1790

godina
(Preusmjereno sa 1790.)
Ovo je članak o godini 1790.

Godina 1790 (MDCCXC) bila je redovna godina koja počinje u petak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u nedjelju po julijanskom kalendaru.

Milenijum: 2. milenijum
Vjekovi: 17. vijek18. vijek19. vijek
Decenija: 1760-e  1770-e  1780-e  – 1790-e –  1800-e  1810-e  1820-e
Godine: 1787 1788 178917901791 1792 1793
1790. po kalendarima
Gregorijanski 1790. (MDCCXC)
Ab urbe condita 2543.
Islamski 1204–1205.
Iranski 1168–1169.
Hebrejski 5550–5551.
Bizantski 7298–7299.
Koptski 1506–1507.
Hindu kalendari
Vikram Samvat 1845–1846.
Shaka Samvat 1712–1713.
Kali Yuga 4891–4892.
Kineski
Kontinualno 4426–4427.
60 godina Yang Metal Pas
(od kineske Ng.)
Holocenski kalendar 11790.
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era

DogađajiUredi

Januar/SiječanjUredi

  • 20. 1. - Umro car Josip II, malo pre toga je vratio ustav Ugarskoj i Hrvatskoj, od važnijih reformi je zadržao samo patente o toleranciji i o ukidanju osobne zavisnosti[4]. Nasljeđuje ga brat Leopold II (do 1792), trenutno veliki vojvoda Toskane.
    • Omraženi ban Hrvatske Franjo grof Balassa se nakon careve smrti morao povući na carski dvor - "nalagao [je] sve teže terete i nepovlaštenim slojevima", sukobljavao se i s biskupom Vrhovcem povodom novačenja za turski rat[5].
    • Turski rat je izazvao veliku bijedu i glad na austrijskoj strani[6].
  • 22. 1. - Sastanak duhovnih lica i oborknezova zapadne Srbije u Tronoši: predstavka mitropolitu Putniku da upozna cara s nevoljama ako Srbija bude prepuštena Turcima.
  • 26. 1. - Praizvedba Mozartove komične opere Così fan tutte ("Sve tako čine") u Beču.
  • 27. 1. - Heinrich Harries objavio u novinama pesmu Heil dir im Siegerkranz ("Slava tebi u pobedničkoj kruni") u čast danskog kralja Kristijana VII - kasnije himna Pruske odn. Nemačkog carstva, s melodijom God save the King.
  • januar - Tursko-pruski savez, francuska revolucija i jačanje opozicije Josifu II otežavaju položaj Austrije[7].

Februar/VeljačaUredi

Mart/OžujakUredi

  • 1. 3. - Odlučeno da se tokom godine održi prvi popis stanovništva u SAD, koji će se otada redovno održavati svakih deset godina.
  • mart, početkom - Počinje izbeglištvo iz zapadne Srbije.
  • 4. 3. - Francuska revolucija: Francuska podijeljena u 83 departmana kojim je ukinuta dotadašnja teritorijalna organizacija temeljena na feudalnim lenima.
  • 5. 3. - Tzv. Feudalni komitet podnosi izveštaj francuskoj skupštini - odlaže se ukidanje feudalizma.
  • 6. 3. - Njujorška skupština glasala za prijem Vermonta u uniju, pod nekim uslovima.
  • mart - Francuska Konstituanta uvodi kolonijalne skupštine otvorene za posednike; ropstvo je zadržano, proglašena je pravna jednakost slobodnih ljudi.
  • mart - Ugarska je na ivici pobune, antinemačkog i antifiskalnog karaktera - plemstvo je uništilo poreske dokumente[9].
  • 18. 3. - Brabantska revolucija: rulja pristalica konzervativnih etatista proterala liberalne vonkiste iz Brisela - teror.
  • 22. 3. - Thomas Jefferson je prvi državni sekretar SAD (do 1793, potpredsednik 1797-1801, predsednik 1801-1809).
  • 26. 3. - Prvi Zakon o naturalizaciji u SAD: državljanstvo mogu dobiti slobodni belci dobrog karaktera.
  • 29. 3. - Odbrambeni savez Pruske i Poljske - Poljska želi zaklon dok piše Ustav od 3. svibnja 1791., koji će Pruska uzeti kao izgovor za nepoštovanje kada Rusija napadne Poljsku 1792.

April/TravanjUredi

  • proleće - Počinje sukob između Ali-paše Janjinskog i Suliota u Epiru: ovi su razbili snage koje je Ali-paša poslao na njih, ne može im se osvetiti jer je pozvan na Dunav, gde ostaje do jeseni, navodno se vratio sa nekoliko stotina srpskih i bugarskih zarobljenika[11].
  • proleće-leto - Frajkori se povlače iz dolina Zapadne i Velike Morave - vuku narod sa sobom, a Turci pale i pustoše.

