Razlike između izmjena na stranici "Urbino"

Bez izmjene veličine ,  prije 6 godina
m/м
robot kozmetičke promjene
m/м (link)
m/м (robot kozmetičke promjene)
| bilješke =
}}
'''Urbino''' za [[Antika|antike]] znan po svojim [[latinski|latinskim]]m imenima ''Urbinum Hortense'' <ref name=brit/>/ ''Urvinum Mataurense'' je [[grad]] u [[Provincije Italije|talijanskoj provinciji]] [[Pesaro i Urbino (provincija)|Pesaro i Urbino]] u [[Regije Italije|regiji]] [[Marche]] od 15 373 stanovnika. <ref name=brit>{{cite web
| url =http://www.britannica.com/EBchecked/topic/619588/Urbino
| title =''Urbino''
}}</ref> (2006. godine).
 
''Urbino'' je od ranog [[srednji vijek|srednjeg vijeka]] značajan grad, a od [[renesansa|renesanse]] - [[glavni grad|sjedište]] istoimenog [[Vojvodstvo Urbino|vojvodstva]], tako da je već od [[1506]]. sjedište [[univerzitet]]a. <ref name=brit/> Značaj je imao sve do [[17. vijek]]a kad je bio poznat po proizvodnji [[keramika|majolike]]. <ref name=brit/>Nakon tog je počeo stagnirati, jer se našao izvan glavnih prometnih pravaca, u brdima [[Apenini|Apenina]], taj hendikep mu je s druge strane donio i sreću da je zadržao dobro očuvanu strukturu [[srednji vijek|srednjovjekovnog]] grada. Pa je upravo zbog svog izvrsno očuvanog ''historijskog centra'', uvršten [[1998]]. na [[UNESCO]] - vu [[Lista mjesta svjetske baštine u Evropi|Listu mjesta svjetske baštine u Evropi]]<ref name=unesco>{{cite web
| url =http://whc.unesco.org/en/list/828
| title =''Historic Centre of Urbino''
| publisher=UNESCO
}}</ref>
== Geografske karakteristike ==
''Urbino'' leži na nadmorskoj visini od 451 m, na obroncima [[planinski masiv|masiva]] [[Apenini]], u [[Centralna Italija|Centralnoj Italiji]], udaljen oko 25 [[km]] sjeverozapadno od [[Provincije Italije|provincijskog]] [[glavni grad|centra]] [[Pesaro|Pesara]] i [[Jadran|Jadranskog mora]].
 
== Historija ==
Urbino su osnovali [[Umbri]] u predrimskom razdoblju. Nakon njih gradom su vladali [[Etrurci|Etruščani]], [[Kelti]] i [[Gali]]. Pod vlast [[Rimska Republika|Rima]] dolazi u [[3. vijek pne.|3. st. pne.]]
 
Skromni rimski gradić ''Urvinum Mataurense'' ("mali grad na rijeci Mataurus") postao je važno vojno uporište tokom [[Gotski rat (razvrstavanje)|Gotskih ratova]] u [[6. vijek]]u kada ga je 538. osvojio rimski general [[Velizar|Belisarius]] od [[Ostrogoti|Ostrogota]].
[[Datoteka:Pianta Urbino (Tommaso Luci 1689).jpg|thumb|220px|lijevo|<center>Urbino 1689. god.<center>]]
Urbino dolazi u vlasništvo [[Katolička crkva|crkve]] u [[9. vijek]]u, kada ga je kao [[feudalizam|feud]] poklonio [[Pipin Mali]], a od [[12. vijek]]a je vlasništvu porodice Montefeltro. Upravo pod njima grad počinje doživljavati svoj najveći procvat, jer postaje [[glavni grad|prijestolnica]] [[Vojvodstvo Urbino|Vojvodstva Urbino]] (1474.-1616.). Najslavniji iz [[dinastija|dinastije]] [[Da Montefeltro|Montefeltro]] je bio [[Federico da Montefeltro|Federico III. da Montefeltro]], vojvoda Urbina od 1444. do 1482. godine, izrazito uspješan [[kondotjer]], vješt diplomat i entuzijastičan sponzor umjetnosti i književnosti. Na njegovom dvoru je [[Piero della Francesca]] pisao naučna djela o perspektivi, a [[Francesco di Giorgio Martini]] napisao svoj ''Trattato di architettura'' ("Traktat o arhitekturi") dok je [[Rafael]]ov otac, [[Giovanni Santi]], napisao svoja poetska viđenja umjentika svog doba. Federicov sjajni dvor je, prema opisima u djelu ''Il Cortegiano'' ("Dvorjanin", [[Baldassare Castiglione]]), postavio standarde modernog evropskog "[[vladar]]a".
 
