Invazija SAD na Panamu

(Preusmjereno sa Operacija Just Cause)

Američka invazija na Panamu je naziv za oružani sukob između Paname i Sjedinjenih Američkih Država, zvaničan naziv koji je korišćen u SAD je „Operacija Pravedni cilj“ (engl. Operation Just Cause)[3].

Američka invazija na Panamu
Operation Just Cause Rangers 3rd sqd la comadancia small.jpg
Američki vojnici tokom napada
Vrijeme:20. decembar 1989. - 31. januar 1990. godine
Mjesto:Panama
Rezultat: Američka pobeda
Sukobljene strane
 SAD  Panama
Komandanti i vođe
Džordž H. V. Buš, Maksvel Terman Manuel Norijega
Snaga
između 24.000 i 27.000 vojnika između 12.500 i 16.000 vojnika
Žrtve i gubici
24 mrtvih 325 ranjenih[1] između 200-300 poginulih vojnika, broj poginulih civila prema različitim izveštajima varira od 400 do nekoliko hiljada[2]

Rat je započet napadom Amerike na Panamu 20. decembra 1989. godine, a završio se 31. januara 1990. godine, pobedom Amerike[3].[4]

Politički sukobi između Amerike i Paname pre invazijeUredi

Tokom socijalističke vlade Sandističkog fronta nacionalnog oslobođenja u Nikaragvi, SAD su zbog povezanosti Nikaragve sa drugim komunističkim zemljama pre svega Kubom i Sovjetskim Savezom, zauzele neprijateljski stav prema ovoj zemlji što je rezultovalo uvođenjem sankcija protiv Nikaragve 1. maja 1985. godine, međutim veliki deo američkih proizvoda je počeo da pristiže u Nikaragvu preko Paname.[5]

U julu 1987. godine, Sjedinjene Američke Države su najavile kraj ekonomske i vojne pomoći Panami.[6]

Početkom oktobra 1987. godine, Panamske odbrambene snage su privele 10 američkih građana (6 vojnika, 3 mornara i jednog državnog službenika), koji su učestvovali u antivladinom protestu opozicije. Oslobođeni su odmah nakon saslušanja, a Sjedinjene Američke Države su osudile ovo hapšenje.[7]

Amerika optužuje Manuela Norijega, tadašnjeg vojnog diktatora Paname za trgovinu narkoticima i saradnju sa narkokartelima. U američkom izveštaju iz decembra 1988. navedeno je da je Norijega od 1983. godine organizovao šverc narkotika preko Paname u Sjedinjene Američke Države.[8]

Manuel Norijega je bio saradik Cije još od 1967. godine, a na njenom platnom spisku se nalazio sve do februara 1989. godine, kada je prekunuta saradnja.[9]

U aprilu 1989. godine, Sjedinjene Američke Države su uvele ekonomske sankcije protiv Paname.[10]

Amerika uskoro počinje sa propagandim ratom protiv Manuela Norijega, zbog čega su vlasti uhapsile američkog državljanina koji je uz podršku Cije iz svog doma organizovao ativladinu radio stanicu.[11]

U oktobru 1989. godine Panamske odbrambene snage su suzbile neuspeli državni udar, koji je bio organizovan od strane Cije.[12][13]

Manuel Norijega je 15. decembra 1989. godine pred parlamentom izjavio da se može smatrati da se Panama nalazi u ratnom stanju sa Sjedinjenim Američkim Državama.[12][14]

Sutradan 16. decembra 1989. godine, Panamska vojna policija je zaustavila jednog američkog oficira u vozilu, nakon toga oficir je otvorio vatru na policiju iz neslužbenog oružja i pritom ranio jednog policajca, američki oficir je ubijen pri pokušaju bekstva.[15]

InvazijaUredi

 
Američka mapa koja prikazuje glavne tačke napada

17, decembra 1989. godine predsednik Džordž H. V. Buš je doneo odluku o invaziji na Panamu.

Invazija je započeta 20. decembra 1989. godine, napadom na stateške vojne ciljeve. U invaziji je učestvovalo preko 24.000 američkih vojnika, dok je na strani Paname učestvovalo otprilike 12.500 vojnika, međutim samo je oko 4.000 njih bilo obučeno za borbu.[12] Usled velike vojne nadmoći Sjedinjenih Američkih Država, panamska vojska je ubrzo potisnuta, a poslednja borba je vođena 25. decembra u ranim jutarnjim časovima.[12]

Tokom invazije na Panamu prvi put je u borbi korišćen avion sa stelt tehnologijom F-117 najthok i helikopter AH-64 Apač.[16]