Maj/SvibanjUredi

  • 12. 5. - Sabor u Zagrebu: donesen zaključak da će šest hrvatskih i slavonskih županija primati naredbe od Ugarskoga namjesničkog vijeća dok god se ne osvoje dijelovi Hrvatske koji su pod Turskom i Venecijom (plemstvo se samo podvrgnulo Ugarskoj radi sloge u borbi protiv Josipovih reformi). Poslanicima na ugarski sabor data instrukcija da se, uz ostalo, traži poništenje urbarijalnih reformi Marije Terezije i Josipa II. i patenta o ukidanju kmetske zavisnosti[12].
  • 13. 5. - Rusko-švedski rat: pomorska bitka kod Revala, poraženi švedski napadači.
  • maj - Vrhunac krize oko Nootke, špansko-britanskog spora oko zaliva na ostrvu Vankuver na zapadnoj obali Severne Amerike.
  • 17 - 18. 5. - Rusko-turski rat: osmansko-alžirska flota porazila grčkog gusara Lambrosa Kaconisa kod Androsa.
  • 22. 5. - Povodom pretnje rata između Britanije i francuske saveznice Španije, francuska Konstituanta donosi dekret o Deklaraciji mira svetu, u kojoj se francuska nacija odriče od osvajačkih ratova (Španija prinuđena na pregovore).
  • 26. 5. - Mitropolit Mojsije Putnik sa još dvojicom episkopa primljen kod cara - ovaj obećava da će i Srbi biti pozvani da pošalju predstavnike na ugarski sabor, kasnije to povlači[13].
  • 29. 5. - Rhode Island, kao posljednja od originalnih Trinaest kolonija, ratificira Ustav SAD.

Jun/Juni/LipanjUredi

  • 2. 6. - Emanuel Janković otvorio prvu knjižaru u Novom Sadu.
  • 13. 6. - Uhapšen navodni Londonski monstrum koji je napadao žene.
  • jun - General De Vins preduzima opsadu tvrđave Cetin u Bihaćkoj krajini, osvaja je posle duge i teške borbe; frajkorci za to vreme upadaju u Bosnu, Brdska milicija zapalila predgrađe Prijedora, lički frajkorci četuju prema Vakufu a banijski prema Jezerskom[14].
  • jun - U Budimu se sastao Ugarski sabor, prvi od 1764. - hrvatski poslanici se protive nametanju mađarskog jezika, zalažu se za latinski, ili čak i hrvatski[15]. "Nesjedinjeni grčkog obreda" dobijaju pravo građanstva, čime prestaju carske privilegije[16]. Sabor će izabrati carevog/kraljevog sina Aleksandra Leopolda za palatina (do 1795), čime se nakon 25 godina obnavlja taj položaj.
  • jun - U Australiju stiže pet brodova iz Druge flote: od 1038 ukrcanih osuđenika, 273 je umrlo na putu i još 124 ubrzo po dolasku.
  • 19. 6. - Ukinute nasledne plemićke titule u Francuskoj.
  • 20. 6. - Kompromis iz 1790.: Alexandru Hamiltonu udovoljeno da savezna vlada preuzme dugove država a Thomasu Jeffersonu i Jamesu Madisonu da prestonica SAD bude na jugu.
  • 20. 6. - Bitka kod Patana u Indiji: maratske snage na čelu sa francuskim oficirom Benoît de Boigneom porazile džajpurske Radžpute - uz još uspeha tokom godine, Marate dominiraju severnom i severozapadnom Indijom.

Jul/Juli/SrpanjUredi

  • 4. 7. - Bitka u Viborškom zalivu: švedska flota uspela da se izvuče iz ruske blokade po cenu velikih gubitaka.
  • 7. 7. - Odlučeno da se na Veliku Gospojinu 26. avgusta otvori srpski crkveno-narodni sabor u Temišvaru, samo deset dana nakon što je mitropolit Putnik zatražio dozvolu za to (Srbi nisu primljeni u Ugarski sabor).
  • 9. 7. - Umro mitropolit Putnik.
 
Bitka kod Svenskunda.

