< | 19. vijek | 20. vijek | 21. vijek | >
< | 1920-e | 1930-e | 1940-e | 1950-e | 1960-e | 1970-e | 1980-e | >
<< | < | 1950. | 1951. | 1952. | 1953. | 1954. | 1955. | 1956. | 1957. | 1958. | > | >>

Godina 1954 (MCMLIV) bila je redovna godina koja počinje u petak, po gregorijanskom kalendaru.

1954 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1954
MCMLIV
Ab urbe condita 2707
Islamski 1373 – 1374
Iranski 1332 – 1333
Hebrejski 5714 – 5715
Bizantski 7462 – 7463
Koptski 1670 – 1671
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 2009 – 2010
 - Shaka Samvat 1876 – 1877
 - Kali Yuga 5055 – 5056
Kineski
 - Kontinualno 4590 – 4591
 - 60 godina Yang Drvo Konj
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11954
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era


DogađajiUredi

Januar/SiječanjUredi

  • 1. 1. - Prvi broj časopisa "Zmaj".
  • 1. 1. - Prijenos Rose Parade prvi je nacionalno emitirani TV program u boji u SAD (sustav NTSC, ali crno-bijelo preovladava još desetak godina).
  • 2. 1. - Istrijanski nacionalni oslobodilački komitet kaže da je 2.754 Italijana prebeglo u zonu A Trsta za tri meseca. (NYT)
  • januar - U časopisu "Nova misao" izlazi Đilasova "Anatomija jednog morala".
  • 4. 1. - Đilasov članak u "Borbi" poziva na liberalizaciju stroge partijske discipline i protivi se insistiranju na dogmi "nalik crkvenoj"[1].
  • 5. 1. - Komorni ansambl Zagrebački solisti održali prvi koncert.
  • 7. 1. - Poslednji Đilasov članak u "Borbi", list se tri dana kasnije ograđuje od niza njegovih članaka, objavljivanih od oktobra.
  • 9. 1. - U Beogradu se otvara fabrika penicilina, uz pomoć UNICEF-a. (NYT)
  • 10. 1. - BOAC Flight 781: drugi mlaznjak De Havilland Comet se raspao u vazduhu - blizu Elbe stradalo 35 putnika.
  • 12. 1. - U lavinama na zapadnom kraju Austrije stradalo 125 ljudi.
  • 12. 1. - U Egiptu zabranjeno Muslimansko bratstvo nakon sukoba sa provladinim studentima.
  • 14. 1. - Prvi broj "Književnih novina".
  • 14. 1. - Venčali se Marilyn Monroe i Joe DiMaggio (razvode se već u oktobru).
  • 16 - 17. 1. - Na Trećem, vanrednom, plenumu CK SKJ, nakon niza članaka u "Borbi" i "Novoj misli", Milovan Đilas optužen za "revizionizam" i da je dao "osnovu" za likvidaciju SKJ - isključen iz Centralnog komiteta i udaljen sa svih funkcija, kažnjen "poslednjom opomenom" (svojevoljno izašao iz partije u aprilu); sledi čistka onih povezanih sa Đilasom (npr. Vladimir Dedijer, koji ga je jedini branio na plenumu). Izabrani su novi članovi Izvršnog komiteta CK: Miha Marinko, Blažo Jovanović i Petar Stambolić.
    • Moša Pijade nasleđuje Đilasa na mestu predsednika Savezne skupštine 28-og.
  • 21. 1. - Štrajk studenata veterine u Zagrebu - otpor prema sistemu nastave i nastavnom planu.
  • 21. 1. - Porinut USS Nautilus (SSN-571), prva podmornica sa nuklearnim pogonom (u službi od septembra).
  • 25. 1. - Ernest Hemingway sa ženom doživeo dve avionske nesreće u dva dana, novine izveštavale o njegovoj smrti.
  • 25. 1. - 18. 2. - Berlinska konferencija Velike četvorke, teme su Koreja, Indokina i Austrija.
  • 26. 1. - Nakon Ben-Guriona, novi izraelski premijer je Moše Šaret (Ben-Gurion se vraća 1955).
  • siječanj, krajem - Gušte Šprljan, visoki dužnosnik KPH, izvršio samoubojstvo (što se povezuje sa Đilasovim slučajem).
  • 29. 1. - Josip Broz Tito ponovo izabran za predsednika Republike[2] (položio zakletvu 30. 1.).

