Cagliari (fon. Kaljari, sardinski: Casteddu, latinski: Caralis) je glavni grad Cagliarijskog metropolitanskog područja i regije Sardinije u Italiji. Grad je 2011. imao 149.883 stanovnika.[1] Metropolitanski Cagliari zajedno s predgrađima (Elmas, Assemini, Capoterra, Selargius, Sestu, Monserrato, Quartucciu, Quartu Sant'Elena) i još 15 naselja broji sveukupno 453.728 stanovnika.

Cagliari
Comune di Cagliari
Kolaž atrakcija grada
Kolaž atrakcija grada
Zastava Cagliarija
Zastava
Grb Cagliarija
Grb
Koordinate: 39°14′N 9°3′E / 39.233°N 9.050°E / 39.233; 9.050
Država  Italija
Regija Sardinija
Metropolitanski grad Cagliari
Vlast
 - Gradonačelnik Paolo Truzzu
Površina
 - Ukupna 85 km²
Visina 4 m
Stanovništvo (2011)
 - Grad 149.883
Vremenska zona UTC+1 (UTC+2)
Poštanski broj 09100
Pozivni broj 070
Službena stranica www.comune.cagliari
Karta
Cagliari na karti Italije
Cagliari
Cagliari
Cagliari na karti Italije

GeografijaUredi

Cagliari leži na sjevernom kraju Cagliarijskog zaljeva, na jugu Sardinije.[2] Skeveroistočno od grada leže obronci masiva Gennargentua, dok se na sjeverozapadu prostire najveća otočka ravnica Campidano. Srednjovjekovni centar grada leži na dugom uskom brežuljku, položenom u smjeru sjever-jug, najvjerovatnije na istom mjestu na kojem se nalazila kartažanska akropola. S druge strane, zapadni dio grada i kvart Marina u donjem gradu, vjerojatno se prostiru na terenu nekadašnjeg rimskog grada Caralisa, što potvrđuju ostaci velikog rimskog amfiteatra i velika nekropola.[2]

KlimaUredi

Cagliari ima tipičnu sredozemnu klimu s dugim, toplim i sušnim ljetima, te kratkim i kišnim zimama.

Klimatološki medijani za Elmas u Cagliariju (aerodrom), 5 m, 1981–2010
Mjesec jan-sij feb-velj mar-ožu apr-tra maj-svi jun-lip jul-srp aug-kol sep-ruj okt-lis nov-stu dec-pro godina
Apsolutni maksimum (°C) 21,0 22,4 26,2 29,0 34,6 39,0 43,6 41,4 35,4 31,8 26,4 23,4 43,6
Srednji maksimum (°C) 14,4 15,0 17,1 19,5 23,8 28,2 31,4 31,7 27,9 23,7 18,8 15,5 22,3
Srednja dnevna (°C) 9,9 10,2 12,1 14,5 18,4 22,5 25,6 25,9 22,7 18,9 14,3 11,1 17,2
Srednji minimum (°C) 5,4 5,5 7,2 9,4 13,1 16,8 19,7 20,2 17,5 14,1 9,9 6,8 12,2
Apsolutni minimum (°C) -4,8 -3,0 -2,2 -0,4 4,8 8,8 11,8 12,6 9,0 5,0 -2,0 -3,4 -4,8
Precipitacija (mm) 41 40 34 42 21 10 3 8 36 49 63 50 397
Relativna vlažnost (%) 79 77 75 73 71 67 65 65 71 77 79 80 73,3
Broj sunčanih sati 150 163 209 218 270 311 342 321 243 209 150 127 2713
Izvor: Meteo Climat,[3] Servizio Meteorologico[4] i WeatherBase[5]
Klimatološki medijani za Elmas u Cagliariju (aerodrom), 5 m, 1971–2000
Mjesec jan-sij feb-velj mar-ožu apr-tra maj-svi jun-lip jul-srp aug-kol sep-ruj okt-lis nov-stu dec-pro godina
Srednji maksimum (°C) 14,3 14,8 16,5 18,6 22,9 27,3 30,4 30,8 27,4 23,1 18,3 15,4 21,7
Srednja dnevna (°C) 9,9 10,3 11,8 13,8 17,7 21,8 24,7 25,2 22,3 18,4 13,8 11,0 16,7
Srednji minimum (°C) 5,5 5,8 7,1 8,9 12,4 16,2 18,9 19,6 17,1 13,7 9,3 6,6 11,8
Precipitacija (mm) 50 53 40 40 26 12 4 8 35 53 58 49 428
Broj sunčanih sati 136 139 186 213 270 288 335 310 246 198 147 127 2595
Izvor: Servizio Meteorologico[6] i Hong Kong Observatory (sunčani sati)[7]

EtimologijaUredi

Casteddu na sardinskom znači zamak.

