Otvori glavni meni
Ovo je članak o godini 1939.

Godina 1939 (MCMXXXIX) bila je redovna godina koja počinje u nedjelju po gregorijanskom kalendaru.

Milenijum: 2. milenijum
Vjekovi: 19. vijek20. vijek21. vijek
Decenija: 1900-e  1910-e  1920-e  – 1930-e –  1940-e  1950-e  1960-e
Godine: 1936 1937 193819391940 1941 1942
1939 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1939
MCMXXXIX
Ab urbe condita 2692
Islamski 1357 – 1358
Iranski 1317 – 1318
Hebrejski 5699 – 5700
Bizantski 7447 – 7448
Koptski 1655 – 1656
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 1994 – 1995
 - Shaka Samvat 1861 – 1862
 - Kali Yuga 5040 – 5041
Kineski
 - Kontinualno 4575 – 4576
 - 60 godina Yin Zemlja Zec
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11939
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era
1939:
123456789101112
RođenjaSmrti

DogađajiUredi

Januar/SiječanjUredi

Februar/VeljačaUredi

Mart/OžujakUredi

 
Papa Pio XII (1939-1958)
  • 2. 3. - Kardinal i papin državni sekretar Eugenio Pacelli izabran na trećem glasanju za papu; uzima ime Pio XII., služiće do 1958.
  • 3. 3. - Mahatma Gandi počinje post protiv britanske vlasti u Indiji.
  • 4 - 7. 3. - Španska republika: pobuna nekomunističkih republikanaca u Kartaheni kojoj se pridružuje i nacionalistička peta kolona - ugušena je ali republikanska flota beži u Bizertu u Tunisu.
  • 5. 3. - Republikanski general Segismundo Casado izvodi antikoministički puč protiv premijera Negrína, vlast preuzima Nacionalni savet odbrane, dolazi do sukoba sa komunistima 7 - 12. 3. u Madridu.
  • 7. 3. - Armand Călinescu je novi rumunski premijer, protivnik je Gvozdene garde i pristalica zapadnih demokratija.
  • 10. 3. - Izjava premijera Cvetkovića povodom hrvatskog pitanja: treba računati sa posebnim narodnim individualiteom "izvesnih krajeva naše domovine".
  • 10. 3. - Kriza u Češko-Slovačkoj: savezni predsednik Hácha je smenio slovačkog premijera Tisa, u Bratislavu je poslata vojska - Tiso stiže u Berlin tri dana kasnije.
  • 10 - 21. 3. - XVIII kongres SKP(b), prvi posle Velike čistke, potvrđena Treća petoletka, izraženo razočaranje u zapadne demokratije i njihovo neprihvatanje kolektivne sigurnosti (sledeći kongres tek 1952).
  • mart - Okončana Arapska pobuna u Palestini (1936–1939).
 
Komadanje Čehoslovačke
  • 14. 3. -   Slovačka uveče proglašava nezavisnost od Češko-Slovačke - Jozef Tiso je premijer (od oktobra predsednik, do 1945), koji se o svemu dogovorio sa Hitlerom (alternativa je bila mađarska okupacija).
  • 15. 3. - Njemačke trupe okupiraju Češku i Moravsku nakon što je predsednik Emil Hácha rano ujutro prinuđen da potpiše dokument kojim "pouzdano stavlja sudbinu češkog naroda u Firerove ruke". Slovačka Republika "traži" nemački protektorat i dobija ga.
  • 15. 3. -   Karpatska Ukrajina proglašava nezavisnost, Mađari odmah ulaze.
  • 15. 3. - Demonstracije u Beogradu povodom događaja u Čehoslovačkoj ("Branićemo zemlju!").
  • 16. 3. -   Hitler u Pragu proglasio Protektorat Češka i Moravska.
  • 16. 3. - Mađarska anektirala Karpato-Ukrajinu.
  • mart - Vlatko Maček održava veze sa Italijom (posrednici grof Bombelles i član HSS Amedeo Carnelutti), pominju se mogućnost ustanka i državnog saveza sa Italijom.
  • 17. 3. - 9. 5. - Bitka za Nanchang na jugoistoku Kine, Japanci zauzeli grad 27. 3..
  • 18. 3. - Konstitutivni sastanak CK KPJ u Boh. Bistrici - Tito generalni sekretar, Edvard Kardelj, Franc Leskošek, Miha Marinko, Josip Kraš, Milovan Đilas, Aleksandar Ranković. Iz partije isključeni komunisti uhapšeni i optuženi u SSSR ("trockisti"), kao i "frakcionaši" (npr. Petko Miletić).
  • 18. 3. - U beogradskom Muzeju kneza Pavla otvorena izložba "Sto godina francuskog slikarstva".
  • 19. 3. - Franko poručio novim madridskim vlastima da prihvata samo bezuslovnu predaju.
  • 22. 3. - Litvanija nakon ultimatuma predala Memelsku oblast Nemačkoj.
    • Površina Nemačke iznosi 583.370 kv.km a broj stanovnika, prema popisu iz maja (→ de), iznosi 79.375.281 (bez Memela, sa još oko 150.000) - ovome treba dodati češki protektorat (49.363 kv. km i 7,4 mil. stanovnika). Drugi Rajh je 1910. imao 540.858 kv. km i 64.925.993 stanovnika.
 