Februar/VeljačaUredi

 
Orden jugoslovenske velike zvezde
  • 23. 2. - 2. 3. - Plenum CK KPSS pokreće kampanju Osvajanje zirati, tj. Devičanska polja, privođenja poljoprivredi miliona hektara nedirnute zemlje u Kazahstanu, Povolžju i dr.
  • 24. 2. - Zvanični početak rada Kluba studenata tehnike (KST) u Beogradu.
  • 25. 2. - Predsednik Egipta gen. Muhammad Naguib smenjen od strane Saveta revolucionarne komande (spor oko demokratije ili nastavka vojne vlasti), ali vraćen već sutradan zbog narodnih protesta.
  • 25. 2. - Puč u Siriji: vojni vladar Adib Šišakli odlazi u Liban, nakon što su se protiv njega pobunili Druzi i razne političke frakcije. Vraća se stari predsednik Hašim al-Atasi (do 1955).
  • 25. 2. - Jugoslavija traži od evropskih kreditora moratorijum od 15-20 godina na dugove od 360 miliona dolara. (NYT)

Mart/OžujakUredi

  • 4. 3. - Nakon Vlka Červenkova, Todor Živkov je novi prvi sekretar Bugarske KP (do 1989, takođe i premijer 1962-71. i šef države 1971-89).
  • 9. 3. - Edward R. Murrow i Fred W. Friendly producirali na CBS emisiju "Izveštaj o senatoru Josephu McCarthyju".
  • 13. 3. -   Komitet državne bezbednosti (KGB) pri Savetu ministara SSSR nastaje izdvajanjem iz Ministarstva unutrašnjih dela. Prvi šef je Ivan Serov (do 1958).
  • 13. 3. - Počinje Bitka za Điện Biên Phủ na severozapadu Vijetnama, koja se ubrzo pretvara u opsadu francuskih snaga.
  • 16/17. 3. - Masakr na Ma'ale Akrabim: u Negevu presretnut izraelski autobus, ubijeno 11 putnika.
  • 21. 3. - Vlada izveštava da se u FNRJ 158 sveštenika nalazi u zatvoru, 124 katolička, 32 pravoslavna i 2 protestantska.
  • 25. 3. - 26. dodjela Oscara: najbolji film je "Odavde do večnosti", ima ukupno osam nagrada od 13 nominacija; Walt Disney dobio četiri oskara.
  • 28. 3. - Stranim novinarima u Beogradu se dele leci o osnivanju "Socijalističke partije", koja se zalaže za slobodne izbore. (NYT, "Borba" kasnije tvrdi da je stvar lažirana)
  • 29-30. 3. - IV plenum CK SKJ, Rankovićevo izlaganje o dezorijentaciji u sprovođenju odluka VI kongresa SKJ, komunisti imaju pravo i dužnost da utiču na dalji razvitak u svim oblastima. Tito tvrdi da i Istok i Zapad žele da skrenu Jugoslaviju od jedinstvenog puta ka socijalizmu.

April/TravanjUredi

 
Pronađeni ostaci Cometa stradalog u januaru

Maj/SvibanjUredi

  • 1. 5. - U Južnoj Koreji osnovana Crkva ujedinjenja na čelu sa Sun Myung Moonom.
  • 1. 5. - Počinje generalni štrajk u Hondurasu koji će trajati do jula - kompanija United Fruit i vlada su prihvatili mnoge radničke zahteve.
  • 4. 5. - General Alfredo Stroessner izveo vojni udar u Paragvaju - u avgustu postaje predsednik i to ostaje do 1989.
  • 7. 5. - Odlučujući poraz Francuza u dvomesečnoj bitci/opsadi kod Dijen Bijen Fua vodi do samostalnosti Francuske Indokine.
  • 11. 5. - Bugarski graničari ranili dete-čobanče na jugoslovenskoj granici.
  • 13. 5. - Neredi kineskih učenika u britanskom Singapuru povodom registracije za vojni rok.
  • 14. 5. - Potpisana Haška Konvencija za zaštitu kulturnih dobara u slučaju oružanog sukoba (na snazi od 1956).
  • 15. 5. - Osnovana Latinska unija (raspuštena 2012).
  • 16. 5. - Fudbalska utakmica Jugoslavija - Engleska u Beogradu, 1:0 za Jugoslaviju pred 60.000 gledalaca.
  • 16. 5. - Pobuna u radnom logoru Kengir u Kazaškoj SSR: ugušena je tenkovima mesec dana kasnije.
  • 17. 5. - Predmet Brown v. Board of Education - Vrhovni sud SAD presudio da je segregacija (odvojenost crnaca i belaca) u školama neustavna. Kraj principa "Zasebno ali jednako", potvrđenog odlukom Plessy v. Ferguson 1896, ali za punu desegregaciju će biti potrebno još par decenija.
  • 19. 5. - Sporazum SAD i Pakistana o saradnji u odbrani: Pakistan dobija pomoć a SAD bazu za izviđanje.
  • 21. 5. - Italijanska topovnjača zarobila četiri jugoslovenska vojnika, nakon što su se ukrcali na ribarski brod "blizu Šibenika" - FNRJ optužuje Italiju da podržava kršenje teritorijalnih voda. (NYT)
  • 26. 5. - U eksplozijama na američkom nosaču aviona USS Bennington ima 103 stradalih.
  • 29. 5. - Prvi sastanak Bilderberške grupe.
  • maj - Tito u intervjuu: zainteresovan za direktnu vojnu asocijaciju sa vodećim silama NATO-a i indirektnu saradnju sa NATO-om preko Ankarskog sporazuma.

