Otvori glavni meni

Crkve brvnare u Bosni i Hercegovini

Crkve brvnare u Bosni i Hercegovine predstavljaju crkvena zdanja graditeljskog naslijeđa Bosne i Hercegovine, građene od drveta, pri čemu je brvno glavni građevinski element.

Promatrajući njihovu arhitektonsku artikulaciju, ne može se govoriti o primjeni nekih stilskih elementa, jer se radi o seoskim crkvama građenim bez umjetničkih i kulturnih uticaja. Neke su građene i bez uptrebe eksera.

Ovakve crkve građene su svuda u svijetu. U Rumuniji ih je izgrađeno preko 100, u Slovačkoj preko 50, Srbiji, u Hrvatskoj postoje još četiri, Rusiji, Poljskoj, Ukrajini Skandinaviji i u Čileu na ostrvu Chiloé.

Crkva brvnara u Romanovcima
Crkva brvnara u selu Malo Blaško

OpšteUredi

Prema popisu, koji je za potrebe Banjalučke eparhije rađen 1911. godine, na prostoru Bosanske krajine su bila ukupno 83 sakralna objekta izrađena od drveta. Njih 7 je nastalo u XVIII. stoljeću, 16 u XIX. stoljeću (do 1878. godine), a do 1911. godine ukupno 60. Do 1952. godine ih je bilo približno 30. Veliki broj drvenih crkava nestao je u toku II. svjetskog rata i u godinama poslije njegovog završetka, (loše ili nedovoljno održavanje).

Crkve brvnare nacionalni spomeniciUredi

Jedan broj crkava brvnara je nacionalni spomenik BiH.

Crkva brvnara sv. Nikole u Romanovcima, opština Bosanska Gradiška. [1] Osnovu crkve predstavlja pravougaonik dimenzija 7,42 m dužine i 4,16 m širine. Visina zidova objekta iznosi 1,95 m, dok ukupna visina crkve, mjerena od nivoa terena do sljemena, iznosi 5,75 m. Crkva nema oltarsku apsidu.

Crkva brvnara u selu Malo Blaško, opština Laktaši. [2] Potiče iz perioda oko 1750. godine. Postavljena je na kamene temelje i cjelokupno izvedena od hrastovog drveta. Vanjske dimenzije osnove crkve su 7,19 x 4,02m. Ukupna visina objekta iznosi 5,11m. Pokrivena je strmim četverovodnim krovom od hrastove šindre, izvedenim nizom rogova, bez grebenjača, čije odsustvo omogućuje suptilnije spajanje krovnih ploha.

Crkva brvnara prenosa moštiju sv. Nikole u Jelićki, opština Prijedor. [3] Osnovu crkve predstavlja pravougaonik čije dimenzije su: dužina 9,00 m (mjereno bez apside) i širina 5,40 m. Crkva sa istočne strane ima petostranu oltarsku apsidu dužine 1,35 m. Oltarni prostor crkve je od naosa odijeljen ikonostasnom pregradom, sa ikonama slikanim tehnikom tempera na platnu. Slike su rad domaćeg majstora i oštećene su.

Crkva brvnara sv. Ilije u Marićki, opština Prijedor. [4] Podignuta je 1870. godine. Ukupni vanjski gabariti crkve iznose 9,50 x 19,77 metara.

Crkva brvnara svetih apostola Petra i Pavla u Palačkovcima, opština Prnjavor.[5] Izgrađena je 1843. Crkva je dimenzija 9,82 x 4,56 m. Visina sljemena iznosi preko 7,00 m. Rađena je od hrastovih savršeno tesanih brvana čiji su spojevi i preklopi urađeni vrlo precizno. Zidna brvna su uža od temeljnih koja su postavljena na grubo pritesano kamenje i na uglovima su povezana dvostrukim preklopom. U enterijeru crkva je podijeljena, kao i većina objekata ovog tipa, na: pripratu, naos i oltarski prostor. Ukrašena je ikonama.

Crkva brvnara sv. Nikole u Krupi na Vrbasu. [6] Crkva je smještena u zaseoku Tovilovići, na uzvisini na obodu hrastove šume. Do crkve vodi lokalna saobraćajnica u neposrednoj blizini glavnog puta Banja Luka - Jajce. Crkva je podignuta 1735 g., Dimenziije objekta: dužina veća od 8 m i širina veća od 6 metara, dodatom trostranom apsidom Zvonik koji se nalazi u dvorištu crkve nije autentičan, tj. izgrađen je u novije vrijeme. Tokom poslednje rekonstrukcije crkve, u objekt uvedena je električna energija.

Crkva brvnara Vaznesenja Hristovog u Kolima, Banja Luka.[7] Selo Kola smješteno je u banjalučkim Vrhovinama, na nadmorskoj visini od cca 420 m.n.v., desetak kilometara jugozapadno od Banje Luke, a u neposrednoj blizini puta Banja Luka - Ključ. Uži lokalitet na kojem se nalazi drvena crkva se naziva Branilovice. Crkva je pravougaonog oblika cca 7,18 x 4,21 m. Na udaljenosti od 7-8 m zapadno od crkve brvnare, podignut je, iza 2000. godine, poluotvoreni zvonik na stupovima.

 
Drvena katolička crkva na Palama

Katolička crkva brvnara sv. Josipa na Palama. [8] Vanjske dimenzije objekta iznose 17 x 8 m, sa apsidom. Visina zidova crkve, mjereno od poda do početka svoda, iznosi oko 4 m, a visina do tjemena svoda oko 7 m. Zidovi crkve su rađeni od masivnih brvana (balvana) sa tankim drvenim gredicama između njih. Brvna su postavljena na kameni postament visine 40 cm, izrađen od nepravilno tesanih kamenih blokova, postavljenih u dva horizontalna reda. Dvovodni krov crkve je pokriven crijepom, a viševodni krovovi apside i zvonika limom.

LiteraturaUredi

  • Ljiljana Ševo, Banja Luka, 2002. -Crkva u Romanovcima, Pravoslavne crkve i manastiri u Bosni i Hercegovini do 1878. godine, Banja Luka, 2002.
  • Petar Momirović, Naše starine III. Sarajevo: 1956, 149-173. -Drvene crkve zapadne Bosne
  • Madžida Bećirbegović, Džamije sa drvenom munarom u Bosni i Hercegovini, 2. izdanje, «Sarajevo Publishing», Sarajevo, 1999.

ReferenceUredi

Vanjski linkoviUredi