1925

godina
(Preusmjereno sa 1925.)

< | 19. vijek | 20. vijek | 21. vijek | >
< | 1890-e | 1900-e | 1910-e | 1920-e | 1930-e | 1940-e | 1950-e | >
<< | < | 1921. | 1922. | 1923. | 1924. | 1925. | 1926. | 1927. | 1928. | 1929. | > | >>

Godina 1925 (MCMXXV) bila je redovna godina koja počinje u četvrtak.

1925. po kalendarima
Gregorijanski 1925. (MCMXXV)
Ab urbe condita 2678.
Islamski 1343–1344.
Iranski 1303–1304.
Hebrejski 5685–5686.
Bizantski 7433–7434.
Koptski 1641–1642.
Hindu kalendari
Vikram Samvat 1980–1981.
Shaka Samvat 1847–1848.
Kali Yuga 5026–5027.
Kineski
Kontinualno 4561–4562.
60 godina Yin Drvo Vo(l)
(od kineske Ng.)
Holocenski kalendar 11925.
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era
1925:
123456789101112
RođenjaSmrti

DogađajiUredi

Januar/SiječanjUredi

Februar/VeljačaUredi

 
Ahmet Zogu, na čelu Albanije 1925-39

Mart/OžujakUredi

  • 1. 3. - Izdat austrijski šiling, jedan za 10.000 austrougarskih kruna.
  • 4. 3. - Tzv. Hrvatsko narodno zastupstvo donosi zaključak o ulasku HRSS u Blok narodnog sporazuma i seljačke demokracije (Demokratska stranka, Slovenska ljudska stranka i Jugoslovenska muslimanska organizacija).
  • 4. 3. - Predsednik SAD Calvin Coolidge inauguriran u sopstveni mandat (bio je potpredsednik Warrenu G. Hardingu koji je umro 1923); ovo je prva inauguracija prenošena preko radija.
  • 6. 3. - Posle šest godina privremene belgijske administracije, bivši nemački okruzi Eupen-Malmedy potpuno integrirani u Belgiju.
  • 9. 3. - 1. 5. - Pinkov rat: britansko vazduhoplovstvo bombarduje pleme Mahsud u Južnom Vaziristanu (Britanska Indija, danas Pakistan).
  • 10. 3. - Mladi nacista smrtno ranio austrijskog pisca Huga Bettauera jer je ovaj satirizovao antisemitizam.
  • 12. 3. - Umro Sun Yat-sen, kontrolu nad Kuomintangom će preuzeti Chiang Kai-shek, koji je pri tome istisnuo Wang Jingweija.
  • 12. 3. - Vanredni izbori u Egiptu: uprkos velikih gubitaka, partija Wafd je i dalje najveća u parlamentu, nakon što je za predsednika istog izabran Saad Zaghloul, kralj ga raspušta.
  • 14. 3. - Tzv. Turkish Petroleum Company dobila koncesiju za istraživanje i eksploataciju nafte u Iraku (pronalazi je 1927, menja ime u Iraq Petroleum Company '29, monopol do '61, nacionalizovana '72).
  • mart - Marusijski masakr: čileanska vojska ugušila štrajk rudara šalitre na severu zemlje uz nekoliko stotina mrtvih.
  • 18. 3. - Tri-State tornado je najsmrtonosniji koji je ikad pogodio SAD, 695 mrtvih u Ilinoju, Misuriju i Indijani.
  • 20. 3. - Primo da Riverina diktatura raspušta i zabranjuje Katalonsku zajednicu (Mancomunitat de Catalunya).
  • 21. 3. - Guverner Tenesija potpisao Butlerov zakon kojim se zabranjuje predavanje evolucije i poricanje biblijskog opisa nastanka čoveka u državnim školama (ukinut 1967).
  • 22. 3. - Zasedanje parlamenta: Ljuba Davidović izlaže program Bloka narodnog sporazuma i seljačke (ljudske) demokratije - monarhija engleskog tipa i samouprava na svim nivoima. Kasnije u skupštini izbija tuča između radikala i opozicije (radićevci i demokrati), počela kada je hrvatski poslanik Albert Bazala udaren tašnom po glavi, nakon što je upotrebio reč "zastupnici" umesto "poslanici" i insinuirao da su neki od kolega "vladini poslanici".[5][6].
  • 25. 3. - John Logie Baird prikazuje TV sliku sa pokretnim siluetama u londonskoj robnoj kući Selfridges.
  • 27. 3. - Govor Pavla Radića u skupštini, HRSS priznaje Ustav i monarhiju Karađorđevića. Zauzvrat, vlada poništila samo mandate uhapšenog vođstva HRSS (Radić, St. Košutić, A. Košutić, Krnjević, Maček, Predavec).
  • 29. 3. - Prvi krug predsedničkih izbora u Nemačkoj, najviše glasova za Karla Jarresa iz Narodne partije, u drugom krugu će ustupiti mesto generalu Hindenburgu.
  • 29. 3. - Bajram Curi opkoljen na severu Albanije, radije se ubio nego da se preda.
  • 31. 3. - Nesreća prilikom prelaska reke Weser kod Veltheima u Nemačkoj, utopio se 81 vojnik.