Avgust/August/KolovozUredi

  • 2. 8. - Dan prvog popisa u SAD: 3.929.214 stanovnika, od čega 694.280 robova.
  • 14. 8. - Verelski mirovni sporazum u kome Švedska i Rusija obustavljaju neprijateljstva po načelu status quo ante bellum.
  • avgust - Seljačka buna u Saksoniji, ugušena sledećeg meseca.
  • 24. 8. - Obustava neprijateljstava u austrijsko-turskom ratu (mir potpisan u Svištovu sledećeg avgusta).
  • 25. 8. - Generalni providur Anđelo Diedo predlaže da se i u Dalmaciji ukinu neki praznici kako bi se povećao broj radnih dana: "ne radi se u poljima, nego se rasipa i pije i kriminal raste"[18].
  • 26. 8. - 22. 9. - Temišvarski sabor Srba u Ugarskoj, kao protivteža Ugarskom saboru; učestvuje 100 deputata, jednak broj iz sveštenstva, Vojne granice, plemstva i Provincijala; većina traži Banat kao autonomnu teritoriju, manjina za uključenje u Ugarsku kraljevinu; za mitropolita izabran budimski episkop Stefan Stratimirović[19][20] (do 1836).
  • 31. 8. - Afera u Nancyju: pobuna u garnizonu ugušena po cenu krvoprolića - moral u francuskoj vojsci je slab, ranije tokom godine je bilo dosta neposluha i sitnijih pobuna; stroge kazne za pobunjenike im donose simpatije kod radikala.
  • avgust-septembar - Turci ponovo zaposedaju Srbiju, Vlajko Stojković pruža otpor kod Paraćina a Mihaljević kod Hasan-pašine Palanke - frajkori su u lošem stanju i raspušteni su[21]. Jedan turski komandant, možda Deli-Ahmed, ubio na prevaru oko 200 viđenijih Srba iz požarevačke nahije u manastiru Manasiji - ovo i razbojničke bande podstiču na bežaniju[22].

Septembar/RujanUredi

  • 2. 9. - Turci iznenada zauzeli Požarevac, "sekući i paleći sve pred sobom"[23]. Počinje masovno iseljavanje iz Srbije, mošti Stefana Prvovenčanog stigle u manastir Vojlovicu.
  • 11. 9. (ili 1. 9.) - U Habsburškom carstvu obnovljena cenzura.
  • 14. 9. - Temišvarski sabor upućuje caru Elaborat, navedene žalbe i molbe Srba u Ugarskoj.
  • septembar - Pismo crnogorskog guvernadura Radonjića knezu Kaunicu: "Narod se smeo i propao, hrišćani od Albanije i Hercegovine propadoše a sve Turci posjekoše i porobiše"[24].
  • 25. 9. - Povodom rođendana cara Qianlonga, u Pekingu predstavljena opera iz Anhuija, Huiju - početak Pekinške opere.

Oktobar/ListopadUredi

Novembar/StudeniUredi

Decembar/ProsinacUredi

Kroz godinuUredi

RođenjaUredi

SmrtiUredi

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1790.

ReferenceUredi

  1. Istorija s. n. IV-1, 388
  2. Ćorović, Vladimir. Istorija srpskog naroda - Kočina Krajina. rastko.rs
  3. Istorija s. n. IV-1, 390
  4. Historija n. J. II, 1103
  5. Historija n. J. II, 1102
  6. Historija n. J. II, 1103
  7. Istorija s. n. IV-1, 391
  8. Istorija s. n. IV-1, 392
  9. Jean Berenger (19 September 2014). The Habsburg Empire 1700-1918. Routledge. str. 114–. ISBN 978-1-317-89573-2. https://books.google.com/books?id=7A-PBAAAQBAJ&pg=PA114. 
  10. Istorija s. n. IV-1, 389
  11. Richard A. Davenport (1837). The life of Ali Pasha of Tepebni, Vizier of Epirus. Tegg. str. 95–. https://books.google.com/books?id=Q945AAAAcAAJ&pg=PA95. 
  12. Historija n. J. II, 1103-4
  13. Istorija s. n. IV-1, 278
  14. Istorija s. n. IV-1, 380-1
  15. Historija n. J. II, 1104
  16. Istorija s. n. IV-1, 264
  17. Historija n. J. II, 1384
  18. Istorija s. n. IV-2, 63
  19. Istorija s. n. IV-1, 278-9
  20. Ćorović, Vladimir. Istorija srpskog naroda - Duhovno oslobođenje Srba. rastko.rs
  21. Istorija s. n. IV-1, 393
  22. Istorija s. n. IV-1, 394
  23. Istorija s. n. IV-1, 394
  24. Istorija s. n. IV-1, 528
  25. The Diet of 1790–91; The 'Supplex Libellus Valachorum'. mek.oszk.hu
  26. Ćorović, Vladimir. Istorija srpskog naroda - Ruski uticaj u Crnoj Gori i susedstvu. rastko.rs
Literatura
  • Istorija srpskog naroda, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1), drugi tom (IV-2)
  • Historija naroda Jugoslavije II, Školska knjiga Zagreb, 1959