Nemačke akvizicije, mart 1938 - mart 1939.
  • 23. 3. - Trgovački sporazum Rumunije i Nemačke - dominacija nad rumunskom privredom, rumunska pšenica i nafta za nemačku vojnu opremu.
  • 23-31. 3. - Slovačko-mađarski rat ("Mali rat").
  • 25. 3. - Italijanski ultimatum Albaniji.
  • 26. 3. - Frankove snage počinju Poslednju ofanzivu građanskog rata.
  • 26. 3. - Nakon ostatka Bohemije-Moravske i Prag prelazi na vožnju desnom stranom.
  • 28. 3. - Francisco Franco zauzima Madrid, ostaje na vlasti do smrti 1975.
  • 28. 3. - Američki avanturista Richard Halliburton se poslednji put javlja sa kineske džunke kojom je želeo preploviti Pacifik.
  • 31. 3. - Anglo-francuske garancije Poljskoj.
  • 31. 3. - Nacionalisti zauzimaju Almeriju, Mursiju i Kartahenu, čime stavljaju pod kontrolu čitavu Španiju.

April/TravanjUredi

Maj/SvibanjUredi

  • 1. 5. - Batman se prvi put pojavljuje u stripu.
  • 3. 5. - Vjačeslav Molotov sovjetski inostrani komesar umesto Litvinova (1939-49 i 1953-56).
  • 8. 5. - Hrvatsko narodno zastupstvo preti internacionalizacijom Hrvatskog pitanja.
  • 10 - 15. 5. - Knez Pavle i kneginja Olga u poseti Italiji (kao gosti italijanskog kraljevskog para); 11-og prisustvuju mornaričkim manevrima u Napuljskom zalivu.
  • 10. 5. - Osvećenje temelja Hrama Svetog Save u Beogradu.
  • 11. 5. - 15. 9. - Bitke kod Halkin Gola između Sovjeta i Japanaca na granici Mandžurije i Mongolije.
  • 13. 5. - "Putovanje prokletih": brod St. Louis kreće iz Hamburga sa 937 jevrejskih izbeglica prema Kubi - neće ih primiti ni tu ni u SAD i Kanadi.
  • 14. 5. - Petogodišnja Peruanka Lina Medina rodila dete.
  • 15. 5. - U Brandenburgu otvoren ženski koncentracioni logor Ravensbrück.
  • 15. 5. - U Velikoj Britaniji prikazan film Goodbye, Mr. Chips.
  • 17. 5. - Britanska vlada izdaje MacDonaldovu Belu knjigu - napuštena ideja podele Palestine, znatno ograničeno jevrejsko useljavanje.
  • 18. 5. - Fudbalska utakmica na BSK-ovom stadionu u Beogradu: Jugoslavija - Engleska 2:1.
  • 22. 5. - U Berlinu potpisan 10-godišnji "Čelični pakt", vojni savez Nemačke i Italije - Italijanima je obećano da rata neće biti još tri godine.
  • 23. 5. - Hitler saopštio vojnom vrhu da je odlučio da napadne Poljsku.
  • 23. 5. - Britanski parlament usvojio plan za nezavisnu Palestinu do 1949, zajedničku za Jevreje i Arape.
  • 23. 5. - Potonuće američke podmornice Squalus: stradalo je 26 ljudi, a 33 je spašeno putem McCannove spasilačke komore.
  • 26. 5. - Dogovor Ćano - Karneluti (Mačekov izaslanik) - hrvatska pobuna pračena Mačekovim zahtevom za italijanskom intervencijom bi dovela do nezavisne Hrvatske, sa zajedničkim ministarstvima odbrane i spoljnih poslova sa Italijom i mogućom personalnom unijom (Maček nije potpisao tekst ovog sporazuma).
  • 28. 5. - Pojavio se jugoslovenski strip "Zigomar".
  • 28. 5. - Otvoren jugoslovenski paviljon na njujorškoj izložbi, gradonačelnik La Guardia drži govor na srpskohrvatskom[1].
  • 29. 5. - Na izborima u Mađarskoj ubedljivo pobedila vladajuća krajnje desna Partija mađarskog života, druga je Partija strelastog krsta.
  • maj/jun - Velike poplave u Jugoslaviji, npr. Kupa kod Karlovca 872 cm.

