Otvori glavni meni

Srpski građanski zakonik (SGZ) je naziv za zakonik, odnosno kodifikaciju građanskog prava koje se formalno primjenjivalo na području današnje Uže Srbije (a kasnije i Makedonije) od 1844. do 1946. Sastavio ga je Jovan Hadžić po nalogu knjaza Miloša Obrenovića kako bi služio kao izvor građanskog prava u Kneževini Srbiji. Napravljen je po uzoru na austrijski Opći građanski zakonik (OGZ) iz 1811. a koji je, pak, bio napravljen po uzoru na Napoleonov Code civil des français iz 1804. Tako se Srbija uvođenjem SGZ priključila tradiciji kontinentalnog, odnosno rimskog prava. Hadžić je, pak, austrijski original prilagodio prilikama tadašnje Srbije, odnosno dopunio ga elementima iz srednjovjekovnog Zakonopravila, odnosno tadašnjim srpskim običajima.

SGZ je, slično kao i drugi građanski zakonici, nakon toga značajno noveliran nekoliko puta - godine 1864. su uvedeni propisi o paulijanskoj tužbi, godine 1874. propisi o testamentu, a godine 1911. odredbe o starateljstvu. Nakon Berlinskog kongresa 1878. se njegova primjena proširila na dotadašnja otomanska područja Jugoistočne Srbije, a nakon balkanskih ratova 1913. na Makedoniju i Kosovo. Nakon što je stvorena Kraljevina SHS 1918. godine, SGZ je ostao na snazi na tim područjima, dok su se u ostatku novostvorene države primjenjivali raniji građansko-pravni propisi - OGZ, crnogorski Opšti imovinski zakonik te mađarsko precendentno pravo.

SGZ je formalno prestao važiti kada je Skupština FNRJ donijela Zakon o nevažnosti pravnih propisa donijetih prije 6. aprila 1941. Njime je, s druge strane, kao i zbog nepostojanja novog građanskog zakonika, sudovima dozvoljeno da primjenjuju propise koji nisu u suprotnosti sa novim socijalističkim uređenjem. Takva je situacija trajala sve do 1955. kada je nasljedno pravo na saveznoj razini kodificirano ]]Zakon o nasljeđivanju FNRJ|Zakonom o nasljeđivanju]], te 1978. kada su kodificirani obligaciono pravo Zakonom o obligacionim odnosima (ZOO). Iste godine su, temeljem Ustava iz 1974. vlastita porodična prava kodificirale tadašnja SR Srbija i SR Makedonija, čime je SGZ u potpunosti nestao, osim kao dopunski izvor prava.

Vidi jošUredi