Razlike između izmjena na stranici "Italija"

Dodano 178 bajtova ,  prije 1 godinu
nema sažetka uređivanja
oznake: Mobilno uređivanje Web izmjena mobilnim uređajem
{{main|Italijanski fašizam|Italija u Drugom svetskom ratu}}
[[Datoteka:Mussolini mezzobusto.jpg|thumb|160px|[[Benito Musolini]], [[duče]] fašističke Italije.]]
[[Dve crvene godine|Socijalistička aagitovanja]] koja su usledila nakon razarajućeg Velikog rata, inspirisana [[Ruska revolucija 1917.|Ruskom revolucijom]], dovele su do nereda i anarhije širom Italije. Liberalska buržoazijka, plašeći se revolucije sovjetskog tipa, počela je da podržava malu [[Nacionalna fašistička stranka|Nacionalnu fašističku stranku]], na čije čelu je bio [[Benito Musolini]]. U oktobru 1922. [[crnokošuljaši]] su pokušači da izvedu [[Marš na Rim|državni udar]]. Sam državni udar je bio neuspeh, ali je u poslednjem trenutku kralje [[Vitorio Emanuel III]] odbio da uvede vanredno stanje i imenovao je Musolinija za premijera Italije. Tokom narednih nekoliko godina, Musolini je zabranio sve političke partije i ograničio lične slobode, time stvorivši totalitarnu diktaturu, koja je privukla međunarodnu pažnju i posčužila kao inspiracijains'''piracija drugim državama u Evropi i svetu, među kojima su [[nacistička Nemačka]] i [[Frankova Španija]].'''
 
'''Musolini je 1935. [[Drugi italijansko-abisinijski rat|napao Etiopiju]], što je dovelo međunarodne izolacije Italije i povlačenja Italije iz [[Društvo naroda|Društva naroda]]. Italija se stoga [[Čelični pakt|udružila sa nacističkom Nemačkom]] i [[trojni pakt|Japanskim carstvom]] i snažno podržavala [[Fransisko Franko|Fransiska Franka]] u [[Španski građanski rat|Španskom građanskom ratu]]. Italija je 1939. [[italijanska invazija Albanije|anektirala Albaniju]], de fakto italijanski višedecenijski protektorat. Italija je stupila u [[Drugi svetski rat]] 10. juna 1940. Nakon početnih uspeha u [[Italijansko osvajanje Britanskog Somalilenda|Britanskom Somalilendu]] i [[Italijanska invazija Egipta|Egiptu]], Italijani su pretrpeli teške poraze u [[Grčko-italijanski rat|Grčkoj]], [[bitka kod Staljingrada|Sovjetskom Savezu]] i [[Druga bitka kod El Alamejna|severnoj Africi]].'''
 
'''Zatim su zapadni Saveznici izvršili [[Saveznička invazija Sicilije|invaziju na Siciliju]] u julu 1943. što je dovelo do sloma fašističkog režima i Musolinijevog pada 25. jula 1943. Italija se [[Kapitulacija Italije|predala]] 8. septembra 1943. Nemci su za kratko vreme uspeli da [[operacija Ahze|preuzmu]] kontrolu nad severnom i centralnom Italijom. Nemci su na severu osnovali [[marionetska država|marionetsku]] [[Italijanska socijalna republika|Italijansku socijalnu republiku]] sa Musolinijem na čelu. Period posle primirja je obeležio uspon masovnog [[antifašizam|antifašističkog]] [[italijanski partizani|pokreta otpora]]. Zemlja je ostala bojište do kraja rata, pošto su saveznici sporo napredovali sa juga. Borbe su se okončali 29. aprila 1945. kada su se predale nemačke snage u Italiji. Skoro pola miliona Italijana (uključujući civile) je umrlo u ratu,<ref name="britannica.com">{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/297474/Italy# |title=Italy – Britannica Online Encyclopedia |publisher=Britannica.com |accessdate=2 August 2010}}</ref> a italijanska privreda je bila uništena; dohodak po stanovniku je 1944. bio najniži od početka 20. veka.{{sfn|Lyttelton|2002|pp=13}} Nakon Pariska mirovna konferencijaPariske mirovne konferencija 1947. Italija je predala [[SFRJ|Jugoslaviji]] skoro sve istočne teritorije dobijene posle Prvog svetskog rata, Francuskoj [[Briga|Brigu]] i [[Tenda|Tendu]] i izgubila sve kolonije osim [[Poverenička teritorija Somalije|Somalije]].'''
 
