Otvori glavni meni
Patrijarh srpski Jefrem

Patrijarh srpski Jefrem.jpg

Datum rođenja oko 1311.
Mesto rođenja kod Trnova
Datum smrti 15. jun 1399.
Mesto smrti u blizini Peći
Zvanje Patrijarh srpski
Godine 1375—1379.
Prethodnik Sava IV
Naslednik Spiridon
Zvanje Srpski patrijarh
Godine 1389—1392.
Prethodnik Spiridon
Naslednik Danilo III

Sveti Jefrem (oko 1311. kod Trnova15. jun 1399. u blizini Peći[1]) je bio pećki patrijarh u dva navrata, od 13751379. godine, i ponovo nakon kosovskog boja od 1389. do svoje smrti 1399. godine.

Period nakon kosovske bitke je obeležilo dvovlašće u srpskoj crkvi. Uporedo sa patrijarhom Jefremom u Peći, u Zemlji Brankovića, u susednoj Moravskoj Srbiji je proglašen za patrijarha Danilo III, sin njegovog prethodnika Spiridona.

Veruje se da je njegov ponovni dolazak na čelo crkve najviše odgovarao interesima Vuka Brankovića.[2]

ŽivotUredi

Poreklom je bio Bugarin.[3] Kao sin jednoga sveštenika odmalena je težio za duhovnim i podvižničkim životom. Odbegao je u Svetu goru sa 23 godina, kada su roditelji hteli da ga žene.[3] Najpre je živeo u Hilandaru, zatim u Zografu, a onda na samoj planini Atosu. Zbog najezde Turaka prešao je u neki manastir u okolini Plovdiva, kome je bio iguman.[3]

Od patrijarha Joanikija je dobio blagoslov da se nastani u „Dečanskoj pustinji,“ odnosno u tamošnjoj isposnici. Posle Dušanove smrti, patrijarh Sava mu je stovorio ćeliju u Ždrelu, nedaleko od Pećke patrijaršije.[3] Kada je nastala borba o prvenstvo u državi i u crkvi, Sabor je izabrao Jefrema za patrijarha na mesto upokojenog Save IV 1375. godine.

Sabor je održan u Prizrenu ili u Peći, gde se nalazila patrijaršija. Saboru je prisustvovala i crkvena delegacija iz Konstantinopolja i novi patrijarh je izabran sa blagoslovom vizantijske crkve.[4] Đorđe Balšić, koji je tada držao tu oblast, uključujući Prizren i Peć, je imao bitnu ulogu na saboru, iako je tada već postao katolik.[5]

Jefrem nije dugo ostao na mestu patrijarha. Kada je Đorđe Balšić umro 1379. godine, Jefrem je napustio patrijaršijski tron.[6] Žitije Jefremovo navodi da je on predao presto Spiridonu, i povukao se u pustinju radi molitve.[7] Ipak, mnogi proučavaoci veruju da je on bio Đorđev kandidat, smenjen nakon njegove smrti jer knezu Lazaru nije odgovarao.[8] Ovu pretpostavku potvrđuje činjenica da je nakon Lazareve smrti (i smrti patrijarha Spiridona) 1389. godine, ponovo preuzeo dužnost.[9] Njegovo žitije navodi da se episkopi nisu mogli složiti oko izbora novog patrijarha pa su ga pozvali da se vrati.[10]

Upravljao je pećkom patrijaršijom u teško vreme posle Kosovske bitke. Za njegova života odigrao se Boj na Rovinama 1395. godine, i kod Nikopolja 1396. godine, u kojima su vojnici Stefana Lazarevića učestvovali kao turski vazali protiv hrišćana. Nakon velike turske pobede, njegov gospodar Vuk Branković je uhvaćen, zatočen i ubrzo umire u turskoj tamnici, a čitava Oblast Brankovića, zajedno sa Pećkom patrijaršijom pada pod tursku vlast.

Preminuo je 1399. godine. Mošti mu se nalaze u manastiru u Peći.

