Godina 1929 (MCMXXIX) bila je redovna godina koja počinje u utorak.

Milenijum: 2. milenijum
Vjekovi: 19. vijek20. vijek21. vijek
Decenija: 1890-e  1900-e  1910-e  – 1920-e –  1930-e  1940-e  1950-e
Godine: 1926 1927 192819291930 1931 1932
1929 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1929
MCMXXIX
Ab urbe condita 2682
Islamski 1347 – 1348
Iranski 1307 – 1308
Hebrejski 5689 – 5690
Bizantski 7437 – 7438
Koptski 1645 – 1646
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 1984 – 1985
 - Shaka Samvat 1851 – 1852
 - Kali Yuga 5030 – 5031
Kineski
 - Kontinualno 4565 – 4566
 - 60 godina Yin Zemlja Zmija
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11929
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era
1929:
123456789101112
RođenjaSmrti

DogađajiUredi

Januar/SiječanjUredi

  • januar - mart - Ekstremno hladna zima u našim krajevima i Evropi[1], snega bilo i u aprilu.
  • 1. 1. - Stupa na snagu novo uređenje finansijske službe Kraljevine SHS (prema zakonu od 8. 10. 1928.), određeno 14 direkcija sa odgovarajućim oblastima[2].
  • 2. 1. - Usvojena ostavka predsednika vlade KSHS Antona Korošeca, kralj Aleksandar se naredna tri dana (formalno) konsultuje sa liderima stranaka.
  • 6. 1. - Šestojanuarska diktatura. Proglas "Mome dragom narodu...": zbog "nemogućnosti" parlamentarnog sporazuma, u ime narodnog jedinstva i državne celine, Kralj Aleksandar I Karađorđević ukida Vidovdanski ustav, raspušta Skupštinu i zavodi lični režim. Postavljena vlada generala Petra Živkovića. Proglašen niz zakona - zabranjene stranke sa "verskim ili plemenskim" obeležjem, cenzura štampe, komesari umesto oblasnih skupština i odbora itd. U svim opštinama, pa tako i u gradu Beogradu izabrane opštinske organe smenjuju od strane kralja postavljeni predsednici opština.
  • 6. 1. - Majka Tereza stiže u Kalkutu.
  • 6. 1. - Heinrich Himmler postavljen za Reichsführer-SS (do 1945), Schutzstaffel u ovo vreme ima svega 280 pripadnika.
 
Petar Živković, premijer KJ 1929-32

Februar/VeljačaUredi

Mart/OžujakUredi

April/TravanjUredi

  • 1. 4. - Josephine Baker, "Crna zvezda", stigla u Beograd.
  • 1. 4. - Radio Beograd emitovao prvi kamerno-muzički koncert posvećen Mocartu (početak muzikologije na RB).
  • 7. 4. - Prvi direktan prenos fudbalske utakmice u Jugoslaviji, "BSK" - "Jugoslavija" 7:1. Utakmica igrana po blatu i snegu, koji je padao i u drugim krajevima zemlje, čak i u Splitu.
  • 8. 4. - U SSSR doneti zakoni o religijskim udruženjima - aktivnosti crkve ograničene na crkvene zgrade, zakoni su osnova za progon u narednoj deceniji.
  • 9. 4. - Josephine Baker u Zagrebu, na sutrašnjoj predstavi izgredi nekih klerikalnih studenata.
  • 14. 4. - Održana prva Velika nagrada Monaka, pobednik je William Grover-Williams u vozilu Bugatti Type 35B.
  • april - Uhapšen Dragoljub Jovanović, levi Zemljoradnik.
  • 16. 4. - Osnovana Privilegovana agrarna banka (prvi zbor akcionara 15. 8. u Beogradu, zgrada banke završena 1934).
 
Pavelić i Perčec u Sofiji

Maj/SvibanjUredi

 
Jugoslovenski paviljon na Barselonskoj izložbi (Brašovan)
  • 25. 5. - Premijera Nušićeve "Gospođe ministarke" u beogradskom Narodnom pozorištu (naslovna uloga Žanka Stokić).
  • 25. 5. - Islandski liberali i konzervativci se udružili u Stranku nezavisnosti.
  • 28. 5. - Prikazan On with the Show, prvi potpuno kolor i zvučni dugometražni film.
  • 30. 5. - Izbori u Ujedinjenom kraljevstvu, prozvani "Flapper" izbori, jer su prvi put mogle glasati žene mlađe od 30 (i starije od 21). Najviše mandata za laburiste (287, novih 136), ali bez apsolutne većine.
  •  ? maj - Uhapšen Svetozar Pribićević, interniran u Brus.

