine da sovjetski agenti nameravaju oteti optužene.

Partijska komisija je tvrdila da poseduje saznanja o Hebrangovoj saradnji sa ustašama i to kroz navodno potkazivanje zagrebačkih komunista, tokom okupacije, kao i da je bio sovjetski špijun, zbog podrške rezolucije Informbiroa i odavanja tajni Sovjetima. Povodom njegovog hapšenja sovjetski amabasador je protestvovao i tražio da njihovi predstavnici budu prisutni prilikom ispitivanja, ali su zahtjevi odbijeni.[nedostaje referenca]

Prema kazivanju Vlada Dapčevića, Hebrang se uopšte nije izjasnio za Rezoluciju IB. On je uhapšen dva mjeseca prije Rezolucije.[3]

Hebrang nije priznao krivicu, niti se odrekao Informbiroa. Službeno je sapćeno da je 11. 6. 1949. godine izvršio samoubistvo, vješanjem o radijator, u beogradskom zatvoru Glavnjača. Službena istraga nikada nije završena, a optužnica protiv njega nikada nije podignuta, niti mu je suđeno.

Rehabilitacija

uredi

Odlukom Sabora Republike Hrvatske 14. veljače 1992. godine je politički rehabilitiran i proglašen žrtvom „komunističkog režima“.

Porodica

uredi

Njegov sin Andrija Hebrang je postao istaknuti političar u Republici Hrvatskoj.

Reference

uredi
  1. Nada Kisić Kolanović, "Hebrang - Iluzije i otrežnjenja", Institut za suvremenu povijest, Zagreb, 1996., str. 15., ISBN 953-6324-04-0
  2. Pavle Kalinić, 1991, str. 16-41
  3. 3,0 3,1 3,2 „Slavko Ćuruvija: Ja, Vlado Dapčević”. Arhivirano iz originala na datum 2015-07-24. Pristupljeno 2014-08-10. 

Literatura

uredi
  Segment isključivo posvećen Narodnooslobodilačkoj borbi.
  • Kalinić, Pavle (1991). Andrija Hebrang: svjedoci govore, Zagreb: Azur Journal.