Bregava je rijeka na jugoistoku Bosne i Hercegovine duga 35 km[1] lijeva pritoka Neretve.

Rijeka Bregava
Pogled na rijeku kod Stoca
Lokacija
RegijeHercegovina
Države BiH
PokrajineHercegovačko-neretvanski kanton
GradoviStolac
Hidrografija
Izvorselo Do
Ušće
  – koordinate
Klepci kod Čapljine
43.1°N 17.717°E
Dužina35 km
Hidrologija
Sliv
  – površina
jadranski
722 km²
Ulijeva se uNeretva

Geografske karakteristike

uredi

Bregava se formira od stalnog izvora Bitunja i povremenih Veliki i Mali Suhavić, kod sela Do (Republika Srpska) sjeveroistočno od Stoca, od tamo teče prema jugozapadu do svog ušća u Neretvu, kod sela Klepci kod Čapljine.[1]

Sliv rijeke velik je 722 km² i proteže se preko Hercegovačko-neretvanskog kantona. Bregava je po svemu sudeći bila inspiracija Maku Dizdaru za pjesmu Modra rijeka.[1]

Korito Bregave sa mlinicama, stupama i mostovima, proglašeno je za nacionalni spomenik kulture. Objekti mlinica i stupa su bili u aktivnoj upotrebi sve do kraja Drugog svjetskog rata. Nakon rata mlinice i stupe se polako zaboravljaju i napuštaju. Osnovni razlog za to jeste promjena načina funkcioniranja privrede u Stocu i postepeno odumiranje objekata male privrede. Ubrzana industrijalizacija, elektrifikacija, neodržavanje, ali i namjerno rušenje, kao i ratno razaranje u periodu od 1992. do 1995. godine dovelo je do toga da se danas u Stocu nalazi samo sedam mostova, desetak mlinica i par stupa. [2]

Mostovi

uredi

Stolački mostovi imaju izvjesnu zajedničku karakteristiku. Mada su nastali u vremenskom rasponu od barem tri stotine godina, svi su izvedeni sa polukružnim, odnosno segmentnim lučnim otvorima; nema klasičnog turskog prelomljenog luka i nivelete sa usponom od obala i prelomom. Svi su građeni od grubo priklesanog poluobrađenog kamena. Danas u Stocu postoje tri velika kamena mosta i četiri manja, i svi su u upotrebi i u relativno dobrom stanju. Premda se razlikuju veličinom, koncepcijom, starošću, detaljima, itd., povezuje ih zajednička crta, tj. da su svi odreda ostvarenja domaćih majstora i da se prisustvo školovanog graditelja iz centra ovdje čak ni posredno ne osjeća. To su: Ćuprija u Begovini, Most Sare Kašiković, Inat ćuprija, Lučki most, Novi most, Mostić kod Šarića ljetnikovca, Most za prilaz Adi, Most kod Podgradske džamije, Podgradska ćuprija, Most u polju.

Mlinice

uredi

Identifikovane kroz nazive pojedinačnih vlasnika, mlinice uglavnom pripadaju jednom tipu građevine, bez velikih razlika u sistemu gradnje. Način izgradnje mlinica je u potpunosti podređen njihovoj funkciji i potrebi za njihovim postojanjem; ovi jednostavni ali neophodni privredni objekti su, u potpunosti rasterećeni svih suvišnosti, izvedeni bez dekoracija. Narodni graditelj je ove male objekte postavio u izvanredno prirodno okruženje bez potrebe da iskaže vlastito umijeće projektovanja i arhitektonskog izraza. Arhitektura je ovdje prateća potreba, nužno sredstvo za ostvarenje osnovnog cilja – funkcionalnosti. Mlinice na rijeci Bregavi u Stocu su građene kao prizemni objekti, uvijek podignuti iznad nivoa rijeke i uvijek pokriveni dvovodnim krovovima.

Stupe

uredi

Stupe, kao najmanji objekti iz grupe kamenih gradnji na rijeci Bregavi, koncepcijski i urbanistički prate mlinove, te se javljaju čineći kompleks sa njima. To su bili primitivni uređaji za valjanje i stupanje sukna. Objekti stupa su izuzetno jednostavne strukture; zidani od pritesanog kamena i građeni kao spratnice sa međuspratnim i krovnim konstrukcijama izvedenim od drveta. Pokriveni su kamenim pločama.

Izvori

uredi
  1. 1,0 1,1 1,2 Bregava (srpskohrvatski). Furaj. Pristupljeno 05. 08. 2015. 
  2. „Nacionalni spomenik kulture”. Arhivirano iz originala na datum 2016-04-07. Pristupljeno 2016-03-18. 

Vanjske veze

uredi