Jun/Juni/LipanjUredi

  • 1. 6. - Britanska podmornica HMS Thetis potonula tokom testa sa 99 ljudi (biće izvučena i na kraju potopljena 1943. kao HMS Thunderbolt).
  • 1 - 5. 6. - Knez namesnik Pavle Karađorđević u zvaničnoj poseti Berlinu; 2. 6. priređena velika vojna parada.
  • 7. 6. - Nakon Kanade, britanski kraljevski par stigao u posetu SAD.
  • 9. 6. - Olimpijske igre 1944. dodeljene Londonu (biće održane 1948.).
  • 9-10. 6. - Zemaljsko savetovanje KPJ u Tacenu kod Ljubljane.
  • 11. 6. - Papa primio u Vatikanu španske falangiste, pozdravio ih kao "drage sinove crkve i branioce civilizacije", podario je blagoslov generalisimu Franku.
  • 14. 6. - Tjencinski incident - Japanci blokirali britansku koncesiju u kineskom Tianjinu povodom spora oko izručenja osumnjičenih ubica, tokom leta dolazi do opasne krize.
  • 17. 6. - Eugen Weidmann je poslednja osoba javno pogubljena u Francuskoj.
  • 20. 6. - Osnovan SS-Heimwehr Danzig.
  • 23. 6. - Sijam (/Sajam/) prvi put menja ime u Tajland (Ratcha Anachak Thai - "Kraljevina Tajland").
  • 24. 6. - Prvo putovanje "Letećeg broda" Boeing 314 Clipper preko Atlantika, između Southamptona i Port Washington, New York, sa tri stanice između.
  • 29. 6. - Umro Mehmed Spaho, najistaknutiji muslimanski političar u Jugoslaviji. Na čelu JMO ga nasljeđuje Džafer Kulenović.
  • 29. 6. - Turska anektirala Državu Hataj (Aleksandreta), ranije deo Sirije.
  • 29. 6. - Predstavljen traktor Ford 9N sa Fergusonovim sistemom kačenja u tri tačke, budući standard.
  • 30. 6. - Stefan Kraft, stari lider nemačke manjine u Jugoslaviji ("Kulturbund"), smenjen s čela Saveza nemačkih kreditnih i gospodarskih zadruga (pobeda pronacističkih "Obnovitelja").
  • 30. 6. - Procenjeni broj stanovnika Kraljevine Jugoslavije iznosi 15.596.000, četiri miliona više nego u vreme ujedinjenja.[2]