April/TravanjUredi

 
Bauhaus u Dessau
  • proleće - Na sajmu u Leipzigu predstavljena kamera Leica, koja će popularizovati film 35 mm.

Maj/SvibanjUredi

Jun/Juni/LipanjUredi

 
Terazije u Beogradu

Jul/Juli/SrpanjUredi

 
Pavle Radić (HSS), ministar u koalicionoj vladi
  • 18. 7. - Položila zakletvu koaliciona vlada radikala i Hrvatske seljačke stranke (raniji HRSS); Pavle Radić je ministar agrarne reforme. Kralj je istog dana abolirao Stjepana Radića, koji je odmah pušten i primljen u audijenciju dva dana kasnije na Bledu.
  • 18. 7. - Objavljen prvi deo Mein Kampf-a, Hitlerove autobiografije sa političkim mišljenjima.
  • 20. 7. - Posle višemesečnih pregovora, potpisane Netunske konvencije KSHS i Italije (saobraćaj sa Rijekom, optanti, ribolov i dr. - u KSHS ratifikovan tek 1928).
  • 20. 7. - U Italiji teško pretučen protivnik fašizma Giovanni Amendola.
  • 21. 7. - Scopesovo suđenje - u Tenesiju nađen krivim nastavnik biologije John T. Scopes , jer je prekršio zakon kojim se zabranjuje podučavanje evolucije (oglobljen $100, presuda kasnije poništena).
  • 21. 7. - Bitkom kod al-Kafra počinje Sirijski ustanak (revolucija) protiv francuske vlasti u Siriji i Libanu, ugušen 1927.
  • 25. 7. - Izgradnjom dionice Gračac-Knin završena Lička pruga (Knin-Ogulin tj. Oštarije).
  • 25. 7. - Osnovana Telegrafska agencija Sovjetskog Saveza (TASS).
  • 25. 7. - Španija i Francuska odlučile na Madridskoj konferenciji da će zajednički ugušiti Rifsku pobunu u Maroku.
  • 28. 7. - Albanske (Ahmed Zogu) i jugoslovenske vlasti se dogovorile da Manastir Sveti Naum pređe iz albanske pod vlast KSHS, u zamenu za selo Peškopi (pominje se prelazak Vrmoša pod Jugoslaviju, ali to se nije dogodilo).
  • 31. 7. - "Crveni petak": britanska vlada izbegla rudarski štrajk davanjem subvencije s trajanjem od devet meseci (štrajk će izbiti sledećeg maja).

Avgust/August/KolovozUredi

  • 2 - 3. 8. - Bitka kod al-Mazraa: Druzi i Beduini porazili Francuze na jugu Sirije.
  • 6. 8. - U Dallasu otvoren prvi hotel iz lanca Hilton.
  • 8. 8. - Blizu 40.000 pripadnika Ku Klux Klana paradira u Vašingtonu.
  • 9. 8. - Hindustanska republikanska asocijacija organizovala pljačku voza kod Kakorija, četvorica će zbog toga biti obešena 1927.
  • 14. 8. - Prema ugovoru iz 1920, arhipelag Svalbard postaje deo Norveške (ranije poznat kao Špicbergen, po najvećem ostrvu).
  • 17. 8. - U Beču otvoren Četrnaesti Svetski cionistički kongres, fašisti priredili nasilne demonstracije.
  • 18. 8. - Francuski maršal Philippe Pétain u Maroku, preduzima kontraofanzivu protiv rifskih pobunjenika.
  • 19 - 30. 8. - Svetska konferencija crkava u Stokholmu okuplja protestantske i pravoslavne predstavnike.
  • 23. 8. - Lider Druza Sultan al-Atrash objavljuje revoluciju protiv francuske vlasti u Siriji.
  • 25. 8. - Završava se francuska Okupacija Rura.
  • 30. 8. - Plebiscitom odobren novi Ustav Čilea, pojačana predsednička ovlašćenja (na snazi do 1973).