Jun/Juni/LipanjUredi

  • 2 - 6. 6. - Predsednik Tito u poseti Grčkoj, razgovor o Balkanskom paktu (na odlasku, 1. 6., položio je venac u "Plavu grobnicu" kod ostrva Vido, u spomen palim borcima u Prvom svetskom ratu, a na kraju je posetio i Zejtinlik[3][4]).
  • 3. 6. - Sovjetski MiG pucao blizu Graca na belgijski teretni avion, upućen u Beograd - prinudno je sleteo, poginuo radio-operater.
  • ca. 5. 6. - Poplave u Jugoslaviji, 20 mrtvih. (NYT)
  • 6. 6. - Pokrenuta Eurovizija.
  • 9. 6. - Vojni zastupnik na saslušanju u Senatu kaže McCarthyju: "Zar vi nemate pristojnosti?".
  • 4 - 13. 6. - U Beogradu održano Evropsko prvenstvo u košarci za žene.
  • 13. 6. - Yanaonski puč: pristalice ujedinjenja sa Indijom preuzele vlast u francuskoj eksklavi Yanam.
  • 13. 6. - Zaplenjena tri italijanska ribarska broda zbog prevoza cigareta. (NYT)
  • 14. 6. - Otvoren Muzej SPC u Beogradu.
  • jun - CK KP Sovjetskog Saveza predlaže sređivanje odnosa, priznaje da u Jugoslaviji postoji socijalizam.
  • 15. 6. - U Baselu osnovana UEFA.
  • 16. 6. - 4. 7. -   U Švajcarskoj održan Svetski kup u fudbalu: Zapadna Nemačka prva, Mađarska druga, Jugoslavija ispala u četvrtfinalu od šampiona.
  • 18. 6. - Pierre Mendès France je premijer Francuske nakon Laniela - zalaže se za napuštanje Indokine, Tunisa i Maroka i ustupke u Alžiru.

Jul/Juli/SrpanjUredi

 
Podeljeni Vijetnam

Avgust/August/KolovozUredi

  • 2. 8. - Grčko-jugoslovenski protokol o zajedničkim odbrambenim planovima na albanskoj i bugarskoj granici. (NYT)
  • 2. 8. - Svetsko prvenstvo u jedrilicama u Engleskoj: u dvosedima pobedili Zvonimir Rain i Božidar Komac u Ikarus Košavi.
  • 9. 8. - Balkanski pakt: Jugoslavija, Grčka i Turska potpisale na Bledu Ugovor o savezu, političkoj saradnji i uzajamnoj pomoći; ugovor sklopljen na 20 godina predviđa vojnu pomoć zemlji koja bude napadnuta.
  • avgust - Otvoren Trg Kim Il-sunga u Pjongjangu.
  • 24. 8. - Brazilski predsednik Getulio Vargas izvršio samoubistvo, nakon što je optužen za umešanost u pokušaj ubistva njegovog političkog protivnika.
  • 24. 8. - Zakon o kontroli komunista kriminalizira članstvo u i podršku Komunističkoj partiji SAD.
  • 29. 8. - Hleb u FNRJ poskupljuje, cene rastu 7-20% nakon loše žetve. (NYT) Nestašica je i goriva i energije. (NYT 26. 9.)
  • 30. 8. - 4. 9. - U Zagrebu se održava Svjetski kongres za zaštitu djece, predsjednik Tito potpisao Deklaraciju o pravu djeteta.
  • 30. 8. - Francuska skupština odbija sa 319:264 ratifikaciju Ugovora o Europskoj obrambenoj zajednici čime je ova oborena. Novo rješenje pronađeno u listopadu.