Jun/Juni/LipanjUredi

Jul/Juli/SrpanjUredi

  • 3. 7. - Kriza portugalske vlade: nakon ministra pravde, ostavku dao i njegov prijatelj António de Oliveira Salazar, po verskim pitanjima - predsednik Carmona lično traži od Salazara da povuče ostavku, premijer puk. de Freitas odstupa, a Salazar će dobiti dodatna ovlašćenja.
  • 9. 7. - Sastanak Adolfa Hitlera i Alfreda Hugenberga, nacionalističkog političara i medijskog magnata - radiće protiv vlade i Youngovog plana, nacisti dobijaju veliki publicitet.
  • 10. 7. - Kineske vlasti zauzele Kinesko-istočnu železnicu, hapse i proteruju sovjetske zvaničnike, iz čega proističe Kinesko-sovjetski konflikt.
  • 11. 7. - Tajni dekret Saveta narodnih komesara SSSR o stvaranju popravno-radnih logora - osnova sistema gulaga.
 
SS Bremen, maketa

Avgust/August/KolovozUredi

 
Detalj spomenika Archibaldu Reissu (1931)

Septembar/RujanUredi

Oktobar/ListopadUredi

  • 3. 10. - Kralj Aleksandar promenio ime Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca u Kraljevina Jugoslavija; zemlja podeljena u 9 banovina plus Uprava Grada Beograda, umesto 33 oblasti (granice banovina su menjane 1931, npr. Vukovar i Vinkovci su iz Drinske prebačeni u Savsku banovinu[9])[10].
  • 6. 10. - Ruski general Pjotr Wrangel sahranjen u Beogradu, odakle je prenesen iz Brisela.
  • 12. 10. - Potpisana Varšavska konvencija o međunarodnom vazdušnom prevozu ljudi i robe.
  • 13. 10. - Mohammed Nadir Shah zauzima Kabul (vlada do 1933), Habibullāh Kalakāni je zarobljen i ubrzo pogubljen.
  • 15. 10. - Prikazan SF film Fritza Langa Frau im Mond.
  • 15. 10. - Ekonomista Irving Fisher izjavljuje da su akcije dostigle "ono što izgleda kao trajno visok plato" i da će još znatno porasti - ali veći gubici počinju već sutradan.
  • oktobar - Kralj Aleksandar razmišlja o ukidanju ćirilice[11].
  • oktobar - Pobuna Oromoa u nekim delovima Etiopije, Ras Tafari (Haile Selassie) zahteva od Gugsa Wellea da uguši pobunu, ali ovaj ne samo što odbija, nego u januaru diže i svoju pobunu - u zemlji je i dalje spor između Ras Tafarija i carice Zauditu.
  • 16. 10. - U talijanskoj Puli, Vladimir Gortan osuđen na smrt (izvršeno sutradan), ostala četvorica optuženih na po 30 godina robije.
  • 16. 10. - Dirižabl "Graf Cepelin" preleteo preko Beograda i današnje Srbije tokom putovanja oko sveta.
  • 18. 10. - U slučaju Edwards v Canada (AG) presuđeno da su žene "osobe" i da mogu biti imenovane u Senat Kanade.
 
Njujorška berza
  • 24. 10. - "Crni četvrtak" označava početak kraha Njujorške berze: početni gubitak od 11% umanjen na oko 2% intervencijom vodećih bankara.
  • 28. 10. - "Crni ponedeljak": Dow Jones pao 13%.
  • 29. 10. - "Crni utorak" donosi rekordni promet akcija na Dow Jones i pad od 12%. Ovo se smatra početkom Velike depresije (berza je, doduše, u naredna dva dana porasla 12 odn. 6% jer su brokeri kupovali bagatelne akcije).
  • 31. 10. - Glavni grad Belgijskog Konga premešten iz Bome u Léopoldville (Kinshasa).

