Reklama (od fr. réclame, odnosno lat. reclamo - javno oglašavati) je vrsta komunikacije kojom sponzor reklame pokušava nagovoriti publiku u korisnost određenog postupka, obično kupovine proizvoda ili usluge. Da bi postigao ovaj cilj autor reklame se služi svjesnim ili podsvjesnim porukama, odnosno kombinacijom informacije i emocije u reklamnoj poruci. Reklamiranje se smatra dijelom komunikacijskog sistema marketinga. Moderno reklamiranje se razvilo sa masovnom proizvodnjom krajem 19. i početkom 20. stoljeća.[1]

Fasada zgrade pokrivena reklamnim ekranima (Piccadilly Circus u Londonu 2006)

Oglašavači se najčešće trude da povećaju zanimanje za reklamirani proizvod njegovim brendiranjem. Slika ili ime proizvoda se ponavlja, zajedno sa njegovim poželjnim osobinama, tako da se u svesti potrošača ustali veza između robne marke i pomenutih osobina. Da.

Jedna od najvažnijih karakteristika reklame je način na koji ona stiže do potrošača reklamiranog proizvoda ili usluge. U ovu svrhu se koriste: televizija, radio, novine, časopisi, video igre, internet, bilbordi, poštanske pošiljke, distribucija letaka i drugi načini.

Pored poduzeća koja reklamiraju svoje komercijalne proizvode i usluge, naručioci reklama mogu biti: političke partije, interesne grupe, vjerske organizacije i državne i javne ustanove. Reklame najčešće osmišljavaju reklamne agencije.

Godine 2007. procjenjeni troškovi reklamiranja na cijelom svetu iznosili su 385 milijardi dolara[2], od čega više od 150 milijardi dolara samo u SAD[3].

Povijest reklameUredi

Izlaganje robe na tržnicama u antičko doba predstavljalo je prvobitni oblik reklame. Prve pronađene tablice sa komercijalnim reklamama potiču iz ruševina Pompeje. Na srednjovjekovnim tržnicama putujući trgovci su vikanjem reklamirali svoje proizvode i usluge. Reklamiranje se ograničavalo na mjesto gdje je vršena prodaja ili trgovina, to jest na tržnicu ili trgovinu. Sa industrijskom revolucijom, oko 1850, došlo je do odvajanja reklamiranja od mjesta gdje se vrši promet robe. Masovna proizvodnja je na tržište iznosila proizvode koji su, pored svoje osnovne upotrebne vrijednosti, kod korisnika izazivali i emocionalne efekte. Prva luksuzna dobra su postala dostupna širim masama.

Reklamni oglas za mašinu za kopiranje „Automatski ciklostil“ (tipičan za period oko 1900)

U drugoj polovini 19. i početkom 20. stoljeća narod je sve više postajao masa potrošača koja kupovinom iskazuje svoj društveni status. Time je porastao društveni značaj potrošačkih dobara. Pojavile su se robne marke. Dvadesetih godina dvadesetog stoljeća veliki zastakljeni izlozi trgovina i zidne reklame izmijenile su fizionomiju velikih gradova. Slogan „Slika govori više od tisuću riječi“ potiče iz ovog vremena. Napredak elektrifikacije omogućio je pojavu prvih svjetlosnih reklama.

Od 1930-ih došlo je do promjene u paradigmi tržišta. Do tada su zbog ograničene ponude robe prodavači diktirali ponudu, a od tada tržištem dominiraju kupci koji mogu da biraju robu između više ponuda. Na njihovu odluku ne utiče više samo korisnost proizvoda, već i emocije.

Pojavom supermarketa pedesetih i šezdesetih godina došlo je do porasta značaja reklamiranja. Proizvod se morao na neki način izdvojiti u odnosu na konkurenciju. Reklamiranjem je privlačena pažnja kupaca.

Reklama u dobu radija i televizijeUredi

Ranih 1920-ih pojavile su se prve radio stanice. Njima su opremu dali proizvođači telekomunikacijske opreme koji su time težili da povećaju prodaju radioaparata. Radijske programe su sponzorirale kompanije, a zauzvrat su one spominjane u radijskom programu. Uskoro su radio stanice shvatile da je ekonomski isplativije da prodaju kratke segmente u svojim programima koje bi kupci-kompanije popunjavali komercijalnim porukama. Ta praksa se proširila na televiziju kasnih 1940-ih.

Velika borba se razvila između onih koji su smatrali da je radio komercijalna aktivnost, i onih koji su smatrali da je radio spektar javno dobro. U Ujedinjenom Kraljevstvu je osnovana „Britanska kompanija za radiodifuziju“ (poznatija kao -{BBC}-) koja je 1927. proglašena javnim preduzećem. Na sličan način je u Kanadi osnovana javna „Kanadska korporacija za radiodifuziju“ (-{Canadian Broadcasting Corporation}-). U SAD je prevagnuo komercijalni model, ali su radio stanice obavezane da djeluju u javnom interesu.[4]

U šezdesetim razvijen je suvremeni pristup reklamiranju, sa neobičnim i kreativnim porukama. Recimo, Folksvagen se reklmirao porukama: „limun“ i „zamislite mālo“, što je asociralo na oblik njihovog auta.

Sa pojavom TV stanice MTV 1980-ih došlo je do integracije sadržaja programa i reklamne poruke. U Sjevernoj Americi pojavili su se TV kanali koji isključivo emitiraju reklamni program.

Ekspanzija interneta dovela je do pojave reklamiranja na internetu 1990-ih. Danas neke internet prezentacije i servisi (recimo, pretraživač gugl) prodaju prostor na svojim internet stranicama za oglašavanje, ali se i trude da reklame budu u kontekstu onog zbog čega je korisnik pristupio servisu.

