Otvori glavni meni

1510-e su decenija koja je počela 1. januara 1510. i završila 31. decembra 1519.

Milenijum: 2. milenijum
Vjekovi: 15. vijek16. vijek17. vijek
Decenije: 1480-e 1490-e 1500-e1510-e1520-e 1530-e 1540-e
Godine: 1510 1511 1512 1513 1514 1515 1516 1517 1518 1519
Kategorije: RođenjaSmrtiArhitektura
NastanciPrestanci

Događaji i trendoviUredi

HrvatskaUredi

1510
1511
  • 22. 8. - Turci haraju okolinom Modruša (frankopanske zemlje) - navodno po poticaju krbavskog kneza Ivana Karlovića koji se pokorio Turcima[2].
  • 13. 9. - Umro hrvatski ban Andrija Bot od Bajne - s izborom novog se oteže pol godine (u ovo doba je poginuo i drugi ban Marko Mišljenović).
  • rujan, polovicom - Iz Carigrada se vratili ugarski poslanici, primirje sa Osmanlijama produženo za još pet godina (uključujući i Mletke, Poljsku i Vlašku).
  • listopad - Izaslanici Ivana Karlovića i Bernardina Frankopana se žale kralju Vladislavu II. da će se morati pokoriti sultanu preko bosanskog paše ako ne dobiju pomoć (Turci ne poštuju primirje jer se Hrvatska u njemu ne pominje[3]).
  • Despot Ivaniš Berislavić postavljen i za jajačkog bana, uzima Brod za sedište.
  • Turski upad u Istru; iz okolice Šibenika ljudi bježe na Zlarin.
1512
1513
  • siječanj - Turske čete haraju Hrvatskom, ugrožen Knin, zamalo zauzeli Sinj (pet branitelja).
    • Turci zauzeli Čačvinu (do 1718), Nutjak na Cetini, Vir (posljednje mjesto Hercegovine koje su Turci osvojili).
  • ca. svibanj - Umjesto oboljelog Emerika Perenja, novi hrvatski ban (tj. upravitelj banije) je vespremski biskup i vrhovni blagajnik Petar Berislavić (do 1521).
  • 15. 7. - Bula pape Lava X.: Toma Bakač proglašen legatom za sve sjeverne i istočne zemlje, sa punovlašću da pokrene križarski rat (u buli se pominje da je Sinj pao).
  • 16. 8. - Ban Petar Berislavić potukao Turke kod Dubice (ranijih mjeseci bosanski Turci napali kraj između Une i Kupe, naročito Blinju kod Petrinje).
    • Berislavić zatim imenovan i za vranskog priora i dubičkog župana.
  • 13. 12. - Krsto Frankopan u habsburškoj službi uzeo Mlečanima Marano u Furlaniji.
  • Papa Lav X. prvi put naziva Hrvatsku Antemurale Christianitatis.
  • Toma Bakač preuzeo i Senjsku biskupiju (pominje se i Šimun Kožičić).
1514
+ Turci pred Skradinom, odbijeni od Knina uz znatne gubitke.
  • 16. 4. (Uskrs) - Kardinal Toma Bakač proglasio u Budimu papinsku bulu kojom navješta križarski rat protiv Turaka.
    • Okupilo se mnogo seljaka, ali Bakač im poručio da više nisu potrebni, nakon Selimovog pisma da želi mir.
  • maj - Pobuna kuruca u Mađarskoj - ubijanje plemića i paljenje dvorova, vođa im je Đerđ Doža.
  • 5. 6. - Mlečani zarobili Krstu Frankopana (25. 3. ranjen u glavu) - u zarobljeništvu ostaje do 1519.
  • rujan - Turci provaljuju u oblasti krbavskog kneza Ivana Karlovića i susjedne mletačke kotare u Dalmaciji; Karlović i vojvoda Kozulić krenuli za njima u Bosnu, ali odbijeni.
  • prosinac - Turci osvojili kaštel kod Novigrada, zatim Karin Ivana Hranovića i grad Jurja Korlatovića (odveli stotine porobljenih), odbijeni od Perušića.
  • Mletačka mornarica ugušila Hvarski ustanak.
1515
1516
1517
  • 29. 9. - Ugarski sabor raspravlja o nestašici novca i ugroženosti Jajca i Hrvatske, ali u listopadu se razišao u neredu.
  • Bosanski paša napada tvrđavu Klis i Skradin.
  • Tutor Zagrebačke biskupija Toma Bakač dovršio utvrde oko Zagrebačke katedrale, uključujući Bakačevu kulu (porušeno 1906-07).
1518
  • svibanj, koncem - Ban Berislavić sa hrvatskim knezovima napada turski kaštel u blizini Skradina.
  • srpanj, početkom - Građani Skradina dogovorili davati harač Turcima.
  • 25. 7. - Zasebni sabor ugarskog nižeg plemstva u Tolni, predsjedava kraljevski personal Stjepan Verbeci - zaključci o odbrani Jajca i krajine.
  • srpanj-kolovoz - Turci zauzeli poslednji ugarski kaštel u okolini Jajca, svađa bana Berislavića sa primasom Tomom Bakačom i palatinom Emerikom Perenjom; na bana se žali i općina Gradec.
  • listopad - Sabor u Baču, izmirenje između velikaša i nižeg plemstva, uključujući bana Berislavića i ostale, određena pomoć za Jajce.
  • Šimun Bakač novi zagrebački biskup.
  • Molitvenik Krste i Apolonije Frankopan.
1519
  • ožujak - Krbavski knez Ivan Karlović dobija pomoć u Veneciji, njegov poslanik Stjepan Posedarski kod pape Lava X. (sačuvan njegov latinski govor).
  • ca. 24. 6. - Ivan Karlović poražen u boju sa Turcima.
  • 13/14. 10. - Krsto Frankapan pobjegao poslije pet godina iz mletačkog zarobljeništva (tj. iz francuskog Milana kamo je premješten u siječnju)[1] - opet je u habsburškoj službi.
  • 12. 12. - Toma Niger, izaslanik bana Berislavića, u Rimu izlaže nevolje Hrvata (imenovan skradinskim biskupom).