Novembar/StudeniUredi

Decembar/ProsinacUredi

  • 5. 12. -   Nacionalno razgraničenje u SSSR: Tadžička ASSR, deo Uzbečke SSR, postaje zasebna Tadžička Sovjetska Socijalistička Republika, proširena za severni deo, sa Hudžandom.
  • 10. 12. - Uhapšen Josip Predavec, potpredsednik HSS, zbog navodne prevare u vezi stečaja Seljačke zadružne banke.
  • 12. 12. - U beogradskom Malom mokrom lugu (zapravo na Konjarniku) osvećen budistički hram[13].
  • 13. 12. - Počelo suđenje trovačicama, "tvorcima anđela", iz mađarskog sela Nagyrév.
  • 13. 12. - Donesena odluka o promeni većeg broja naziva ulica u Beogradu[14].
  • 17. 12. - Kraljev rođendan zvanično proslavljen u celoj zemlji (konfiskovani izveštaji o podmetnutoj bombi na pruzi Beograd-Zagreb i napadu na projugoslovenskog sveštenika Ritiga[15]).
  • 21. 12. - Raskošna proslava njegovog pedesetog rođendana se smatra početkom Staljinovog kulta ličnosti (Caricin/Staljingrad i Donjeck/Staljino su još ranije nazvani po njemu).
  • 22. 12. - Uhapšen Vlatko Maček, predsednik HSS, pod optužbom da je finansirao neke članove navodne terorističke organizacije, koja je trebalo da deluje u vreme Kraljevog rođendana (16-17. decembar - bomba pod voz kojim su putovale deputacije u Beograd, bomba u katedrali i "moguće" u 'Esplanadi' tokom svečanog bala).
  • 22. 12. - Nemački referendum protiv Youngovog plana nije uspeo, ali su nacisti tokom kampanje stekli publicitet i kredibilitet među mejnstrim desničarima.
  • 22. 12. - Otvorena pruga Kragujevac-Kraljevo.
  • 22. 12. - Habarovskim protokolom okončan Kinesko-sovjetski konflikt - status kvo ante.
  • 27. 12. - Raskulačivanje (dekulakizacija): Staljin najavio likvidaciju kulaka kao klase.
  • 28. 12. - "Crna subota" na Samoi - novozelandski kolonijalni policajci ubili 11 nenaoružanih demonstranata - začetak pokreta Mau za nezavisnost.
  • 28. 12. - Francuski parlament izglasao sredstva za gradnju "Maginotove linije", nazvane po ministru rata Maginotu.
  • 29. 12. - Sveindijski kongres u Lahoreu pod predsedavanjem Jawaharlala Nehrua zahteva potpunu nezavisnost Britanske Indije.
  • 29. 12. - U Nizozemskoj Ostindiji uhapšen Sukarno i ostali lideri Indonežanske nacionalne partije, u pritvoru i zatvoru ostaje dve godine.
  • 31. 12. - Katastrofa u kinu Glen: u požaru u škotskom bioskopu stradalo 69 djece.

Kroz godinuUredi

 
Pozorišni trg u Beogradu

RođenjaUredi

Januar/Siječanj – Februar/VeljačaUredi

Mart/Ožujak – April/TravanjUredi

Maj/Svibanj – Jun/LipanjUredi

Jul/Srpanj – Avgust/KolovozUredi

Septembar/Rujan – Oktobar/ListopadUredi

Novembar/Studeni – Decembar/ProsinacUredi

Kroz godinuUredi

SmrtiUredi

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1929.

Januar/Siječanj – Mart/OžujakUredi

April/Travanj – Jun/LipanjUredi

Jul/Srpanj – Septembar/RujanUredi

Oktobar/Listopad – Decembar/ProsinacUredi

Kroz godinuUredi

Dani sećanjaUredi

Nobelove nagradeUredi

Literatura/ReferenceUredi

  1. Zima stoljeća 1929 u tekstu i slici, crometeo.hr/forum
  2. "Politika, 1. januar, str 1. digitalna.nb.rs (sa nevelikom mapom)
  3. ((ru)) Первые значки ударники и отличники. izhig.ru (pristup. 19.11.2015.)
  4. Time Magazine Cover: King Alexander
  5. "Politika", 25. 4. 1929, str 2
  6. "Politika", 23. jul 1929, kao i narednih dana; o ovome je izvestio i magazin Time: YUGOSLAVIA: Richest Woman
  7. Politika, 23. 7. 1929, str. 7. digitalna.nb.rs (pristup. 8. 9. 2015.)
  8. Politika, 7. avgust 1929, str. 3. digitalna.nb.rs (pristup. 28. 5. 2017.)
  9. Kraljevina Jugoslavija – podjela na banovine 1931. godine. cro-eu.com/forum (pristup. 27.12.2019)
  10. Politika, 4. oktobar 1929. digitalna.nb.rs (pristup. 28. 5. 2017.)
  11. YUGOSLAVIA: Dangerous Decree, Time, 21. oct. 1929.
  12. O nadrealizmu: Razvoj nadrealizma u Srbiji. nadrealizam.rs (prist. 5.2.2017)
  13. Politika, 13. decembar 1929, str 7. digitalna.nb.rs (pristup. 28. 5. 2017.)
  14. Politika, 14. decembar 1929, str. 9. digitalna.nb.rs (pristup. 28. 5. 2017.)
  15. YUGOSLAVIA: Zhivoi Kraji, Time, 30. dec. 1929
  16. Beograd 2, Vreme, 17. dec. 1939, str. 13. digitalna.nb.rs

Spoljne vezeUredi


Vidi takođe: Godišnji kalendar - Dnevni kalendar