Septembar/RujanUredi

  • 1. 9. - Američki oficir John Rodgers se spustio sa posadom na Tihi okean u pokušaju da preleti od Kalifornije do Havaja - od platnenih delova aviona su napravili jedro i nastavili put.
  • 6. 9. - Osnovan Planinarski savez Jugoslavije.
  • 8. 9. - Rifski rat: Iskrcavanje u Alhucemasu španskih i francuskih snaga, na čelu španskih snaga je Miguel Primo de Rivera, istakao se mladi pukovnik Francisco Franco.

Oktobar/ListopadUredi

  • 2. 10. - Josephine Baker debituje u produkciji La Revue Nègre u Parizu i ubrzo postaje zvezda.
  • 2. 10. - John Logie Baird preneo u svojoj laboratoriji prvu sliku sa nijansama (30 linija, pet slika u sekundi).
  • 4. 10. - Sirijski ustanak: arapski nacionalista Fawzi al-Qawuqji diže pobunu u Hami, ali Francuzi je suzbijaju već sutradan, nakon jakog bombardovanja.
  • 4. 10. - Posle 11 godina ukinuta delimična prohibicija u SSSR (uvedena od carskih vlasti na početku Velikog rata).
  • 11. 10. - U Zagrebu osnovana kulturno-prosvetna organizacija "Seljačka sloga".
  • 12. 10. - Komunisti u Parizu protestuju i traže štrajk zbog Rifskog rata, 2 mrtvih.
  • 16. 10. - Ugovori iz Locarna: garantovane granice Nemačke sa zapadnim zemljama (potpisani u Londonu 1. decembra, stupaju na snagu u septembru 1926); Francuska će sklopiti separatne ugovore sa Poljskom i Čehoslovačkom.
 
Tutankhamonova maska in situ
  • listopad - Stjepan Buć i još četvorica disidenata iz HSS osnovali Hrvatski seljački republikanski savez (napustili stranku nezadovoljni sporazumom sa radikalima).
  • 19 - 29. 10. - Petrički incident ("Rat zalutalog psa"), granični incident između Bugarske i Grčke.
  • 31. 10. - Iranski Medžlis zvanično zbacio Ahmed-šaha, poslednjeg kadžarskog vladara Persije.
  • 31. 10. - Narodni komesar Mihail Frunze umro na operacionom stolu, pristalice Trockog sumnjiče Staljina.
  • 31. 10. - Princ Albert, kasniji kralj George VI, jedva održao govor na Britanskoj imperijalnoj izložbi - izraženo mucanje ga primorava na terapiju.

Novembar/StudeniUredi

 
Stjepan Radić, za 10 meseci od državnog neprijatelja do ministra

Decembar/ProsinacUredi

Kroz godinuUredi

  • Izrađena pružna trijangla kod Inđije - olakšane veze Beograda sa Novim Sadom i Zagrebom.

RođenjaUredi

Januar/Siječanj – Februar/VeljačaUredi

Mart/Ožujak – April/TravanjUredi

Maj/Svibanj – Jun/LipanjUredi

Jul/Srpanj – Avgust/KolovozUredi

Septembar/Rujan – Oktobar/ListopadUredi

Novembar/Studeni – Decembar/ProsinacUredi

Kroz godinuUredi

SmrtiUredi

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1925.

Januar/Siječanj – Mart/OžujakUredi

April/Travanj – Jun/LipanjUredi

Jul/Srpanj – Septembar/RujanUredi

Oktobar/Listopad – Decembar/ProsinacUredi

Kroz godinuUredi

Nobelova nagrada za 1925. godinuUredi

ReferenceUredi

  1. "Politika", 26. januar 1925, str. 4. digitalna.nb.rs (pristup. 8.10.2015)
  2. "Politika", 6. feb. 1935
  3. YUGO-SLAVIA: Balkanized Election Time magazin, 19. jan. 1925.
  4. Yugoslavia: Elections Time magazin, 23. feb. 1925.
  5. YUGOSLAVIA: The Opposition Time magazin, 6. apr. 1925.
  6. "Politika", 23. mart 1925. digital.nb.rs, program Bloka na 2. str., tuča na 4-toj (pristup. 8.10.2015.)
  7. Yugoslavia: Montenegro Reconciled? Time magazin, 5. okt. 1925.