Koordinate: 33°47′0″N 44°19′0″E / 33.78333°N 44.31667°E / 33.78333; 44.31667

Ukbara (arap. عكبرا) je srednjovjekovni grad u centralnom Iraku, danas arheološki lokalitet kod gradića al-Farisa u Saladinskom guvernoratu. Prema pisanju muslimanskih geografa iz 9. i 10. vijeka, grad je bio smješten na lijevoj odnosno istočnoj obali Tigrisa, deset farsaha sjeverno od Bagdada ili približno na pola puta od prijestolnice do Samare. Jakut al-Hamavi u svom Buldanu navodi da je toponim izvorno aramejski i da se historija grada može datirati još u rani sasanidski period. Za vrijeme vladavine Šapura I grad je nosio ime Vuzurg-Šapur i bio je naseljen rimskim ratnim zarobljenicima, a kasnije u doba Hozroja I Anuširvana postao je administrativnim sjedištem Buzurdžsabura (ili Bozorg-Sabura), jednog od podokruga (tzv. tasudž).

Ukbara između Bagdada i Samare na karti Iraka

Tokom arapskog osvajanja sasanidskog Iraka, Halid ibn Valid je 633/634. (12. AH) poslao svog vojskovođu al-Nusajra u pohode sjeverno od Madaina, a stanovnici Ukbare i obližnjeg Baradana tom su prilikom sklopili mirovni ugovor s osvajačima. U ranoislamskom periodu Ukbara je doživjela procvat i bila je dijelom bogate navodnjavane regije koja se protezala duž obala Tigrisa. Krajem 10. vijeka geograf i putopisac al-Mukadasi hvalio je grad i okolicu zbog ukusnog voća, posebno grožđa, a ibn Havkal je približno istovremeno opisivao njene vodenice, karakteristične za cijelu riječnu dolinu od Mosula do Bagdada. U njihovo vrijeme Ukbara je bila velik i gusto naseljen grad, a vijek ranije izvori spominju i oveću jevrejsku zajednicu.

Od seldžučkog perioda nadalje, Ukbara evidentno gubi na značaju jer postepeno se sve rjeđe spominje u primarnim izvorima. Prema svemu sudeći, uzrok ove degradacije je promjena toka Tigrisa sjeverno od Bagdada. Prvi problemi javili su se još u 10. vijeku o čemu svjedoči al-Masudijev Murudž koji spominje svađe i tužbe između vlasnika zemljišta uz istočnu i zapadnu obalu rijeke. Historijski izvori iz ranog 14. vijeka opisuju Ukbaru kao grad smješten na znatnoj udaljenosti od zapadne obale Tigrisa, što implicira da se tok vremenom pomaknuo prema istoku odnosno da je glavno korito postao nekadašnji kanal al-Šutajta. Ruševine grada danas se nalaze uz lijevu obalu drevnog Tigrisa. Al-Samani, biograf iz 12. vijeka, u svom al-Ansabu navodi velik broj učenjaka koji su rođeni ili djelovali u Ukbari. Među njima su al-Mufid, ibn Makula, ibn Bata, itd.

Vanjske vezeUredi