Tondar-69 (perz. تندر-۶۹, dosl. "grom") je iranska taktička balistička raketa[1] (ponekad navođena i kao kratkometna balistička raketa[1][2]) razvijena početkom 1990-ih godina na temelju kineske rakete CSS-8.[1][2][4] Oba modela su modifikacije starijih antiavionskih raketa i prema dostupnim informacijama nisu korišteni u ratovima.

Tondar-69
((fa)) تندر-۶۹
HQ-2 SAM MW.JPG
Projektil HQ-2 na kojem se temelje kineski CSS-8 i iranski Tondar-69 (dizajn je gotovo identičan)
Vrsta taktička balistička raketa[1]
Država porijekla  Iran
Historija uporabe
U službi 1992.*
Korišten od v. Korisnici
Historija proizvodnje
Projektant Organizacija obrambene industrije (DIO)
Razdoblje proizvodnje od ranih 1990-ih*
Proizvedeno komada 100 – 200[1][2][3]
Karakteristike
Masa 2650 kg (s bojevom glavom)*
Visina 1080 cm*
Dijametar 650 mm (prvi stupanj)*
500 mm (drugi stupanj)*
Bojeva glava 150 – 200 kg[2]
Domet 150[2] – 210[1] km
Pogonsko gorivo kruto gorivo[1][2]
Sistem navođenja inercijalno**[4]
Lansirna platforma mobilni lanser**[4] (TEL)*
Napomena * Inf. s Missile Threat i Military Edge
** Podaci vrijede za sistem CSS-8

RazvojUredi

Sistem Tondar-69 plod je tehnološke kooperacije Irana i Kine, države kojoj se Teheran okrenuo 1980-ih zbog loših odnosa s obje tadašnje hladnoratovske supersile, Sjedinjenim Državama i Sovjetskim Savezom.[5] Preteča Tondara-69 je CSS-8[1][2][4] (poznata i kao Projekt 8610, M-7[1][2] ili DF-7[4]), kineska raketa zemlja-zemlja koja predstavlja modifikaciju antiavionske rakete HQ-2, inače kineske verzije sovjetskog sistema S-75 Dvina.[2][4] Konverzija ovih modela nastupila je jer su projektili zemlja-zrak postajali zastarjeli, kao i za potrebom gomilanja zaliha tipa zemlja-zemlja. Najsrodniji taktički projektili CSS-8 i Tondaru-69 su američki sistem MGM-52 Lance i ruska OTR-21 Točka.[4] Iako iranski odnosno kineski model imaju veći domet od dva srodna projektila, nosivost bojeve glave je nešto manja.[4] Prve kineske rakete CSS-8 Iran je pribavio kasnih 1980-ih[4] (vjerojatno 1989) i do 1992. godine isporučeno mu je ukupno 90 komada, a kasnije je primio još 110 dodatnih projektila.[2] Iranu je također isporučena i popratna oprema poput mobilnih lansera, kao i tehnologija za lokalnu proizvodnju svih komponenti.[4] Prema zapadnjačkim analizama, Iran je (kao i Kina) konvertirao vlastite zalihe HQ-2 u kopneni Tondar-69, dok je ostatak prenamijenio u sofisticiraniji antiavionski Sajad-1 s nekim autohtonim elementima.[1] U odnosu na kineski CSS-8, iranski Tondar-69 ima 15 – 40% veći maksimalni domet.[1]

Tehničke karakteristikeUredi

Tondar-69 ima dužinu od 1080 cm, dijametar mu iznosi 500 – 650 mm, ukupna masa 2650 kg uključujući bojevu glavu od 150 – 200 kg,[2] a domet od 150[2] do maksimalno 210 km.[1] Broj stupnjeva projektila i vrsta raketnog goriva variraju ovisno o izvorima, ali najčešće se navodi kao dvostupanjski s krutim gorivom.[1][2] Prema drugim procjenama Tondar-69 je jednostupanjskog tipa,[2] a izvorni CSS-8 rabi tekuće gorivo.[4] Sistem navođenja i tip platforme za Tondar-69 nisu poznati, iako se navodi da kineski CSS-8 koristi inercijalni sistem odnosno mobilne lansirne rampe.[4] Tijelo projektila najčešće je obojano u zelene i plave tonove, a na vojnim paradama i vježbama bio je postavljen i na transportne erektore-lansere (TEL) i statične lansirne rampe. Kao najveća mana Tondara-69 navodi se mala preciznost.[2]

Operativna historijaUredi

Kao i kineski CSS-8, iranski Tondar-69 nije korišten u ratnim okolnostima s obzirom da je početak razvoja uslijedio mjesecima nakon svršetka Iransko-iračkog rata (19801988). Također, sukladno dostupnim informacijama Iran nije proslijedio sistem trećoj strani. Projektili Tondar-69 ušli su u operativnu službu 1992. godine, a testirani su prilikom vojnih vježbi Veliki poslanik 4 u septembru 2009.[1][3] odnosno Veliki poslanik 7 u julu 2012. godine.[1] Prema stranim procjenama iz kasnih 2000-ih i ranih 2010-ih, Iran raspolaže sa 100 – 200 projektila Tondar-69[1][2][3] odnosno 20 – 30 mobilnih lansera,[3] te s dodatnih 175 – 200 originalnih projektila CSS-8[2][3] odnosno još 30 lansera za iste.[3]

Srodni sistemiUredi

KorisniciUredi

ReferenceUredi

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 ((en)) Cordesman, Anthony H. (2014). Iran's Rocket and Missile Forces and Strategic Options. Lanham, Maryland; Washington, DC: Rowman & Littlefield; Center for Strategic and International Studies (CSIS). str. 5-8, 29-30, 52, 97. i 133-134. ISBN 9781442240650. OCLC 907956573. 
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 ((en)) Cordesman, Anthony H.; Kleiber, Martin (2007). Iran's Military Forces and Warfighting Capabilities: The Threat in the Northern Gulf. Washington, DC: Center for Strategic and International Studies (CSIS). str. vii, 19, 61, 135. i 152. ISBN 9780892065011. OCLC 145146934. 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 ((en)) Hildreth, Steven A. (6. 12. 2012). Iran’s Ballistic Missile and Space Launch Programs. CRS report for Congress. R42849. Washington, DC: Congressional Research Service (CRS), Library of Congress. str. 58. i 64. OCLC 822732797. http://missilethreat.wpengine.netdna-cdn.com/wp-content/uploads/2012/12/R42849-Iran-Missile-Report.pdf. 
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 ((en)) Pike, John E. (20. 4. 2014). "DF-7 / M-7 / 8610 / CSS-8". Alexandria, Virginia: Global Security. http://www.globalsecurity.org/wmd/world/china/m-7.htm. Pristupljeno 13. 12. 2015. 
  5. ((fa)) YJC (12. 11. 2014). "تندر 69 چگونه وارد سازمان موشکی ایران شد؟/ موشک‌های 2هزار کیلومتری برای زدن رژیم صهیونیستی/ دستیابی مقاومت به موشک‌های «فاتح»". Tehran: Young Journalists Club. http://www.yjc.ir/fa/news/5038367/%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%B1-69-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-2%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D8%AF%D9%86-%D8%B1%DA%98%DB%8C%D9%85-%D8%B5%D9%87%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%AA%D8%AD. Pristupljeno 13. 12. 2015. 

Vanjske vezeUredi

  • ((en)) Tondar-69 na stranicama Missile Threat (osnovne informacije sa skicom)
  • ((en)) Tondar-69 (CSS-8) na stranicama Military Edge (osnovne informacije, galerija fotografija i snimka lansiranja)