Vreteno (od praslavenskog verteno = vrteno, vrtiti) je alatka, na koju se kod ručnog predenja namataju niti pređe.[1][2]

Vreteno
verteno
Preslica i vreteno - način rada
Preslica i vreteno - način rada
Preslica i vreteno - način rada

Predenje pomoću vretena i preslice najstarija je tehnika predenja, koje se kod predenja vune ponegdje zadržalo i do današnjih dana.[2]

Karakteristike

uredi

Vreteno je obli drveni štapić dug oko 40 cm, najvećeg promjera oko 1 cm koji se prema krajevima konusno sužuje u dva oštra vrha.

Vretenom se mogu upresti kratka vlakna vune, lana, kudelje i pamuka) u čvrstu dugačku nit - pređu.[2]

Kod predenja se očišćena i poravnana (paralelizirana) vlakna najprije privežu na preslicu, koja zatim prelja / prelac prede, tako da postepeno prstima izvlači vlakna iz preslice te ih okretanjem vretena uvija u kontinuiranu nit i namata na njega.

 
Vreteno iz Antičkog Egipta

Vretenom se nazivaju i svi oni alati, koji imaju formu vretena, i okreću se oko svoje osi[1], kao oni elementi iz mašnstva koji pretvaraju rotacijsko kretanje u translacijsko.[2]

Historija

uredi

Od prahistorije pa sve do srednjeg vijeka, predenje je obavljano uz korištenje samo dva alata, preslice i vretena.[3]

Najstariji dokazi o predenju, datirani su na oko 5000 godina pne..[3]

Kolovrat, koji je izumljen u Indiji, dospio je do Evrope u srednjem vijeku, on je omogućio mehaničko ubrzanje procesa, jer je kolo zamjenilo vreteno, pa se time dobijala ravnomjernija pređa.[3]

Izvori

uredi
  1. 1,0 1,1 Vreteno (hrvatski). Hrvatski jezični portal. Pristupljeno 4. 09. 2016. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 predenje (hrvatski). Hrvatska enciklopedija. Pristupljeno 04. 09. 2016. 
  3. 3,0 3,1 3,2 Spinning - Textile (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 04. 09. 2016. 

Vanjske veze

uredi