Jul/Juli/SrpanjUredi

Avgust/August/KolovozUredi

  • 1. 8. - Maček je za otcepljenje Hrvatske uz pomoć Nemačke ako Srbi ostanu uporni, makar to "značilo i svetski rat"[3].
  • 1. 8. - Glenn Miller i orkestar snimili In the Mood.
  • 2. 8. - Einstein–Szilárdovo pismo predsedniku Ruzveltu - nakon što je u Nemačkoj otkrivena nuklerna fisija, SAD bi morale istražiti proizvodnju atomske bombe (→ Projekat Menhetn).
  • 5. 8. - Las Trece Rosas: u Madridu streljano 13 mladih žena socijalistkinja (tokom saca de agosto je streljano i 43 mladića).
  • 8. 8. - Počinju velike trodnevne vojne vežbe u Britaniji, sa zamračivanjem gradova.
  • 10. 8. - "Interkozma": razotkrivena prevara lažne pariske firme koja je obećavala lek za ćelavost Jugoslovenima koji pismom pošalju (tri) dlake[4][5]. Na čelu firme je jugoslavenski Nijemac Wilhelm Vilko Heger, inače nećak Ivana Andresa koji ovog mjeseca ulazi u novu vladu.
  • 11. 8. - Trodnevni sastanak Ribbentrop - Ciano u Salzburgu: Italijani iznenađeni odlučnošću Nemačke da napadnu Poljsku.
  • 12. 8. - Pretpremijera "Čarobnjaka iz Oza" u Viskonsinu (u Holivudu tri dana kasnije).
  • avgust - Aimé Césaire objavio u jednom časopisu knjigu-poemu Cahier d'un retour au pays natal (→ Négritude).
  • 16. 8. - U KJ sukcesivno ulazi u opticaj novi kovani novac, srebrni od 20 i 50 dinara i aluminijum-bronzani od 50 para i 2 dinara.[6]
  • 18. 8. - Nemačka i SSSR sklopili trgovački ugovor.
  • 18. 8. - Eutanazija dece u Trećem rajhu: cirkular ministarstva unutrašnjih poslova nalaže zdravstvenim radnicima da izveste o rođenjima mentalno i fizički nesposobne dece; prisilna eutanazija će obuhvatiti i psihijatrijske pacijente, → Akcija T4.
  • 18. 8. - Proslava 25-godišnjice Cerske bitke: u Beogradu svečano dočekane srpske ratne zastave na putu za Cer.
  • 19. 8. - Tokom pregovora sa Sovjetima, Hitler naređuje Kriegsmarine-i da započne operacije Fall Weiss-a, plana invazije na Poljsku.
  • 19. 8. - Navodni Staljinov govor Politbirou: rat na Zapadu je u sovjetskom interesu.
  • 24. 8. - Na Brdu kod Kranja izdato zvanično saopštenje o sporazumu Cvetković-Maček (nakon čega Cvetković daje ostavku i odmah dobija mandat za sastav nove vlade).
  • 24. 8. - Vanredno zasedanje britanskog parlamenta: donesen Akt o ratnim ovlašćenjima, Mornarica u ratnoj gotovosti. Istog dana britanskim i francuskim građanima u Nemačkoj rečeno da se vrate kući.
  • 25. 8. - Hitler odlaže napad na Poljsku za pet dana nakon što su Britanci i Poljaci potpisali ugovor o uzajamnoj pomoći i Musolini poručio da Italija ne može ući u evropski rat (neobaveštene jedinice nakratko počele napad sutradan ujutru, → Jabłonkówski incident).
  • 25. 8. - IRA-in S-Plan: petoro mrtvih od bombe u centru Coventryja.
  • 26. 8. - Sporazum Cvetković-Maček: formirana Banovina Hrvatska, od Savske i Primorske banovine i još nekoliko srezova. Na Bledu formirana nova vlada čiji je predsednik opet Dragiša Cvetković a potpredsednik Vlatko Maček (i još 4 ministra iz HSS), Milan Nedić ministar vojske i mornarice. Raspušteni su Narodna skupština i Senat i ukinut izborni zakon - povratak demokratije. Protiv Sporazuma su ustaše, desnica HSS, većina srpskih političara, vojska, SPC i muslimani.
  • 27. 8. - Prvi let Heinkel He 178, prvog turbomlaznog aviona.
  • 28. 8. - Ban Ivan Šubašić položio zakletvu; podban je Ivo Krbek. Ministri Hrvati su preuzeli resore, a Maček je svečano dočekan od mase u Beogradu.
  • 28. 8 - Bombaški napad na Tarnówskom kolodvoru u Poljskoj: od bombe nemačkog agenta gine 20 ljudi.
  • 29. 8. - Vlatko Maček na sednici Hrvatskog narodnog zastupstva: granice i kompetencije Banovine Hrvatske nisu definitivne.
  • 31. 8. - Nemci lažiraju incident u Glajvicu, što im služi kao povod da napadnu Poljsku.