Septembar/RujanUredi

Oktobar/ListopadUredi

  • 5. 10. - Potpisan londonski Memorandum o saglasnosti između vlada Italije, V. Britanije, SAD i FNRJ o Slobodnoj Teritoriji Trsta: Jugoslaviji pripada Zona B i delić zone A, Italiji veći deo zone A i sam grad; puna prava nacionalnim manjinama i slobodna luka u Trstu.
  • 10. 10. - U Omanu izbaja Džebelahdarski rat: sultan Said bin Taimur protiv imama Ghaliba Alhinaia u unutrašnjosti (do 1959).
  • 11. 10. - Việt Minh preuzeo civilnu vlast u Severnom Vijetnamu, pošto su Francuzi juče otišli iz Hanoja.
  • 11. 10. - Uragan Hazel ubio 1000 ljudi na Haitiju, kasnije još 95 u SAD.
  • 18. 10. - Texas Instruments i I.D.E.A. predstavili prvi tranzistorski radio, Regency TR-1.
  • 19. 10. - Nasser sklopio ugovor za povlačenje Britanaca iz Egipta u roku od 20 meseci.
  • 20. 10. - Otvoreno Groblje oslobodilaca Beograda.
  • 23. 10. - Pariskim sporazumima ustanovljena Zapadnoevropska unija, predviđen kraj okupacije Nemačke, koja postaje partner u Hladnom ratu. ZU je od malog značaja do 1980-tih.
  • 25. 10. - Jugoslovenske snage ušle u dio tršćanske Zone A (operacija Giardinaggio: 11 kv.km sa 3 km obale).
  • 25. 10. - Od klizišta izazvanih kišom u Salernu, Italija, poginulo 300 ljudi.
  • 26. 10. - Italija preuzima grad Trst i ostatak Zone A, dok se britanske i američke snage povlače. Jugoslavija i formalno inkorporira zonu B.
  • 26. 10. - Pripadnik Muslimanskog bratstva, Mahmoud Abdul Latif, pokušao da ubije egipatskog premijera Nasera u Aleksandriji - sledi zabrana i represija Bratstva (petorica obešena u decembru).
  • 27. 10. - Fudbalski meč u Firenci prekinut nakon pojave NLO-a.
  • 29. 10. - U Beogradu izbili studentski nemiri nakon vesti o poskupljenju hrane i da je ista pokvarena - neki studenti će završiti na robiji[8]. Vlada potvrdila vest 15. 11. (NYT)
  • 29. 10. - "Sedam sestara" i jedna francuska firma osnivaju konzorcijum za promet iranske nafte: ostaje nacionalizovana, "sestre" uzimaju 50% profita. Anglo-iranska naftna kompanija je ove godine promenila ime u Britanski petrolej (današnji BP).
  • 30. 10. - Američki mornarički Lockheed C-121 Constellation nestao sa 42 osobe iznad Atlantika.
  • 31. 10. - Mirogojska tramvajska nesreća: poginulo 19 putnika kada je tramvaj izletio sa šina zbog neispravne kočnice.

Novembar/StudeniUredi

 
Ratni spomenik Marinskog korpusa SAD

Decembar/ProsinacUredi

Hrvatski Wikiizvor ima originalni tekst vezan uz ovaj članak:
 
Galeb (2019)
Augustinčićeva statua na kasnijoj novčanici
  • 17. 12. - Osnovano Akademsko kulturno-umetničko društvo "Španac".
  • ca. 20. 12. - Vladimir Dedijer i Mitra Mitrović pred Kontrolnom komisijom CK SKJ zbog optužbi da se i dalje slažu sa Đilasovim stavovima[10].
  • 23. 12. - U SAD izvedena prva transplantacija bubrega.
  • 23. 12. - Prikazan 20,000 Leagues Under the Sea.
  • 25. 12. - New York Times objavljuje intervju sa Đilasom: misli da bi trebala postojati još jedna partija, socijalistička.
  • 30. 12. - U Ankari potpisan ugovor o prijateljstvu Jugoslavije i Afganistana.
  • 30. 12. - Otvoren slučaj protiv Đilasa i Dedijera zbog "povrede vitalnih interesa" zemlje.

Kroz godinuUredi

1954. u temamaUredi

RođenjaUredi

Januar/SiječanjUredi

Februar/VeljačaUredi

Mart/OžujakUredi

April/TravanjUredi

Maj/SvibanjUredi

Jun/Juni/LipanjUredi

Jul/Juli/SrpanjUredi

Avgust/August/KolovozUredi

Septembar/RujanUredi

Oktobar/ListopadUredi

Novembar/StudeniUredi

Decembar/StudeniUredi

Kroz godinuUredi

SmrtiUredi

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1954.

Januar/Siječanj – Mart/OžujakUredi

April/Travanj – Jun/LipanjUredi

Jul/Srpanj – Septembar/RujanUredi

Oktobar/Listopad – Decembar/ProsinacUredi

Nobelova nagrada za 1954. godinuUredi

ReferenceUredi

Spoljne vezeUredi