Stojan Protić
Stojan Protić

Biografija
Datum rođenja 28. januar 1857.
Mesto rođenja Kruševac (Kneževina Srbija)
Datum smrti 28. oktobar 1923.
Mesto smrti Beograd (Kraljevina SHS)

Stojan M. Protić (Kruševac, 16/28. januar 1857Beograd, 28. oktobar 1923[1]) je bio srpski političar, državnik i publicista, jedan od osnivača Radikalne stranke u Srbiji. Više puta je bio ministar finansija. Posle Prvog svetskog rata obrazovao je prvu vladu Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca i bio je prvi njen premijer.

Za mesto lidera Radikalne stranke sukobio se sa Pašićem, ali je izgubio i vođa stranke je postao Pašić. U Hrvatskoj i Sloveniji se verovalo da se razišao sa radikalima jer je bio prijatelj Hrvata i Slovenaca, ali ispostavilo se da je to mišljenje bilo pogrešno jer se on kao i većina radikala zalagao za Veliku Srbiju.

Napisao je odgovor na austrougarski ultimatum Srbiji 1914. godine.

Hronologija funkcijaUredi

DelaUredi

Stojan Protić je napisao sledeća dela:

  • O Makedoniji i Makedoncima
  • „Albanski problem i Srbija i Austrougarska“
  • Srbi i Bugari u Balkanskom ratu
  • Tajna konvencija između Srbije i Austrougarske

Izdavao je i uređivao časopis „Delo“ i list „Odjek“. Mnoge tekstove je objavio pod pseudonimom Balcanicus.[3]

KontroverzeUredi

Kao ministar policije "radikalac Stole" je 1904. godine svojim policajcima poslao protivustavan raspis protiv socijalista, kojim se policiji nalaže da goni, hapsi, guši radnički pokret i zabranjuje socijalističke listove, nakon čega je usledila represija.[4]

Britanski povjesničar Noel Malcolm navodi po sećanjima hrvatskog kipara Meštrovića da je Protić, navodno, kao ministar u srpskoj vladi, 1917. godine predlagao da se problem bosanskih muslimana "riješi" programom prisilnog pokrštavanja i pokolja.[5] U svojim memoarima kipar Ivan Meštrović navodi sledeće Protićeve riječi:

  „"Kad naša vojska pređe preko Drine, dat će Turcima rok od 24 ili 48 sati da se vrate u krilo vjere svojih predaka. Svaki onaj koji to odbije bit će masakriran, onako kako smo nekad radili u Srbiji".[6]
()

LiteraturaUredi

IzvoriUredi

Spoljašnje vezeUredi