Septembar/RujanUredi

  • 1. 9. - Nemačka invazija Poljske počinje u 04:45 kada bojni brod Schleswig-Holstein otvori vatru na domaćine u poljskoj bazi Westerplatte kod Danciga (→ Bitka za Westerplatte), nemačka kopnena vojska prelazi granicu (→ Granična bitka) - ovo se smatra početkom Drugog svetskog rata.
  • 1. 9. - Istovremeno počinje i Slovačka invazija Poljske, zauzimaju sporne teritorije.
  • 1. 9. - Uveče, Nemačkoj uručeni britanski i francuski ultimatum.
  • 3. 9. - Velika Britanija i Francuska objavljuju rat Nemačkoj.
  • 3. 9. - Auto-trka na kružnoj stazi oko Kalemegdana za Kraljev pehar - prvi je Italijan Tazio Nuvolari, drugi Nemac Manfred von Brauchitsch (sinovac generala Waltera), četvrti Boško Milenković. Procenjeno 75.000 gledalaca.
  • 3. 9. - SS Athenia je prvi britanski putnički brod potopljen u ratu, 128 mrtvih (→ Bitka za Atlantik).
  • 4. 9. - Britanci bombarduju nemačke brodove u Wilhelmshavenu i Brunsbüttelu, oštećena krstarica Emden, oboreno sedam bombardera.
  • 5. 9. - SAD proglasile svoju neutralnost u ratu. Njujorška berza skočila 10% u očekivanju potražnje industrijske robe u Evropi.
  • 5. 9. - Jan Smuts novi premijer Južnoafričke Unije (do 1948), nakon što je J. B. M. Hertzog smenjen zbog zagovaranja neutralnosti.
  • 6. 9. - Ban Vardarske banovine Vladimir Hajdukveljković ubijen u Skoplju od strane otpuštenog policijskog stražara.
  • 7. 9. - Rumunija proglašava neutralnost.
  • 7 - 16. 9. - Saarska ofanziva: kratki francuski upad u Nemačku. Nakon ovoga sledi "Lažni rat" do aprila 1940.
  • 8. 9. - Nemačke prethodnice stigle u okolinu Varšave (→ Opsada Varšave).
  • 11. 9. - Objavljena Uredba o ustrojstvu banske vlasti Banovine Hrvatske: Ban je na čelu Banske Vlasti sa 11 odjela. Banovinski odbor JRZ u Ljubljani (Anton Korošec), traži da se Uredba o Banovini Hrvatskoj proširi i na druge banovine.
  • 13. 9. - Eksplozija francuskog minopolagača Pluton u Kazablanci prilikom istovara živih mina, 186 mrtvih.
  • 15. 9. - Bugarska proglašava neutralnost.
  • 15. 9. - Porinut brod "Kozara", najstarije plovilo rečne flotile Vojske Srbije.
  • 15. 9. - Kreću emisije jugoslovenske redakcije BBC-ja.
  • 16. 9. - Primirje u sukobu između Sovjeta (i mongolskih saveznika) i Japanaca.
 
Evropa, jesen 1939.
 
"Banovina" u Novom Sadu
  • 24. 9. - Osvećena palata Banske uprave u Novom Sadu.
  • 24. 9. - Sudar vozova kod stanice Ivanjska, na pruzi Banja Luka-Dobrljin - stradalo devet ljudi i 57 konja[8].
  • 26. 9. - Zabranjena Francuska komunistička partija.
  • 28. 9. - Pad Varšave (Hitler doleteo 5. 10. i održao paradu).
  • 28. 9. - Potpisan Nemačko-sovjetski ugovor o prijateljstvu, saradnji i demarkaciji: Nemcima ostaje deo Poljske koji su osvojili preko crte, dobijaju i Suwałki; Litvanija zauzvrat prebačena u sovjetsku sferu.
  • septembar, krajem - Italija počinje vojne pripreme protiv Jugoslavije, određeno da se artiljerija postavi u strogoj tajnosti do aprila.[9]