Od [[1626|1626.]] do [[1860|1860.]] je u vlasništvu [[papa]] (prvi [[Urban VIII.]]) kada postaje dio [[Kraljevina Italija|Kraljevine Italije]].
 
== Znamenitosti ==
{{UNESCO-svjetska baština
|ime mjesta = Historijski centar Urbina
|država = {{flag|Italija}}
}}
[[Datoteka:Federico da Montefeltro.jpg|thumb|left|<center>Portret [[Federico da Montefeltro|Federica III.]]<br />([[Piero della Francesca]], 1492.)<center>]]
[[Datoteka:PalazzoDucaleUrbino.JPG|thumb|200px|<center>Duždeva palača<center>]]
[[Datoteka:Urbino-palazzo ducale02.jpg|thumb|200px|<center>Renesansni [[atrij]] Duždeve palače<center>]]
Najveća atrakcija Urbina je ''[[Palazzo Ducale (Urbino)|Palazzo Ducale (Duždeva palača)]]'' iz [[15. vijek]]a u kojoj je danas [[muzej]] ''Galleria Nazionale delle Marche'' s jednom od najvažnijih kolekcija [[renesansa|renesansnih]] [[slika]] na svijetu. Ova palača vojvode [[Federico da Montefeltro|Federica da Montefeltra]] (građena od [[1466|1466.]] do [[1472|1472.]]), velikog [[humanizam|humanista]] i najvećeg vojskovođe svoga doba, o kojoj postoji nepodijeljeni sud kao o remek-djelu [[renesansa|renesansne]] arhitekture, je jedino dokumentacijom dokazano dovršeno djelo [[Dalmacija|dalmatinskog]] [[arhitekt]]a [[Luciano Laurana|Luciana Laurane (Lucijana Vranjanina)]]. Kroničar urbinskog dvora Giovanni Santi ([[Rafael|Raffaelov]] otac) palaču je nazvao božanskom, a ne ljudskom građevinom. Dvorište palače proglašeno je jednim od arhitektonski i cjelovito estetski najutjecajnijih talijanskih djela. Iznimnost urbinske palače još više dolazi do izražaja u usporedbi s ranorenesansnim palačama koje joj neposredno prethode, poput firentinskih ''[[palača]] [[Palazzo Medici Riccardi|Medici-Riccardi]]'' ([[Michelozzo]]) i ''[[Palača Ruccelai]]'' (Alberti i Rossellino) — jednostavnih kvadratičnih formi s centralnim dvorištem u naslijeđenoj srednjovjekovnoj strukturi, za razliku od urbinskoga grada sagrađenog u obliku palače, samostalne prostorne kompozicije novovjekovne palače i renesansnoga grada.
 
''Utvrdu Albornoz'' (lokalno znana kao ''La Fortezza''), izgradio je papinski [[legat]] Gil de Albornoz u [[14. vijek]]u<ref>Prema nekima, izgradio ju je njegov nasljednik kao papinski legat Urbina, Anglico Grimoard (1367.-1371.)[http://www.urbinonet.net/cultura_turismo_monumenti.htm]</ref>. Kada je 1507.-1511. godine, vojvoda Della Rovere nadogradio gradske zidine, okružio je njima ovu utvrdu i od tada je ona dio gradskog parka.
* [[Rafael]] je rođen u Urbinu
* [[Valentino Rossi]], višestruki prvak motociklističkih utrka
== Privreda ==
Današnji ''Urbino'' je prije svega grad koji živi od [[turizam|turizma]] i od svog starog [[univerzitet]]a <ref name=brit/>, kao i od brojnih stranih studenata koji dolaze učiti [[talijanski]] upravo u Urbino.
== Gradovi prijatelji ==
* {{flag|Francuska}}, [[Blois]]
{{Panoramica|Panorama of Urbino.jpg|1200px|<center>Panorama grada}}
== Izvori ==
{{reflist}}
== Vanjske veze ==
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/619588/Urbino ''Urbino'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}}
{{Svjetska baština u Italiji}}
 
[[Kategorija:Gradovi u Markama]]
[[Kategorija:Svjetska baština u Italiji]]