Skorašnja inovacija je gerilski marketing, gdje se proizvodi reklamiraju na neobične i neočekivane načine.

Dio BNP koji se troši na reklamiranje nije se značajnije promijenio u vremenu velikih promjena u masovnim medijima. Na primer, glavni reklamni mediji u SAD 1925. bili su: novine, časopisi, plakati i oglasi na tramvajima. Na reklamiranje se trošilo oko 2,9% BNP. Godine 1998. televizija i radio su postali glavni reklamni mediji. Usprkos tome, na reklamiranje se trošio manji dio BNP-a nego ranije, oko 2,4%.[5]

Vidovi reklamaUredi

U javnom životuUredi

  • Politička
  • Ekonomska
  • Socijalna
  • Sportska
  • Kulturna

Po vrsti reklamnog sredstvaUredi

  • Štampana reklama
  • Reklama u elektronskoj formi
  • Reklama na mjestu prodaje
  • Reklama na izložbi ili sajmu
  • Bioskopska reklama
  • Reklama na pakovanju ili ambalaži

KritikaUredi

Iako se reklamiranje smatra neophodnim pratiocem ekonomskog rasta, ono ima svoj negativan uticaj na društvo. Neželjeni komercijalni imejlovi (poznati kao spam) su postali toliko učestali da predstavljaju veliki problem za korisnike imejl usluga, kao i financijsko opterećenje za internet provajdere.[6] Reklamiranje vrši invaziju na sve javne prostore, uključujući škole, što neki smatraju oblikom eksploatacije djece.[7] Pored toga, u reklamama se često koriste psihološki pritisci poput stvaranja osjećaja neadekvatnosti ili niže vrijednosti kod potencijalnog potrošača. Ovaj pritisak može da ima negativan utjecaj na psihičko stanje pojedinca.

Kritika reklame je blisko povezana sa kritikom medija. Ona se može odnositi na audio-vizuelni aspekt (eksploatacija javnih površina i resursa u svrhu reklame), ekološki utjecaj (zagađenje, uvećanje ambalaže u svrhu reklame), utjecaj na politiku (zavisnost politike od reklamiranja u medijima, ograničavanje slobode govora), financijski efekt (cijena reklamiranja), etičke dileme (podsvjesni utjecaji na psihu, udari na ličnu privatnost, diskriminacija socijalnih grupa, pitanje poštenja) ili na mješavinu ovih pristupa kritici.

HiperkomercijalizamUredi

  „Danas su reklame prisutne u školama, na aerodromima, u ordinacijama, bioskopima, bolnicama, na benzinskim pumpama, u liftovima, radnjama, na internetu, voću, bankomatima, kantama za đubre i na bezbroj drugih mesta. Reklame se stavljaju na peščane plaže i na zidove javnih toaleta.“
()

[8]

  „Jedna od ironija modernog reklamiranja je da je usled povećane komercijalizacije oglašavačima postalo teže da postignu uspeh, pa moraju da se još jače trude.“
()

[9]

V. takođerUredi

ReferenceUredi

  1. „JEG - Sign In Page”. Joeg.oxfordjournals.org. http://joeg.oxfordjournals.org/cgi/content/full/8/3/421. Pristupljeno 20. 4. 2009. 
  2. „Global Entertainment and Media Outlook: 2006–2010, a report issued by global accounting firm PricewaterhouseCoopers”. Pwc.com. Arhivirano iz originala 2007-09-26. https://web.archive.org/web/20070926220740/http://www.pwc.com/extweb/pwcpublications.nsf/docid/5AC172F2C9DED8F5852570210044EEA7?opendocument&vendor=none. Pristupljeno 20. 4. 2009. 
  3. „TNS Media Intelligence”. Tns-mi.com. 8. 1. 2007.. Arhivirano iz originala 2007-09-30. https://web.archive.org/web/20070930131106/http://www.tns-mi.com/news/01082007.htm. Pristupljeno 20. 4. 2009. 
  4. „Public Interest, Convenience and Necessity”. Museum.tv. Arhivirano iz originala 2009-02-16. https://web.archive.org/web/20090216023829/http://museum.tv/archives/etv/P/htmlP/publicintere/publicintere.htm. Pristupljeno 20. 4. 2009. 
  5. „Annual U.S. Advertising Expenditure Since 1919”. Galbithink.org. 14. 9. 2008.. http://www.galbithink.org/ad-spending.htm. Pristupljeno 20. 4. 2009. 
  6. „Slashdot | ISP Operator Barry Shein Answers Spam Questions”. Interviews.slashdot.org. 3. 3. 2003.. http://interviews.slashdot.org/article.pl?sid=03/03/03/1528247&tid=111. Pristupljeno 20x09-04-20. 
  7. „How Marketers Target Kids”. Media-awareness.ca. 13. 2. 2009.. Arhivirano iz originala 2009-04-16. https://web.archive.org/web/20090416200521/http://www.media-awareness.ca/english/parents/marketing/marketers_target_kids.cfm. Pristupljeno 20. 4. 2009. 
  8. „Ad Creep — Commercial Alert”. Commercialalert.org. Arhivirano iz originala 2012-11-14. https://web.archive.org/web/20121114142712/http://www.commercialalert.org/issues/culture/ad-creep. Pristupljeno 20. 4. 2009. 
  9. McChesney, Robert W. “The Political Economy of Media: Enduring Issues, Emerging Dilemmas”. Monthly Review Press, New York, (May 1, 2008), p. 266, ISBN 978-1-58367-161-0