Oktobar/ListopadUredi

  • 1. 10. - Prvi lord Admiraliteta Winston Churchill se obraća preko radija, Rusiju naziva "zagonetka obavijena misterijom unutar enigme"[10].
  • 1. 10. - Redovan rad nove kratkotalasne radio stanice Beograd - odašiljač u Zemunu.
  • 1. 10. - Reorganizacija Jugoslovenskog nogometnog saveza: Vrhovni n. s. KJ sa Srpskim loptačkim savezom, te hrvatskim i slovenačkim nogometnim savezima. Sarajevo i Subotica imaju po dva kluba u dva saveza, Bata iz Borova je u srpskoj ligi, a Bosanci razmišljaju o svom savezu.
  • 6. 10. - Kraj otpora redovne poljske vojske.
  • 6. 10. - Prikazan film Ninotchka.
  • 8. 10. - Hitlerov dekret o aneksiji zapadnih poljskih krajeva (→ Reichsgau Wartheland i Danzig-Westpreußen), ostatak teritorija pod nemačkom kontrolom organizovan 12. 10. u Generalno gubernatorstvo (guverner Hans Frank). Nemačka sada ima 816.695 kv. km i 104 miliona stanovnika, gustina stanovništva je veća samo u Belgiji, Holandiji i Engleskoj[11]
  • 8. 10. - U Poljskoj osnovan prvi geto za Jevreje, Piotrków Trybunalski.
  • 11. 10. - Američki predsjednik Roosevelt odobrio početak projekta Manhattan, projekt izrade atomske bombe.
  • 14. 10. - Nemačka podmornica U-47 potopila zastareli bojni brod HMS Royal Oak na sidrištu u Scapa Flow, 833 mrtvih.
  • 14. 10. - Mačekov proglas osuđuje ubistva koja su se u Zagrebu dogodila poslednjih nedelja, uključujući policajaca, osoba za koja se drži da su "pod bivšim režimima... počinila nedela".[12] "Elementi" u Beogradu šire glasine o antisrpskom nasilju.[13]
  • 15. 10. - Heim ins Reich ("Doma u Rajh"): nemačko-estonski sporazum o preseljenju Baltičkih Nemaca, sličan sporazum postignut i s Letonijom (naseljavaju ih u bivšu Poljsku).
  • 17. 10. - Premijera filma Mr. Smith Goes to Washington.
  • 19. 10. - Turska, Francuska i V. Britanija potpisali sporazum u Ankari o uzajamnoj pomoći ukoliko ih neka evropska sila napadne na Mediteranu.
  • 19. 10. - Glavni generalštab JKV predlaže formiranje koncentracionih logora za komuniste i njihove pomagače.
  • 20. 10. - Završena gradnja Palate Albanije, najviše zgrade u Beogradu.
  • 20. 10. - Summi Pontificatus, prva veća enciklika pape Pija XII, osuđuje rasizam, totalitarizam, traži obnovu Poljske (smatra se napadom na nacistički režim).
  • 21. 10. - Sporazum o opciji u Južnom Tirolu: etnički Nemci mogu ostati u Južnom Tirolu bez manjinskih prava ili optirati za preseljenje u Nemačku - do 1943. odlazi ih 75.000.
  • 22. 10. - Sovjetski izbori u Zapadnoj Ukrajini i Zapadnoj Belorusiji.
  • 22. 10. - Indijski nacionalni kongres pozvao na ostavku provincijske vlade, pošto su Britanci jednostrano uveli Indiju u rat.
  • 23. 10. - Prikazan film The Roaring Twenties.
  • 24. 10. - Tuča levih i desnih studenata na Zagrebačkom sveučilištu.[14][15]
  • 28. 10. - SSSR prepustio Vilnius Litvaniji. U redovima za hleb narednih dana dolazi do nereda i antijevrejskih pogroma.
  • 25. 10. - Naredba ministarstva vojske i mornarice KJ o suzbijanju komunističke aktivnosti u vojsci.
  • oktobar - Završena poslednja deonica na međunarodnom putu Horgoš-Beograd, a dalje postoji do Čumića blizu Kragujevca.[16]
  • 31. 10. - Molotov objavio sovjetske zahteve od Finske: razmena teritorije i najam baze (pregovori traju do 13. novembra).

Novembar/StudeniUredi

 
"Lažni rat" na zapadu
  • 1. 11. - Kinezi pokreću Zimsku ofanzivu na više frontova - traje do kraja marta, uglavnom ne uspevaju da postignu ciljeve, ali Japanci uzdrmani.
  • 1-2. 11. - SSSR odgovorio pozitivno na zahtev novoizabranih skupština u bivšoj istočnoj Poljskoj za prijem u savez.
  • 5. 11. - Kod Siska ubijen Ivan Radić, narodni poslanik 1931-35, rođak Stjepana i Pavla.
  • 5. 11. - SAD usvojile politiku Cash and carry: zemlje u ratu mogu kupovati ratni materijal pod uslovom da same organizuju prevoz i odmah plate.
  • 6. 11. - Ministar Džafer Kulenović izjavio da bi BiH trebala biti četvrta banovina (pored hrvatske i pretpostavljene slovenačke i srpske). Srpska društva Sarajeva i Banjaluke se 12-og izjašnjavaju protiv te ideje.
  • 6. 11. - Prvi semafor u Beogradu, na raskrsnici Kralja Aleksandra sa Takovskom i Kralja Ferdinanda (deo Kneza Miloša).
  • 6. 11. - Sonderaktion Krakau, deo Intelligenzaktion: uhapšena 184 profesora Jagelonskog univerziteta u Krakovu, uglavnom poslati u konc-logor Sachsenhausen.
  • 6. 11. - Holivudska trač-novinarka Hedda Hopper započela svoju radio emisiju (konkurencija Louelli Parsons).
  • 8. 11. - Bezuspješni pokušaj Georga Elsera da bombom ubije Hitlera u minhenskoj pivnici.
  • 9. 11. - Incident u Venlou: nemački obaveštajci oteli dvojicu britanskih kolega u Holandiji, blizu nemačke granice.
  • 11. 11. - "Hrvatski skaut" menja ime u "Domobran" - Maček upozorava da Domobranu, kao frankovačkoj organizaciji, ne mogu pripadati članovi HSS.[17]
  • 12. 11. - Izbor 47 senatora u Kraljevini Jugoslaviji (među njima i Nurija Pozderac, Jovan Radonić, Sava Kosanović, Marko Vujačić, Ivan Pernar...): 29 senatora iz JRZ, HSS 11, Zemljoradnička 4 i SDS 3.
  • 13. 11. - Na zapadu Venecuele izgoreo grad Lagunillas de Agua, preko 200 mrtvih.
  • 13 - 14. 11. - Nadbiskupi Stepinac i Šarić i šestorica biskupa na hodočašću u Rimu: molba za kanonizaciju Nikole Tavelića.
  • 17. 11. - Odgovarajući na demonstracije čeških studenata i srednjoškolaca protiv okupacije, Nemci streljali 9 studenata bez suđenja, 1200 poslato u konc-logore, zatvoreni univerziteti (danas Međunarodni dan studenata i srednjoškolaca).
  • 18. 11. - Teretni brod "Carica Milica" udario u minu kod engleske obale i potonuo, posada spasena (minu postavila nemačka podmornica U-19). Istog dana, holandski putnički brod naleteo na minu u Severnom moru - 120 mrtvih.
  • 23. 11. - Otvoren put Beograd - Subotica - mađ. granica, deo međunarodnog puta London - Carigrad.
  • 24. 11. - Sastanak muslimanskih organizacija u Sarajevu - traži se autonomna BiH u historijskim granicama.
  • 26. 11. - Bombardiranje Mainile: Sovjeti lažirali granatiranje svog sela kako bi opravdali napad na Finsku.
  • 26. 11. - Veliki zbor Alijanse ženskih pokreta u Inženjerskom domu u Beogradu - traži se aktivno i pasivno pravo glasa.
  • 30. 11. - Sovjetskim napadom na Finsku počinje "Zimski rat". Na okupiranoj teritoriji će biti uspostavljena "Finska Demokratska Republika", ali u zemlji preovlađuje složni Duh Zimskog rata.

