Otvori glavni meni

Istorija slobodnog zidarstva u SrbijiUredi

Iako nema pouzdane arhivske građe smatra se da je prva slobodnozidarska loža postojala u Beogradu krajem 18. veka i da je verovatno radila na turskom jeziku. Njeni članovi su navodno bili Hadži-Mustafa Paša, Janko Katić, Petar Ičko kao i grčki rodoljub Riga od Fere.[2] Slobodnozidarska aktivnost zamire do sredine devetnaestog veka usled sloma Prvog srpskog ustanka. U beogradskoj tvrđavi se 1848. osniva loža ″Ali Koč″ čiji je član bio i Simo Milutinović Sarajlija. „Svetlost Balkana“, prva srpska loža, formirana je 1876. pod zaštitom Velikog Orijenta Italije, pod čijom zaštitom je radila i loža „Srbska zadruga“ osnovana 1881. Njen član je bio i Lazar Paču. Obe lože su usled političkih previranja i Timočke bune uspavane 1883.[3]

Sledeća loža formirana na srpskom tlu bila je „Sloga, rad i postojanstvo“ koju su uglavnom činila braća prethodne dve uspavane lože. [4] Pojedini članovi ove Lože zbog neslaganja sa Velikim Orijentom Italije istupaju i formiraju novu ložu pod nazivom „Pobratim“, koja se nalazi pod zaštitom Simboličke velike lože Ugarske.[5] Među osnivačima ovog bratstva bili su između ostalih Andra Đorđević, Đorđe Vajfert i Stevan Mokranjac. U Nišu se 1892. osniva loža „Nemanja“ koja je takođe radila pod zaštitom Simboličke velike lože Ugarske. Navodno su za umirenje evropske javnosti nakon ubistva Aleksandra Obrenovića i njegove supruge Drage bili zaslužni masoni, najviše poslanik u Rimu Milovan Milovanović.[6] Presudan korak ka stvaranju samostalne velike lože desio se tokom aneksione krize i opšteg raspoloženja prema Austrougarskoj. [7] Takav raskid doveo je 1909. do formiranja lože „Ujedinjenje“ koja je radila pod zaštitom Velikog Orijenta Francuske.[8] Iako radionica „Pobratim“ nije bila pod zaštitom neke od velikih loža, od nje je u aprilu 1910. nastala loža „Šumadija“. Početkom 1911. godine slobodni zidari Srbije odlučili su da Vrhovni savet Grčke bude Velika masonska vlast koja će obezbediti konačnu samostalnost srpske masonerije.[9] Naredne godine su su srpski masoni preuzeli Drevni i prihvaćeni Škotski obred, pročitan je grčki patent o formiranju Vrhovnog saveta Srbije, Đorđe Vajfert je izabran za suverena velikog komandera i velikog majstora Vrhovnog saveta Srbije, a tom prilikom reaktivirana je loža „Sloga, rad i postojanstvo“ koja je taj put stavljena pod zaštitu Vrhovnog saveta Srbije. Isto su uradile i radionice „Pobratim“ i „Šumadija“.[10] Konačno priznanje usledilo je na Internacionalnoj konferenciji saveznih Vrhovnih saveta Škotskog reda održanoj oktobra 1912. u gradu Vašingtonu. Od tog trenutka sve lože u Srbiji, osim radionice „Ujedinjenje“ koja je i dalje bila pod zaštitom Velikog Orijenta Francuske, radile su pod zaštitom Vrhovnog saveta Srbije.

Loža JugoslavijaUredi

Nakon pauze u radu usled balkanskih ratova i Prvog svetskog rata u Zagrebu je 1919. održana vanredna skupština svih srpskih, hrvatskih i slovenačkih loža koje su proglasile zajedničku Veliku ložu Jugoslavije. Sedište Lože bilo je u Beogradu.[11] Prvi veliki majstor bio je guverner Narodne banke Đorđe Vajfert i veruje se da je na početku svog postojanja ova loža brojala oko 300 članova. Velika loža Jugoslavije bila je 1926. u Beogradu domaćin Međunarodnog masonskog kongresa nazvanog „U znaku mira“, kojem je prisustvovalo 56 predstavnika dvadeset nacionalnih obedijencija iz evropskih država kao i dve prekomorske obedijencije. [12] Humanitarni rad tadašnje lože ogledao se u osnivanju doma za siročad i obrazovni centar „Sveti Sava“ za decu iz južne Srbije. Otvorena je ustanova za gluvonemu decu „Kralj Dečanski“, zatim fondacija „Sveti Đorđe“ za pomoć deci i ratnim invalidima. Stvarani su savezi za borbu protiv tuberkuloze, prosjačenja kao i akcija pomoći nezaposlenima pod imenom „Hleb nasušni“. Sredinom tridesetih godina bilo je oko hiljadu članova koji su radili u preko dvadeset loža. Sa porastom međunarodnih tenzija i očekivanjem novog svetskog sukoba kao i pritiskom nacističke Nemačke na tadašnju Kraljevinu, slobodni zidari su shvatili kakav bi bio odnos nove vlasti prema njima, tako da je Loža Jugoslavije 22. juna 1940. donela odluku o samouspavljivanju.[13] Mnogi masoni su otišli u emigraciju, a Vladimir Ćorović je poginuo 12. aprila 1941. kada je avion u kojem je leteo oboren iznad Grčke. Slobodno zidarstvo u Srbiji probuđeno je 23. juna 1990. kada je ponovo formirana Velika loža Jugoslavije.[14] Lože koje su radile pod zaštitom VLJ suː