Srpska pravoslavna crkva slavi ga 15. juna po crkvenom, a 28. juna po gregorijanskom kalendaru.

Književni radUredi

U istoriji književnosti poznat i kao monah Jefrem, napisao je Kanon molbeni Isusu Hristu, Kanon molbeni prečistoj Bogorodici, Stihire molbene prečistoj Bogorodici, Stihire molbene gospodu našem Isusu Hristu, Stihire Krstobogorodičine i Stihire bez akrostiha (sve između 1355. i 1371). U teškim vremnenima preteće turske najezde, monah Jefrem je ispisao dramatične stihove pune isihastičkih motiva, pokajničkog molebnog tona i čvrste vere u pomoć Hrista i Bogorodice u prosvetljenje od mraka koji se nadvio nad Srbiju i u preobražaj sumračnog stanja svoje grehom ispunjene duše. Jefremovo delo je 1970. u Hilandaru u celini otkrio i priredio D. Bogdanović, a nezavisno od njega i P. Matejić 1975, koji smatra da nije reč o srpskom patrijarhu, već o trnovskom monahu–piscu koji pripada bugarskoj književnosti.

DelaUredi

Sledeća njegova dela su prevedena na savremeni srpski jezik:

  • Kanon molbeni gospodu Isusu Hristu;
  • Kanon molbeni prečistoj Bogorodici;
  • Kanon molbeni za cara;
  • Stihire molbene prečistoj Bogorodici;
  • Istoga Jefrema druge stihire bez akrostiha;
  • Istoga Jefrema druge stihire molbene gospodu našem Isusu Hristu;
  • Istoga Jefrema druge stihire, Krstobogorodične;

Objavljeno u: „Šest pisaca HIV veka“, izbor, današnja jezička verzija i redakcija Dimitrije Bogdanović. Beograd, Prosveta, SKZ, 1986, Stara srpska književnost u 24 knjige, knj. 10.

LiteraturaUredi

  • John V. A. Fine, The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest, The University of Michigan Press, 2009.[8]
  • Dimitrije Bogdanović: Istorija stare srpske književnosti, Beograd, SKZ, 1980.
  • Dejan Mihailović: Vizantijski krug (Mali rečnik ranohrišćanske književnosti na grčkom, vizantijske i stare srpske književnosti), Beograd, „Zavod za udžbenike“, 2009, str. 85.
  • Пламен Павлов, Венелин Грудков. Призвани да просияят... (Жития на св. патриарх Йоаким I Търновски, св. Исая Серски и св. патриарх Ефрем Печки).Велико Търново, изд. "Фабер", 1999, стр. 55 - 103. ISBN 954-9541-34-7

IzvoriUredi

  1. Narodna enciklopedija, St. Stanojević, Zagreb, 1925.- 1929.
  2. Grupa autora, Istorija srpskog naroda II , Beograd, 1982. (str. 24,26,48,50,51,56,58,110,144,157,182)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Momčilo Spremić (1994). Despot Đurađ Branković i njegovo doba. Srpska književna zadruga. str. 28. 
  4. John V. A. Fine, The Late Medieval Balkans (p. 388), 2009.[1]
  5. John V. A. Fine, The Late Medieval Balkans (p. 388), 2009.[2]
  6. John V. A. Fine, The Late Medieval Balkans (p. 388), 2009.[3]
  7. John V. A. Fine, The Late Medieval Balkans (p. 388), 2009.[4]
  8. John V. A. Fine, The Late Medieval Balkans (p. 388), 2009.[5]
  9. John V. A. Fine, The Late Medieval Balkans (p. 388), 2009.[6]
  10. John V. A. Fine, The Late Medieval Balkans (p. 388), 2009.[7]

Vidi jošUredi

Vanjske vezeUredi

Prethodnik:
Sava IV
pećki patrijarh
13751379.
Nasljednik:
Spiridon
Prethodnik:
Spiridon
pećki patrijarh
13891399.
Nasljednik:
Sava V