Decembar/ProsinacUredi

Novi željeznički most u Zagrebu
Otvaranje mosta
  • 2. 12. - Otvoren Njujorški gradski aerodrom, kasnije LaGuardia Airport.
  • 2 - 3. 12. - Pušteni u promet Novi kolni i Novi željeznički (zeleni) most u Zagrebu.
  • 3. i 10. 12. - KPJ organizira demonstracije u Zagrebu, 10-og dolazi do sukoba sa policijom i Hrvatskom građanskom zaštitom.
  • 4. 12. - Blokada Nemačke: Britanci sprečavaju i nemački izvoz, kao odgovor na gubitke zbog nemačkih magnetnih mina.
  • 6. 12. - JAZU odlučuje promeniti ime u HAZU (odluku treba potvrditi Sabor odn. ban).
  • 12. 12. - Bitka na Tolvajärviju: Finci u protivnapadu uništili jednu sovjetsku diviziju.
  • 13. 12. - Bitka kod La Plate, prva pomorska bitka rata: Britanci nadjačali Nemce kod Urugvaja.
  • 14. 12. - Revolucionarni studentski pokret na Beogradskom univerzitetu: velike radničko-studentske demonstracije u Beogradu, policija puca, ima mrtvih.
  • 14. 12. - U "Srpskom glasu", glasilu Srpskog kulturnog kluba, objavljen članak "Gde god je Srba - tu je Srbija".
  • 14. 12. - Sovjetski Savez isključen iz Društva naroda zbog napada na Finsku.
  • 15. 12. - Premijera filma "Prohujalo s vihorom" u Atlanti, Džordžija.
  • 15. 12. - Vlada KJ donosi Uredbu koja omogućuje osnivanje logora za komuniste (→ Bileća, Lepoglava).
  • decembar - Talas štrajkova u Hrvatskoj u organizaciji prokomunističkog URS, protive se Hrvatskom radničkom savezu[18].
  • decembar - "Sukob na književnoj ljevici": Miroslav Krleža objavio "Dijalektički antibarbarus" u časopisu "Pečat"[19].
  • 16 - 22. 12. - Prva Bitka kod Summe: Finci odvratili sovjetski napad na Mannerheimovu liniju.
  • 17. 12. - Njemački džepni bojni brod Admiral Graf Spee samopotopljen ispred luke Montevideo, Urugvaj.
  • 17. 12. - Sukob policije sa demonstrantima u Splitu, stradao Vicko Buljanović - sutradan proglašen generalni štrajk u Splitu, Solinu i Omišu[20]. HSS tvrdi da "pokušaji demonstracija" žele da "ruše ono što je hrvatski narod stvorio"[21].
  • 18. 12. - Bitka nad Heligolandskim zalivom: Luftwaffe odbila napad RAF-a.
  • 18. 12. - Počinje Bitka za prevoj Kunlun, Japanci pokušavaju zauzeti ovu stratešku poziciju u provinciji Guangxi.
  • 18. 12. - U Beogradu ubijen generalni direktor PRIZAD-a Edo Marković - zabuna prilikom pretresa stana njegove kćerke, vršenog u vezi sa demonstracijama od pre četiri dana (agent oslobođen 7. dec. 1940. jer je ustanovljena nužna odbrana). Istog dana PRIZAD je trebao povesti razgovore o preusmerenju izvoza poljoprivrednih proizvoda u Englesku i Francusku.[22]
  • 22. 12. - Prikazan crtani film "Guliverova putovanja", odgovor Paramounta na "Snežanu i sedam patuljaka".
  • 22. 12. - Sudar vozova u nemačkoj stanici Genthin, 186 mrtvih.
  • 22. 12. - Sveindijska muslimanska liga organizovala proslavu Dana spasa od Indijskog nacionalnog kongresa, povodom ostavke njihovih provincijskih vlada.
  • 25 - 27. 12. - Bitka kod Kelje: Finci odbili sovjetski napad.
  • 27. 12. - Erzindžanski zemljotres u istočnoj Anadoliji - 30.000 mrtvih (→ Severnoanadolska raselina).
  • 29. 12. - Prvi let teškog bombardera Consolidated B-24 Liberator (u službi od 1941).
  • 31. 12. - Održan prvi Bečki novogodišnji koncert - prvi i poslednji put 31. 12. umesto 1. 1..