HistorijaUredi

AntikaUredi

Cagliari je vjerovatno nastao još za prahistorije, ali se njegovo osnovanje vezuje uz Feničane.[2] Grci su ga znali pod imenom Cardlis, a Rimljani kao Caralis. Caralis je bio najznačajnija utvrda Kartage, koju su Rimljani zauzeli za Drugog punskog rata (218211. pne).[2] Najverojatnije je postao rimska kolonija i dobio puna prava za vladavine Julija Cezara u 1. vijeku pne. Za Rimskog Carstva Caralis je postao najvažniji grad na otoku, najviše zahvaljujući svojoj odličnoj prirodnoj luci u kojoj je bio stacioniran dio flote iz Mizenuma.[2] U gradu je najvjerovatnije stolovao rimski guverner, od 4. do 5. vijeka, a u to doba bio je čvorište svih sardinskih cesta.[2]

Srednji vijekUredi

 
Trg Piazza del Carmine

Nakon propasti Zapadnog Rimskog carstva grad i cijeli otok opustošli su Vandali u 6. vijeku. Kasnije je Cagliari kao i čitav otok došao pod vlast Bizanta. Kada su muslimani 827. osvojili Siciliju, totalno su odrezali Tirensko more od Bizanta, pa su Cagliari i cijela Sardinija bili prepušteni samima sebi. Za ranog srednjeg vijeka postao je prijestolnica istoimenog guidicata Cagliarija.[2] Poziciju administrativnog centra i biskupskog središta zadržao je i u kasnijim vijekovima. Godine 1258. njime je zavladala Republika Pisa, a od 14. vijeka španjolski Aragonci. Od 1718. otokom i gradom zavladala je savojska dinastija,[2] pa su i svoje kraljevstvo nazvali Pijemont-Sardinija.

Novije dobaUredi

Luka Cagliari je od davnina bila velika baza ratne mornarice, a u gradu se nalazila i velika baza ratne avijacije. Grad je teško bombardiran od strane savezičke avijacije za vrijeme Drugog svjetskog rata, pa je izgubio tu funkciju.[2] Od 1859. Cagliari je bio sjedište Cagliarijske provincije koja je 2016. ukinuta i njena uža zona zamijenjena Cagliarijskim metropolitanskim područjem.

ZnamenitostiUredi

 
Via Roma u centru grada

Najveća znamenitost u srednjovjekovnom starom gradu je romanička katedrala Santa Cecilia, izgrađena od 1257. do 1312. i temeljno rekonstruirana između 1669. i 1702. godine, koja još uvijek ima dva orginalna portala na transeptu. U gradu se nalaze i ostaci pisanskih fortifikacija, tornjevi San Pancrazio (1305) i Elefante (1307), zatim arheološki muzej i rektorat univerziteta koji je osnovan 1606. godine. U donjem gradu, u kvartu Villanova (istočno od Marine) nalazi se ranokršćanska bazilika San Saturnino (zapravo SS. Cosma e Damiano), izgrađena od 5. do 6. vijeka i temeljno rekonstruirana u 12. vijeku.[2]

PrivredaUredi

Nakon Drugog svjetskog rata gradska luka je obnovljena i danas je najvažnija na Sardiniji. Iz nje se izvozi cink, sol i drugi minerali.[2] Cagliari je centar poljoprivrednog kraja, poznat i po svojim solanama i mlinovima.[2] Od industrije ima tvornice cementa, fosfata, šećera i keramike.[2]

Gradovi prijateljiUredi

GalerijaUredi

Panorama Cagliaria

IzvoriUredi

Vanjske vezeUredi