'''[[Referendum]] o monarhiji od [[2. 6.|2. lipnja]] [[1946]]. stvorio je Republiku Italiju.
Italija je otpočetka članica saveza [[NATO]] i [[Evropska unija|Europske Unije]].'''
 
== '''Politika '''==
'''''Glavni članak: [[Politika Italije]]''
[[Ustav]] iz [[1948]]. ustanovio je dvodomni [[parlament]] (''Parlamento''), koji ima Zastupnički dom (''Camera dei Deputati'')
i [[Senat]] (''Senato della Repubblica''), zasebno sudstvo, te izvršnu vlast utjelovljenu u Vijeću ministara (kabinetu),
koje predvodi predsjednik vijeća ([[Popis predsjednika vlade Italije|predsjednik vlade]]).'''
 
'''[[Predsjednik Italije|Predsjednik republike]] bira se svakih 7 godina, a bira ga parlament zajedno s malim brojem regionalnih poslanika.
Predsjednik predlaže predsjednika vlade, koji predlaže ostale ministre (formalno ih imenuje predsjednik).
Vijeće ministara (koje obično čine parlamentarni zastupnici) mora zadržati povjerenje (''Fiducia'') oba doma.'''
 
'''Zastupnici domova [[parlament]]a biraju se izravno kroz opće izbore, a koristi se miješani većinsko-proporcionalni sustav.
Prema zakonima iz [[1993]]., 75% mjesta u parlamentu zauzimaju predstavnici okruga; preostalih 25% mjesta raspoređuje se proporcionalno.
Zastupnički dom ima 630 zastupnika.
Osim 315 zastupnika koji se biraju, Senat sadrži i bivše predsjednike, kao i razne druge osobe imenovane doživotno u skladu s posebnim ustavnim odredbama.
Zastupnici oba doma biraju na najviše 5 godina, ali oba se doma mogu raspustiti i prije isteka tog roka.
Zakoni se smiju predlagati iz oba doma, a mora ih prihvatiti većina u oba doma.'''
 
'''Talijansko se sudstvo zasniva na [[rimsko pravo|rimskom pravu]], napoleonskom kodu i statutima.
Ustavni sud (''Corte Costituzionale''), koji odlučuje o ustavnosti zakona, osnovan je tek nakon [[Drugi svjetski rat|2. svjetskog rata]].'''
 
== '''Regije '''==
'''''Glavni članak: [[Regije Italije]]'''''
<div style="float:right">
[[Datoteka:Karta Italije.png|thumb|300px|Karta Italije]]''
</div>
'''Italija ima 20 regija (''regioni'', jednina ''regione''), od kojih pet ima posebnu autonomiju, što je označeno zvjezdicom (*):'''
 
* [[Abruzzo]]
* '''[[BasilicataAbruzzo]]'''
*'''[[Basilicata]]'''
* [[Kalabrija|Calabria]]
* [[KampanijaKalabrija|Campania'''Calabria''']]
* [[Kampanija|'''Campania''']]
* '''[[Emilia-Romagna]]'''
* '''[[Furlanija-Julijska krajina|Friuli-Venezia Giulia]]*'''
* [[Lacij|Lazio]]
* [[LigurijaLacij|Liguria'''Lazio''']]
* [[LombardijaLigurija|'''Liguria''']]
* '''[[MarcheLombardija]]'''
* '''[[MoliseMarche]]'''
* '''[[PijemontMolise]] '''
*'''[[Pijemont]]'''
* [[Apulija|'''Puglia''']]
* [[Sardinija]] (Sardegna)*
* '''[[SicilijaSardinija]] (SiciliaSardegna)*'''
* '''[[ToskanaSicilija]] (ToscanaSicilia)*'''
*'''[[Toskana]] (Toscana)'''
* '''[[Trentino-Južni Tirol]]*'''
* [[Umbrija|Umbria]]
* [[Valle dUmbrija|'''Umbria'''Aosta]]*
*'''[[Valle d'Aosta]]*'''
* [[Veneto|'''Venet'''o]]
 
Regije se dalje dijele na [[provincije Italije|pokrajine]].
Anonimni korisnik