Otvori glavni meni

Joanikije Lipovac (Stoliv, 16. februar 1890Aranđelovac, jun 1945) je bio mitropolit crnogorsko-primorski SPC od 1940. do 1945. godine.

Joanikije
Rođen/a 16. februar 1890. (1890-02-16), Stoliv, Austro-Ugarska (danas Crna Gora)
Umro/la 18. jun 1945. (dob: 65), okolica Aranđelovca, DFJ
Štuje se u Srpska pravoslavna crkva
Kanoniziran/a 1999

Tokom rata je sarađivao sa italijanskim i njemačkim okupatorom, aktivno podržavao četnički pokret i borio se protiv partizana u Crnoj Gori.[1] Po završetku rata je uhvaćen i ubijen od strane jedinica NOVJ.

Srpska pravoslavna crkva ga slavi kao sveca i sveštenomučenika.

Sadržaj/Садржај

BiografijaUredi

Rođen je 16. februara 1890. godine u Stolivu u Boki kotorskoj od roditelja Špira Lipovca i Marije Damjanović. Osnovnu školu završio je u Prčnju, klasičnu gimnaziju sa maturom u Kotoru, Pravoslavni bogoslovski zavod u Zadru i Filozofski fakultet u Beogradu.

Rukopoložen je u čin đakona i čin prezvitera dana 8. i 10. novembra 1912. godine od episkopa bokokotorskog i dubrovačkog Vladimira Boberića. Od 1912. do 1918. godine bio je protski kapelan u Kotoru, a potom paroh u Lastvi. Od februara 1916. do novembra 1918. služio je kao rezervni vojni sveštenik.

Od 1919. do 1925. godine bio je suplent gimnazije na Cetinju, nižoj ženskoj školi, ženskoj učiteljskoj školi i Cetinjskoj bogosloviji. Od 1925. do 1940. godine bio je profesor Prve muške gimnazije u Beogradu. Kao udov protojerej izabran je za vikarnog episkopa budimljanskog dana 8. decembra 1939. godine. Zamonašen je u manastiru Rakovici od mitropolita skopskog Josifa i proizveden u čin igumana. Hirotonisan je za episkopa u beogradskoj Sabornoj crkvi dana 11. februara 1940. godine od patrijarha srpskog Gavrila, mitropolita skopskog Josifa i episkopa zvorničko-tuzlanskog Nektarija. Iste godine 10. decembra na vanrednom zasjedanju Svetog arhijerejskog sabora, izabran je za mitropolita crnogorsko-primorskog. [2]

Drugi svjetski ratUredi

 
Četnički pukovnik Bajo Stanišić, italijanski komandant Crne Gore Pirzio Biroli i episkop Joanikije Lipovac.

Mitropolit Joanikije je upravljao Crnogorsko-primorskom eparhijom za vrijeme Drugog svjetskog rata. Istorijske prilike bile su veoma složene gdje su se sa jedne strane našli okupator koji su SPC smatrali za antiosovinski faktor[3], režim Sekule Drljevića koji je Mitropoliju doživljavao kao prosrpski element, partizana koji su, u zavisnosti od perioda, bili u manjem ili većem sukobu sa Mitropolijom.

Lipovac je bio blizak Italijanima, naročito nakon posete italijanskog kralja Emanuela Vitorija Trećeg (oženjenog ćerkom kralja Nikole I Petrovića) u maju 1941. godine kada je posetio i Cetinjski manastir. Kralj je izrazio želju da prisustvuje liturgiji, pa je bio dočekan od strane Joanikija zajedno sa sveštenstvom. Tada je protojerej-stavrofor Nikola Marković odbio da se obuče u odežde, što je bio jasan znak da se on protivi dočeku italijanskom kralju. Nakon toga je i protojerej-stavrofor Ilija Popović, podstaknut ovim činom u oltaru pred svima skinuo odeždu i otkazao poslušnost mitropolitu. Nakon posete, mitropolit je pokrenuo protiv obojice disciplinski postupak, a kasnije i kaznio ukorom i opomenom.[4]

Godine 1942. izdao je proglas u kome je zabranio rad sveštenicima koji su bili u partizanima.[5] U dopisima se delovanje partizana karakterisalo kao „komunistički teror“[6], a komunizam kao pošast kojoj se treba odupreti.[7] Za vreme Joanikija, Cetinjska bogoslovija je jedina radila od svih pet bogoslovija SPC u okupiranoj Jugoslaviji.

Pred kraj rata, Lipovac je, sa nekoliko desetina sveštenika i brojnim crnogorskim četnicima i civilima, pokušao da izbjegne zajedno sa njemačkim snagama s Balkana, koje su odstupale iz pravca Grčka - Albanija - Podgorica ka sjeveroistoku.[8] Koncem 1944. oko 8700 crnogorskih četnika, pod zapovjedništvom Pavla Đurišića, te približno oko 3000 članova njihovih obitelji i drugih civila, evakuirali su se s postrojbama Wehrmachta preko teritorija NDH u teškim uvijetima hladnoće, gladi i tifusa. Oni su se povlačili preko Bosne ka Sloveniji i Austriji. Početkom decembra su pošli preko Sandžaka za Bosnu.[9] Njihova kolona je desetkovana nakon Bitke na Lijevča polju, a mitropolit Joanikije je zarobljen zajedno sa grupom četnika i sveštenika 9. maja 1945. godine u blizni Celja. Njegova dalja sudbina je nepoznata, a prema nekim izvorima, Joanikije Lipovac i Savo Vuletić odvedeni su iz Celja za Beograd i poslije saslušanja u Beogradu „posljednji put su viđeni na željezničkoj stanici u Mladenovcu".[10]

Ubijen je juna 1945. godine. Grob mu je do danas ostao nepoznat.

IzvoriUredi

LiteraturaUredi

  • Velibor Džomić: Golgota mitropolita crnogorsko-primorskog Joanikija, Svetigora, Cetinje 1996.
  • Jovan Markuš u Pravoslavlje u Crnoj Gori, Mitropolija Crnogorsko primorska, Cetinje 2006.
  • Istorijski leksikon Crne Gore, tom 4, K - Per, grupa autora, Podgorica 2006.

Vidi jošUredi