1769

godina
(Preusmjereno sa stranice 1769.)
Ovo je članak o godini 1769.

Godina 1769 (MDCCLXIX) bila je redovna godina koja počinje u nedjelju po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u ponedjeljak po julijanskom kalendaru.

Milenijum: 2. milenijum
Vjekovi: 17. vijek18. vijek19. vijek
Decenija: 1730-e  1740-e  1750-e  – 1760-e –  1770-e  1780-e  1790-e
Godine: 1766 1767 176817691770 1771 1772
Cugnotovo parno vozilo.
1769. po kalendarima
Gregorijanski 1769. (MDCCLXIX)
Ab urbe condita 2522.
Islamski 1182–1183.
Iranski 1147–1148.
Hebrejski 5529–5530.
Bizantski 7277–7278.
Koptski 1485–1486.
Hindu kalendari
Vikram Samvat 1824–1825.
Shaka Samvat 1691–1692.
Kali Yuga 4870–4871.
Kineski
Kontinualno 4405–4406.
60 godina Yin Zemlja Vo(l)
(od kineske Ng.)
Holocenski kalendar 11769.
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era

Događaji

uredi

Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

uredi
  • 5. 1. - Škotski izumitelj James Watt patentirao je svoj parni stroj.
  • 9. 1. - Ekspedicija Gaspara de Portole iz Nove Španjolske/Meksika u gornju Kaliforniju: krenuo je prvi brod - ekspediciju u početku čine tri broda a dve grupe idu kopnom.
  • januar - Burbonski vladari (Francuska, Španija, Napulj, Parma), koji su zabranili jezuite u svojim zemljama, traže od pape da ih totalno zabrani.
  • 26. 1. (15. 1. po j.k.) - Početak dejstava u Rusko-turskom ratu: Krimski Tatari su prešli granicu i upali u Novorosijsku guberniju i bivšu Slavenosrbiju - ne mogu zauzeti nijednu tvrđavu pa stradaju nezaštićeni majuri.[1] Na povratku upadaju i u poljsko Kijevsko (žitomirsko) vojvodstvo.
  • 30. 1. (19. 1. po j.k.) - Proglas carice Katarine pravoslavnim Slovenima pod turskom vlašću. Crnogorski arhimandrit Grigorije Drekalović je trebalo da ga prenese u Srbiju, ali je zadržan u Erdelju.[2]
  • 2. 2. - Umro je papa Klement XIII.
  • zima-proleće? - Povodom početka rata sa Rusijom, razoružava se raja u graničnim provincijama Osmanskog carstva, što je praćeno nasiljem, naročito prema knezovima i sveštenstvu; nasilja vrše i lokalni Turci koji kreću na ratište.[3]

April/Travanj – Jun/Lipanj

uredi
 
"Fort Venus" na Tahitiju
 
Klement XIV
  • 19. 5. - Kardinal Giovanni Ganganelli, franjevac, izabran je za papu Klementa XIV. (do 1774). Kompromisni je kandidat konklave na koju su pritisak vršili monarsi koji žele ukidanje jezuita, a što će se i dogoditi.
  • 3. 6. - Tranzit Venere: među mnogim posmatračima je i ekspedicija Jamesa Cooka na Tahitiju - osmatranja imaju veću grešku od očekivane. Zapečaćena naređenja ga zatim upućuju na potragu za pretpostavljenom Terra Australis.
  • 3. 6. (kal?) - Nakon prelaza Dunava 21. maja, veliki vezir prevodi glavnu tursku armiju preko Pruta.
  • 4. 6. - Nekoliko sati nakon tranzita Venere, događa se i pomračenje Sunca.[6]
  • 6. 6. - Poveljom Marije Terezije, Veliki Bečkerek (Zrenjanin) postaje trgovište.[7]
  • jun - Moldavski knez Grigore Callimachi je smenjen pod optužbom saradnje sa Rusima i pogubljen u septembru. Postavljen je Konstantin Mavrokordat.

Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

uredi
 
Missija San Diego de Alcala 1848.
  • jul - avgust - Golicin opseda Hotin, ali će se opet povući preko Dnjestra, pod borbom.
  • 3. 7. - Richard Arkwright je patentirao okvir za predenje, spinning frame. Prvo se pokreće konjskom snagom, zatim vodenom (Cromford Mill 1771). Okvir daje jaču pređu od Hargreavesove "predilje magarice" (spinning jenny).
  • 13. 7. - James Cook napušta Tahiti. Prije potrage za Južnom zemljom, sa lokalnim moreplovcem Tupaiom obilazi otoke koje je nazvao Društveni otoci (do avgusta).
  • 16. 7. - Španski franjevac Junípero Serra osniva prvu misiju u Gornjoj Kaliforniji, San Diego de Alcala, oko koje će nastati današnji grad San Diego - prvo evropsko naselje u oblasti.
  • 19. 7. - Ferdinand I, burbonski vojvoda Parme se osobno venčao austrijskom nadvojvotkinjom Marijom Amalijom (ona će od 1772. biti faktički vladar).
  • 28. 7. - Portolina družina, koja je iz San Dijega nastavila na sever, stiže do reke nazvane Santa Ana; istog dana osećaju jak zemljotres.
  • avgust - septembar - James Cook plovi na jug do 40. stepena pa na zapad u uzaludnoj potrazi za kontinentom.
  • 12. 8. - Moldovandži Ali-paša je novi veliki vezir - prethodni je pogubljen.
 
Napoleonova rodna kuća, foto <1896
  • 15. 8. - U Ajacciu je rođen Napoleone Buonaparte. Njegov otac Carlo je ranije bio uz Paolija, ali prihvatio je novu, francusku vlast, pod kojom će dobijati različita nameštenja.
  • 17. 8. - Veliki zbor na Cetinju, sazvan po zahtevu ruskog izaslanika, gen. Jurija Vladimiroviča Dolgorukova: rečeno da je Šćepan Mali varalica, pročitan proglas carice Katarine balkanskim hrišćanima, Crnogorci obećavaju da će se boriti.[8]
  • 18. 8. - Grom pogađa bastion San Nazaro u mletačkoj Brescii izazvaši eksploziju tamo uskladištenih 90 tona baruta u kojoj je uništena 1/6 grada i poginulo možda 3000 ljudi.
  • 18. 8. - Novi španski guverner Lujzijane gen. Alejandro O'Reilly se iskrcava u Novom Orleanu, narednih dana hapsi vođe prošlogodišnje pobune - petorica su streljani u oktobru. Lujzijana ostaje španska de jure do 1800, i de fakto do 1803/04.
  • 25. 8. - Susret pruskog kralja Fridriha i habsburškog suvladara Josifa u Neisse/Nysa.
 
"Knez Golicin, pobednik nad Turcima kod Hotina 18. septembra 1769"
  • 20. 9. - Rusko-turski rat: nakon što su turske snage razbijene, ruske trupe Aleksandra Mihajloviča Golicina zauzimaju bez otpora tursko uporište Hotin na sjeveru Moldavije.
    • U Bosnu u početku stižu dobre vesti sa ruskog ratišta, navodno je Avdi-aga zarobio 1.000 i pobio 200 nevernika - topovi pucaju tri dana, ali kada se otpušteni deo bosanske vojske vratio kući saznala se istina.[10]
    • Mletački konzul u Solunu javlja da su se makedonske spahije vratile pješice i poderane iz ruskog rata i da se bave pljačkanjem i ubistvima. Abdilaga Šabanderoglu, koji vlada južnom Makedonijom iz Dojrana, pobedio je juručkog beja Hasana, carskog štićenika, uz pomoć Albanaca.[11]
  • septembar - Ruski odred gen. Gottloba von Tottlebena je u Gruziji, gde treba sadejstvovati sa gruzinskim carem Iraklijem II.
  • 26. 9. (kal.?) - Rusi generala Elmpta zauzimaju Jaši, Moldavci se zaklinju ruskoj carici.

Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

uredi
 
Cookova karta Sjevernog otoka Novog Zelanda
  • 7. 10. - James Cook se iskrcava na Sjevernom otoku Novog Zelanda - prvi Evropljanin od Abela Tasmana 1642. Prvi susreti sa Maorima dovode do pogibije nekoliko urođenika, zatim se trguje.
  • oktobar - U Bengalu, pod dvojnom mogulsko-kompanijskom vlašću, počinje nestašica hrane, koja će do sledeće godine izazvati veliku glad i epidemije sa milionima mrtvih.
  • oktobar - Četvrta kineska invazija Burme od 1765: kineski ćingovski komandant odlučuje da krene u napad, mada je još uvek monsunska sezona; nakon početnog napretka, kineske trupe su do početka decembra opkoljene, stradaju od bolesti i gladi.
  • 18. 10. - Nakon Yohannesa II, novi etiopski car je njegov sin Tekle Haymanot II (do 1777, s jednom pauzom sledeće godine).
  • 21. 10. - Rusko-turski rat: Ruska flota pod grofom Aleksejem Orlovom isplovljava iz Kronštata u Baltičkom moru na tzv. Prvu arhipelašku ekspediciju čiji su cilj turska uporišta na obalama Mediterana.
    • Zabrinutost u Dubrovniku zbog vijesti da Rusi spremaju ekspediciju u Sredozemlje - strah da će biti na meti kao turski haračari i da ne dođe do ustanka u zaleđu.[12]
  • 23. 10. - Kapetan Nicholas Cugnot, Francuski vojni inženjer, prvi put javno demonstrira vozilo pokretano parnim strojem, poznato kao prvi automobil (manja verzija, veća dogodine).
  • oktobar, krajem - Ruska misija odlazi iz Crne Gore, ostavivši municiju. Šćepan Mali je bio hapšen, ali Dolgoruki ga je pustio i ostavio na čelu. Bivši patrijarh Vasilije Brkić odlazi sa Rusima. Crna Gora ipak nije učestvovala u ratu.[13]
  • 1. 11. - Izviđači Portoline ekspedicije su prvi Evropljani koji su videli Zaliv San Francisco.
  • 5. 11. - Moldavski knez Konstantin Mavrokordat je ranjen i zarobljen od strane Rusa u Galacu, umire kasnije tokom meseca.
  • 21. 11. (kal.?) - Ruska vojska u Bukureštu.
  • 12. 12. - Francuska ekspedicija Jean-François de Survillea je opazila Novi Zeland - 16-tog su kod Severnog rta, gde su se za par dana mimoišli sa Cookom.
  • 13. 12. - Wolfgang Amadeus Mozart kreće sa ocem na prvo putovanje u Italiju (do 1771).
  • decembar - Lokalni burmanski i kineski komandanti su sklopili mir, kineske trupe se povlače, i dalje umirući od gladi.

Kroz godinu

uredi
  • Ističe deset godina u kojima je Banat bio ustupljen kao zalog Bečkoj banci. Uz nemački i srpski puk, osnovan i "vlaški".[14]
  • Šajkaškom bataljonu dodeljeno još šest opština.[15]
  • Potiski distrikt ima deset umesto 14 naselja.[16]
  • Crkve: sv. Nikolaja u Kikindi, Župna crkva sv. Filipa i Jakova u Gvozdanskom, župna crkva sv. Mihaela Arkanđela u Lovasu, župna crkva sv. Vida u Gračišću
  • U Varaždinu osnovana Škola za političke i kameralne znanosti.
  • Poglavar Egipta Ali Bey al-Kabir kuje novac sa svojim imenom, što je praktično proglašenje nezavisnosti od Osmanlija (konkurente za vlast je eliminisao prošle godine).
  • Portugalci moraju napustiti Mazagão u Maroku, koji su držali od 1514 - grad će biti obnovljen od 1820. kao El Jadida, a odseljeni Portugalci osnivaju Novi Mazagão u Brazilu.
  • Josiah Wedgwood otvara fabriku keramike Etruria Works u Stoke-on-Trent. Proizvodi posude u antičkom stilu, u modi su tzv. bazaltne vaze, od visokotemperaturne keramike "kamenke".
  • Carl Wilhelm Scheele je izolovao vinsku kiselinu. Sa Gahnom je otkrio kalcijum fosfat u kostima i metod za dobijanje fosfora iz tog izvora - to će pomoći švedskoj proizvodnji šibica.

Rođenja

uredi

Smrti

uredi
Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1769.

Reference

uredi
  1. "Сви смо у овој православној империји у добром здрављу,...". rastko.rs
  2. Istorija s. n. IV-1, 352-3
  3. Istorija s. n. IV-1, 351-2
  4. Istorija s. n. IV-1, 249
  5. Istorija s. n. IV-1, 274
  6. Total Solar Eclipse of 1769 June 04. eclipse.gsfc.nasa.gov
  7. PROZOR U PROŠLOST: Marija Terezija je juna 1769. izdala važnu povelju. zrenjaninski.com
  8. Istorija s. n. IV-1, 516
  9. Istorija s. n. IV-1, 275
  10. Istorija s. n. IV-1, 452
  11. Historija n. J. II, 1306-7
  12. Historija n. J. II, 1225
  13. Istorija s. n. IV-1, 517
  14. Historija n. J. II, 1165-6
  15. Historija n. J. II, 1166
  16. Istorija s. n. IV-1, 210
Literatura
  • Historija naroda Jugoslavije II, Školska knjiga Zagreb, 1959
  • Istorija srpskog naroda, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1)