Velika nacionalna loža SrbijeUredi

Iѕ Velike lože Jugoslavije 1997. se izdvaja grupa slobodnih zidara i uz pomoć Velike lože Francuske formira Veliku nacionalnu ložu Jugoslavije. Promenom imena države ova loža je još dva puta menjala ime i to u Veliku nacionalnuložu Srbije i Crne Gore i na kraju u ime koje nosi i danas: Velika nacionalna loža Srbije (VNLS) koja radi pod zaštitom Vrhovnog saveta Srbije koji zastupa Škotski red od 33°. Lože koje rade pod zaštitom VNLS-a suː

Zvanično glasilo Velike nacionalne lože Srbije je Sirijus (časopis).

ReferenceUredi

  1. "Slobodno zidarstvo u Srbiji". Slobodno zidarstvo u Srbiji - bagremov-hlad.net. http://www.bagremov-hlad.net/bhsite/index.php?page=3&&tb=infos_tbl. pristupljeno 9. 12. 2011... 
  2. "Istorija Slobodnog zidarstvo u Srbiji". Istorija Slobodnog zidarstva u Srbiji - rgls.org. http://www.rgls.org/sr/o-nama/istorija-srbija.html. pristupljeno 9. 12. 2011... 
  3. "Istorijat Slobodnog zidarstva". Istorijat Slobodnog zidarstva- uvls.rs. http://uvls.rs/istorijat-slobodnog-zidarstva-u-srbiji.html. pristupljeno 9. 12. 2011... 
  4. "Istorijat Slobodnog zidarstva". Istorijat Slobodnog zidarstva- uvls.rs. http://uvls.rs/istorijat-slobodnog-zidarstva-u-srbiji.html. pristupljeno 9. 12. 2011... 
  5. "Istorija Slobodnog zidarstva u Srbiji". Istorija Slobodnog zidarstva u Srbiji - rgls.org. http://www.rgls.org/sr/o-nama/istorija-srbija.html. pristupljeno 9. 12. 2011... 
  6. "Principi na kojima radimo". Principi na kojima radimo - mason.org.rs. http://www.mason.org.rs/index.php/principinakojimaradimo/7-istorijarslobodnogzidarstva. pristupljeno 9. 12. 2011... 
  7. "Nacionalna revija". Nacionalna revija - nacionalnarevija.com. http://www.nacionalnarevija.com/tekstovi/br8/Vek.html. pristupljeno 9. 12. 2011... 
  8. "Istorija Slobodnog zidarstva u Srbiji". Istorija Slobodnog zidarstva u Srbiji - rgls.org. http://www.rgls.org/sr/o-nama/istorija-srbija.html. pristupljeno 9. 12. 2011... 
  9. "Principi na kojima radimo". Principi na kojima radimo - mason.org.rs. http://www.mason.org.rs/index.php/principinakojimaradimo/7-istorijarslobodnogzidarstva. pristupljeno 9. 12. 2011... 
  10. "Principi na kojima radimo". Principi na kojima radimo - mason.org.rs. http://www.mason.org.rs/index.php/principinakojimaradimo/7-istorijarslobodnogzidarstva. pristupljeno 9. 12. 2011... 
  11. "Istorijat Slobodnog zidarstva". Istorijat Slobodnog zidarstva- uvls.rs. http://uvls.rs/istorijat-slobodnog-zidarstva-u-srbiji.html. pristupljeno 9. 12. 2011... 
  12. "Istorija Slobodnog zidarstva u Srbiji". Istorija Slobodnog zidarstva u Srbiji - rgls.org. http://www.rgls.org/sr/o-nama/istorija-srbija.html. pristupljeno 9. 12. 2011... 
  13. "Principi na kojima radimo". Principi na kojima radimo - mason.org.rs. http://www.mason.org.rs/index.php/principinakojimaradimo/7-istorijarslobodnogzidarstva. pristupljeno 9. 12. 2011... 
  14. "Principi na kojima radimo". Principi na kojima radimo - mason.org.rs. http://www.mason.org.rs/index.php/principinakojimaradimo/7-istorijarslobodnogzidarstva. pristupljeno 9. 12. 2011... 
  15. "Istorija Slobodnog zidarstva u Srbiji". Istorija Slobodnog zidarstva u Srbiji - rgls.org. http://www.rgls.org/sr/o-nama/istorija-srbija.html. pristupljeno 9. 12. 2011... 
  16. "Principi na kojima radimo". Principi na kojima radimo - mason.org.rs. http://www.mason.org.rs/index.php/principinakojimaradimo/7-istorijarslobodnogzidarstva. pristupljeno 9. 12. 2011... 

LiteraturaUredi

  • Zoran Lj Nikolić: Masonski simboli u Beogradu, „Službeni list Srbije i Crne Gore“
  • Zoran Nenezić: Masoni u Jugoslaviji (1764-1980), „Narodna knjiga“

Spoljašnje vezeUredi