Kroz godinuUredi

 
Pozorišni trg u Beogradu

RođenjaUredi

Januar/SiječanjUredi

Februar/VeljačaUredi

Mart/OžujakUredi

April/TravanjUredi

Maj/SvibanjUredi

Jun/Juni/LipanjUredi

Jul/Juli/SrpanjUredi

Avgust/August/KolovozUredi

Septembar/RujanUredi

Oktobar/ListopadUredi

Novembar/StudeniUredi

Decembar/StudeniUredi

Kroz godinuUredi

SmrtiUredi

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1939.

Januar/Siječanj – Mart/OžujakUredi

April/Travanj – Jun/LipanjUredi

Jul/Srpanj – Septembar/RujanUredi

Oktobar/Listopad – Decembar/ProsinacUredi

Kroz godinuUredi

Nobelova nagrada za 1939. godinuUredi

Nijedna nagrada neće biti dodeljena tri godine, 1940-42.

ReferenceUredi

  1. Politika, 11. jun 1939, str. 7. digitalna.nb.rs (pristup. 21.3.2016.)
  2. Vreme, 26. okt. 1939, str. 8. digitalna.nb.rs
  3. AP (August 02, 1939). Matchek Is for Croat Secession With Reich Aid If Serbs Stand Pat; Admits the Move Might Mean 'World War'--Suggests as Alternative That the Reich 'Come' and Establish 'Order'. New York Times Page 10
  4. Politika, 23. avg. 1939, str. 10. digitalna.nb.rs
  5. Vreme, 23. avg. 1939, str. 8. digitalna.nb.rs
  6. Politika, 6. avg. 1939, str. 10
  7. Vreme, 24. sept. 1939, str. 7
  8. Politika, 12. dec. 1939, str 17. digitalna.nb.rs
  9. MacGregor Knox (27 June 1986). Mussolini Unleashed, 1939-1941: Politics and Strategy in Fascist Italy's Last War. Cambridge University Press. str. 53–. ISBN 978-0-521-33835-6. https://books.google.com/books?id=FNjxX7uZYQEC&pg=PA53. 
  10. The Russian Enigma - Broadcast 1st October 1939. churchill-society-london.org.uk
  11. Vreme, 18. nov. 1939, str. 2
  12. Vreme, 15. okt. 1939, str. 7
  13. Vreme, 22. okt. 1939, str. 6
  14. "Hrvatski dnevnik" o tuči na Zagrebačkom univerzitetu, Vreme, 26. okt. 1939, str. 6
  15. Oštar napad "Hrvatske straže" na "Jutarnji list" povodom krvavog sukoba na Zagrebačkom univerzitetu, Vreme, 27. okt. 1939, str. 7
  16. Vreme, 27. okt. 1939, str. 8
  17. Vreme, 1. dec. 1939, str. 7
  18. Politika, 23. dec. 1939, str. 4. digitalna.nb.rs (pristup. 27.3.2016.)
  19. Pečat 8-9, decembar 1939. digitalna.nb.rs (pristup. 17.3.2016.)
  20. Otpor antifašističke Dalmacije - sjećanja splitskog skojevca. forum.tm
  21. Politika, 19. 12. 1939, str. 8. digitalna.nb.rs
  22. Mira Kolar-Dimitrijević, Strani kapital i Banovina Hrvatska. hrcak.srce.hr
Literatura

Spoljne vezeUredi