BosnaUredi

1510
1512
1513
1515
  • svibanj - Bosanski paša razbio bana Petra Berislavića kod Novigrada, nakon što je ovaj upadao u Bosnu.
  • lipanj - Turci opsedaju Jajce do kolovoza (u pomoć došao palatin Emerik Perenj).
  • Ban Berislavić uspeo doprijemiti hranu u Jajce, Turci zauzeli Bočac i Jezero.
1516
1517
1518
  • veljača/ožujak - Nakon što je ban Petar Berislavić upao u Bosnu, u boju pobedio bosanskog sandžakbega[6].
  • srpanj-kolovoz - Turci zauzeli poslednji ugarski kaštel u okolini Jajca.
  • ca. 11. 11. - Izgladnela ugarska posada Jajca zarobila turski karavan sa hranom iz Bočca.
1519


Srbija, Crna Gora, SrbiUredi

1510
  • 12. 3. - Mircea III Dracul nakratko postaje vladar Vlaške, nakon što je njegov otac Mihna Zli ubijen od Dmitra Jakšića, pristalice njegovih vlaških protivnika.
1511
1512
1513
1514
1515
1516
  • 18. 1. - Umro beogradski arhiepiskop Maksim i bivši despot Đorđe Branković, sahranjen u svojoj zadužbini Krušedolu - ovim se završavaju mnogi srpski letopisi i spiskovi stare gospode[4], mada se titula despota koristi još par decenija.
1517
  • Andronik Kantakuzin s braćom podigao crkvu sv. Jovana Preteče kod Leskovca[11].
1518
  • Vesti o napadu turskih četa na Beograd[12].
1519
  • 1519-38 - Božidar Vuković iz Podgorice štampa crkvene knjige i tekstove u Veneciji[13], prva knjiga je Služabnik.


ReferenceUredi

  1. 1,0 1,1 V. Klaić, str. 246
  2. V. Klaić, str. 247
  3. V. Klaić, str. 248
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 V. Ćorović, Srpska despotovina u Sremu, rastko.rs
  5. V. Ćorović, Književnost u Bosni i Hercegovini, rastko.rs
  6. V. Klaić, str. 283
  7. V. Klaić, str. 286
  8. 8,0 8,1 Klaić, str. 254
  9. L. Ćoralić, Staleški raskol - tragom građe o društvenim sukobima u Baru, str. 66, hrcak.srce.hr/file/26698
  10. Klaić, str. 261
  11. Gojko Subotić, Umetnost od pada srpskih država pod tursku vlast do Velike seobe (1459-1690), rastko.rs
  12. V. Klaić, str. 275
  13. Ćorović, Obnova pećke patrijaršije, rastko.rs