Razlike između izmjena na stranici "Vatra svetog Elma"

Dodano 2.737 bajtova ,  prije 7 godina
dopuna
m (→‎Spoljašnje veze: clean up using AWB)
(dopuna)
 
[[Datoteka:Elmo's fire.jpg|thumb|Vatra svetog Elma na jarbolima broda]]
 
'''Vatra svetog Elma''' (en. ''St. Elmo's fire'' ili ''Saint Elmo's light'') je svetlosni efekat koji se javlja usled električnog pražnjenja u atmosferi. "Vatra" svetog Elma je zapravo [[plazma]] niske gustine i niske temperature. Efekat je vekovima poznat moreplovcima pošto se manifestuje na jarbolima brodova, uglavnom tokom nevremena. U moderna vremena efekat se manifestuje i na visokim stubovima dalekovoda i na isturenim ivicama aviona.
"Vatra" svetog Elma je zapravo [[plazma]] niske gustine i niske temperature.
Efekat je vekovima poznat moreplovcima pošto se manifestuje na jarbolima brodova, uglavnom tokom nevremena.
U moderna vremena efekat se manifestuje i na visokim stubovima dalekovoda i na isturenim ivicama aviona.
 
Naziv je dobio po [[erazmo iz Formija|svetom Elmu]], zaštitniku moreplovaca. Električnu prirodu fenomena je prvi objasnio [[Benjamin Franklin|Bendžamin Frenklin]].
 
Električnu prirodu fenomena je prvi objasnio [[Benjamin Franklin|Bendžamin Frenklin]].
===Promatranja===
Vatra svetog Elma je tiho luminiscentno električno pražnjenje iz istaknutih zašiljenih objekata na Zemljinoj površini kao što su gromobrani, jarboli, tornjevi, dimnjaci, a može se vidjeti i na krilima aviona. Može se zapaziti čak na lišću, travi, pa čak na vrhovima rogova stoke.
 
=== Naučna objašnjenja ===
Šiljasti predmeti izazivaju deformaciju [[električno polje|električnog polja]] u svojoj okolini. Linije polja električnog potencijala su nad zašiljenim objektima gušće, te električno polje može premašiti kritičnu vrijednost (3 MV/m) i dolazi do električnog izboja elektrona u mlazu, do sekundarne ionizacije, praćene svjetlucanjima u obliku vijenca ili korone oko predmeta, koji je izazvala pojava. Veličina vijenca ovisi o jakosti naboja oko šiljka. Pri pozitivnom naboju je veći, a boja svjetlucanja je ljubičasta. Pri negativnom naboju vijenac je manji, a svjetlucanje je svjetlije i plavkasto. [[Dušik]] i [[kisik]] iz Zemljine atmosfere uzrokuju ljubičasta i plavkasta svjetlucanja; a to je sličan mehanizam koji uzrokuje da [[neonska cijev]] svijetli. Područje svjetlucanja je zapravo [[plazma]], male gustoće izazvana razlikom potencijala iznad vrijednosti dielektričnog praga električnog proboja u zraku.
 
=== Historijski izvještaji ===
U Kini se naziva vatra božice Mazu i vjeruje se da ona stvara vatru na jarbolima brodova da vodi izgubljene mornare.
 
U staroj Grčkoj jedna vatra se nazivala [[Helena]], a dvije [[Kastor i Poluks]].
 
U starom Rimu opisi vatru svetog Elma je opisao [[Julije Cezar]] i [[Plinije Stariji]].
 
Antonio Pigafetta je zapisao u svome brodskom dnevniku vatru svetog Elma, dok je putovao sa [[Ferdinand Magellan|Ferdinandom Magellanom]] na prvom putu oko svijeta.
 
Zabilježio ju je i [[Charles Darwin]] dok je bio na poznatom putovanju sa brodom “Beagle”, dok su bili na sidru u zaljevu rijeke La Plata.
 
Vatra svetog Elma je zabilježena i za vrijeme [[pad Carigrada|pada Carigrada]] koje je izvelo [[Osmansko carstvo]] 1453 godine. Često je viđena sa topa koji je bio smješten u [[Carigradski hipodrom|Carigradskom hipodromu]].
 
U hrvatskom govornom području je naziv vatra svetog Nikole stariji i zapisan je već u 15. st. u knjizi Dubrovčanina B. Kortuljevića (M.Vučetić, 2004).
 
26 kolovoza 1883 godine je britanski ratni brod “Charles Ball” svjedočio eksploziji vulkana [[Krakatoa]] i tada su primjetili veličanstvenu vatru svetog Elma na jarbolima uzrokovanu statičkim elektricitetom, koje je nastalo zbog kretanja malenih djelića stijena i kapljica vode u vulkanskom dimu.
 
Veličanstvena vatra svetog Elma je viđena 1995 godine dok su istraživači sa Sveučilista Aljaska letjeli iznad Amazone.
 
== V. također ==