Otvori glavni meni


Koordinate: 42° 35' 54" SG Š, 21° 11' 36" IGD

Disambig.svg Za ostale upotrebe, v. Gračanica.
Srednjovekovni spomenici na Kosovu i Metohiji
Flag of UNESCO.svg Svjetska baštinaUNESCO
Kosovo-metohija-koreni-duse028.jpg
 Srbija (Evropa)
Registriran: 2004. (28. zasjedanje)
Dodatan upis: 2006.
Vrsta: kulturna
Mjerilo: ii, iii, iv
Ugroženost: 2006-
Referenca: UNESCO
Manastir Gračanica is located in Srbije
Manastir Gračanica
Manastir Gračanica
Manastir Gračanica na karti Srbije

Manastir Gračanica kako je sirokoj javnosti poznat je manastir ciji je ktitor kralj Milutin (1281-1321). Manastir je posvecen Uspenju Presvete Bogorodice koja se danas proslavlaja kao Velikogospojinski praznik vasar na centralnom Kosmetu sa centralnom manifestacijom u Gracanici koja se obelezava kulturno-prosvetnim programom svake godine 28. avgusta.

IstorijaUredi

Nemanjici su srpska srednjovekovna dinanstija ciji su clanovi ne samo vladari nego i njihova braca koj asu cesto bila monasi a neki od njih i arhiepiskopi, svojom delatnoscu na politickom i duhovnom planu su uspeli da se izbore za drzavnu nezavisnost za vreme kralja Stefana Prvovencanog (1196-1228) i za vreme Sv Save za crkvenu nezavisnost (autokefalnost) srpske crkve 1219. godine.

Ktitorsko pravo, je u srednjovekovnoj srpskoj drzavi bili vladarsko pravo, koju su svi clanovi dinastije Nemanjic koristili a najise se istakao kralj Milutin (1282-1321) koji je bio ktitor vise desetina crkava. Manastir Sv. Bogorodice nalazi se u pokrajini Kosovo i Metohija u južnoj Srbiji, na levoj obali reke Gračanke, desne pritoke Sitnice, južno od Prištine.

Radovi na manastiru su trajali u periodu od 1315-1321. radove su izvodili primorski graditelji kao i unutrasnje oslikavanje manastira, kod oslikavanja manastira vazno je spomenuti da je u vidu freske na zidu sacuvana osnivacka povelja mastira Gracanica dok sama povelja nije sacuvana. Zavrsetkom gradnje, manastir je od vladara poveljama darivan bogatim poklonima kao u imanju tako i u povlasticama. Istrazivanjem ispod temelja manastira tokom 1970-ih utvrdjeno je da je kao i za citav niz drugih manastira koji su izgradjeni za vreme Nemanjica. i manastir Sv Bogorodice ili kako je poznatiji kao Gracanica, podignuta je na temeljima stare crkve u kojoj je bila stolica lipljanske episkopije.

Vreme 14. i 15. veka bio je period velike duhovne slave manastira. U Gračanici je živelo stotine monaha koji su bili razvili veoma intenzivnu duhovnu i umetničku delatnost. U drugoj četvrtini 16. veka tu je bilo i središte novobrdskog mitropolita koji je u manastir doneo i prvu štampariju. Kasnije, usled velikih turskih zuluma, manastir je napušten i crkva je služila za parohijske potrebe. Posle Drugog svetskog rata, manastir su obnovile monahinje i od tada on služi kao ženski manastir. Danas u njemu živi 20-tak sestara koje se bave ikonopisanjem, vezom, poljoprivredom i drugim monaškim poslušanjima.

Nakon rata na Kosovu i Metohiji 1999. godine u manastir Gračanicu je preneto sedište episkopa raško-prizrenskog koji je morao da napusti Prizren.

Manastir je postao ne samo duhovno već i nacionalno i političko središte srpskog naroda centarlnog Kosova i Metohije.

U njemu se svakodnevno organizuju brojni skupovi i sastancisa međunarodnim predstavnicima sa ciljem da se obezbedi opstanak i život srpskog naroda na Kosovu i Metohiji.

ArhitekturaUredi

Gračanica je jedan od najznačajnijih spomenika stare srpske kulture. Crkva je od tesanog kamena položenog u redove dvojnih i trojnih redova opeka i ima pet kubeta i tri apside. Izvedena je u estetskom i građevinsko- arhitektonskom savršenstvu i vrlo je skladnih proporcija.

Crkva manastira Gračanica je građevina sa pet kubeta sa osnovom upisanog krsta, te kao takva pripada grupi prvoklasnih arhitektonskih ostvarenja svoga vremena. Spoljna priprata je sagrađena u krajem 14. veka u vreme kneza Lazara.

FreskeUredi

U crkvi se nalaze freske koje prikazuju rodoslov dinastije Nemanjića, kopija iz manastira Dečana, zatim lik kraljice Simonide, žene kralja Milutina i kćeri vizantijskog cara Andronika II.

U 16. veku priprata je oslikana freskama. Mihajlo i Evtihije, poznati slikari iz Soluna završili su freske u glavnoj crkvi do 1321. Nebeska liturgija, proroci i evanđelisti su naslikani na glavnoj kupoli ispod freske Hrista Pantokratora dok se na zidovima naosa mogu videti ciklusi Velikih Praznika, Hristovog stradanja, čuda, priča, Hristovog Rodžestva i Vaskrsenja, prizori iz života Bogorodice, Sv. Nikole i Kalendar svetih. Prizori koji prikazuju Evharistiju kao i starozavetni motivi nalaze se u oltaru. Sv. Kralj Milutin i njegova supruga kraljica Simonida, vizantijska princeza, prikazani su u centralnom luku kao vladari kojima sam Gospod daje vlast preko anđela koji na njihove glave spuštaju krune. Nemanjićko stablo porekla i Strašni sud su naslikani u prednjem delu naosa dok su i van priprate sačuvani fragmenti fresaka iz 14. veka. Pored ostalih fresaka značajni su ciklusi Vaseljenskih sabora, Akatista Presvete Bogorodice i Rođenja Gospodnjeg.

Na zidovima ove crkve takođe se mogu naći i portreti srpskih arhiepiskopa i patrijaraha kao i pogrebna scena gračaničkog mitropolita Dionisija. Gračanička riznica je uništena u požarima 1379. i 1383. U manastiru se i danas čuva zbirka starih ikona, među kojima je značajna ikona Hrista Milostivog iz 14. veka koja je jedinstvena po svojim dimenzijama (269 cm x 139 cm). Na manastiru je do sada urađeno više graditeljskih i slikarskih konzervatorskih radova.

Svetska baštinaUredi

Ovaj manastir se nalazi na spisku Uneskove Svetske baštine zajedno sa još tri manastira SPC pod imenom „Srednjovekovni spomenici na Kosovu i Metohiji“.

GalerijaaUredi

LiteraturaUredi

Spoljašnje vezeUredi