Amerikanci su raspisali nagradu od 1.000.000 dolara za informaciju koja bi dovela do hapšenja Norijege, međutim ubrzo je otkriveno da se Manuel Norijega nalazi u ambasadi Vatikana, gde je pokušao da dobije politički azil.[17] Amerikanci su tada danonoćno ispred ambasade pustali vrlo glasnu rok muziku, da bi tako izvršili psihološki pritisak na generala Norijegu, koji je bio poznati ljubitelj klasične muzike.[18][19][20] Norijega se predao Amerikancima 3. januara 1990. godine.[12]

Sjedinjene Američke Države su izgubile ukupno 24 vojnika, dok je 325 ranjeno.[1] Prema nekim procenama Panama je izgubila otprilike 200-300 vojnika, dok je broj civilnih žrtava nije manji od 300.[1]Prema zvaničnim izveštajima Paname, poginulo je najmanje 400 građana ove zemlje.[21] Nezavisna komisija je procenila da broj civilnih žrtava u Panami dostiže 4000 ljudi.[22] Nedugo nakon invazije, predsednički kandidat Giljermo Endara koji je učestvovao na poništenim izborima, položio je predsedničku zakletvu u američkoj vojnoj bazi, i tako postao novi predsednik Paname.[23] Procenjuje se da je kao posledica invazije, oko 15 000 ljudi ostalo bez svojih domova.[24]

Međunarodne reakcije na invazijuUredi

Američka invazija na Panamu je naišla na žestoke reakcije širom sveta, posebno u zemljama Latinske Amerike. [25]

Generalna skupština Organizacije ujedinjenih nacija, donela je odluku kojom se najoštrije osuđuje napad Sjedinjenih Američkih Država na Panamu.[26]


Ujedinjeno Kraljevstvo je dala podršku Americi, dok je Sovjetski Savez optužio Ameriku da nastavlja da koristi politiku sile.[17]

ReferenceUredi

  1. 1,0 1,1 1,2 USA Panama Invasion 1989, Pristupljeno 31. 3. 2013.
  2. Operation Just Cause, Pristupljeno 31. 3. 2013.
  3. 3,0 3,1 -{Operation Just Cause: the Invasion of Panama, December 1989 | Article | The United States Army}-, Pristupljeno 31. 3. 2013.
  4. -{ELIGIBILITY: War Zone Veteran - all eras, including... - Vet Center}-, Pristupljeno 31. 3. 2013.
  5. -{Revista Envío - US Policy: Economic Embargo: The War Goes On}-, Pristupljeno 31. 3. 2013.
  6. -{Reagan Halts All Payments To Panamanian Government - New York Times}-, Pristupljeno 31. 3. 2013.
  7. -{U.S. Condemns Panama Arrest of 10 Americans - Los Angeles Times}-, Pristupljeno 31. 3. 2013.
  8. http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB113/north06.pdf
  9. -{Manuel Noriega - Who's Who on the CIA Payroll - TIME}-, Pristupljeno 31. 3. 2013.
  10. -{Bush Set to Extend Economic Sanctions Against Panama for a Year - New York Times}-, Pristupljeno 31. 3. 2013.
  11. -{U.S. Psyop In Panama (Operation Just Cause)}-, Pristupljeno 31. 3. 2013.
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 http://www.dtic.mil/doctrine/doctrine/history/justcaus.pdf
  13. -{Panama Invasion by United States in 1989: Background and chronology}-, Pristupljeno 31. 3. 2013.
  14. -{Operation Just Cause Historical Summary: Operation Just Cause Lessons Learned Volume I}-, Pristupljeno 31. 3. 2013.
  15. -{U.S. Officer's Weapon Wasn't Authorized in Panama Incident - Los Angeles Times}-, Pristupljeno 31. 3. 2013.
  16. -{A Small War in Panama}-, Pristupljeno 31. 3. 2013.
  17. 17,0 17,1 -{BBC ON THIS DAY | 20 | 1989: US forces oust General Noriega}-, Pristupljeno 31. 3. 2013.
  18. -{OBSERVER; Is This Justice Necessary? - New York Times}-, Pristupljeno 31. 3. 2013.
  19. -{Panama boi się powrotu Manuela Noriegi}-, Pristupljeno 31. 3. 2013.
  20. -{Rock Music & General Noriega}-, Pristupljeno 31. 3. 2013.
  21. -{Background on Iraq - HRW policy on Iraq}-, Pristupljeno 31. 3. 2013.
  22. Craige 1996
  23. -{Guillermo Endara (president of Panama) - Britannica Online Encyclopedia}-, Pristupljeno 31. 3. 2013.
  24. http://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/rgs_dissertations/2006/RAND_RGSD201.pdf
  25. -{Fighting in Panama: Latin America; U.S. Denounced by Nations Touchy About Intervention - New York Times}-, Pristupljeno 31. 3. 2013.
  26. -{A/RES/44/240. Effects of the military intervention by the United States of America in Panama on the situation in Central America}-, Pristupljeno 31. 3. 2013.

LiteraturaUredi