Otvori glavni meni
Nacistička propaganda protiv Jevreja.
Nedićeva propaganda protiv komunista ("Novo vreme", jesen 1942).

Propaganda Nedićeve vlade u Drugom svetskom ratu odnosi se na propagandne aktivnosti Vlade narodnog spasa generala Milana Nedića u cilju ostvarivanja uticaja na javno mnjenje u cilju dobijanja podrške za politiku saradnje sa okupacionim snagama nacističke Nemačke u Srbiji.

Propaganda Nedićeve vlade je bila deo opšte nacističke propagande u okupiranoj Srbiji.[1] Ministar prosvete u Nedićevoj vladi je bio Velibor Jonić.

Dozvola za obavljanje uredničkog poziva sme da se izda samo ako dotični: 1. nije Jevrejin ili Ciganin ili ako nije oženjen Jevrejkom ili Cigankom… [2] — Uredba o štampi u Srbiji

Prema rečima istoričarke Olivere Milosavljević, kada je Nedićeva propaganda govorila “Evropa” – mislila je na nemački Rajh, kada je govorila “srpski narod” – mislila je isključivo na onaj njegov mali deo koji je podržavao, kada je govorila “naša deca” mislila je samo na onu “nacionalno ispravnu”, za sve ostale važila je omiljena Nedićeva sintagma: “Seme ćemo vam zatrti”.[3]

Jedna od glavnih propagandnih publikacija kvislinške vlade bila je Krvava lista komunističkih zločina, objavljena u okupiranom Beogradu 1942. U njoj su fabrikovani detalji o navodnim partizanskim zverstvima (čupanje noseva, svirepa ubistva, testerisanje živih ljudi...)[4]

Sadržaj/Садржај

Antiustanička propagandaUredi

Glavni članak: Ustanak u Srbiji 1941.

U početku ustanka u Srbiji 1941. godine, Nedić se obraćao ustanicima kao „grešnicima", nastupajući kao da je među njima većina „zabludela":

  „„Dođite svesti. Ostavite šumu, pušku i bombu. Vratite se porodici i domu svome. Vratite se svom rodu. Ostavite velike i silne, neka se oni među sobom objašnjavaju. Ne mešajte se u tuđe račune. Dajemo vam poslednji rok".[5]
()

S druge strane, njegov režim je progonio pomagače i jatake ustanika, internirao najbliže srodnike kao taoce i preduzimao mere protiv „huškača" po gradovima.[6]

Titovo ime i prezime nije bilo poznato ni partijskom članstvu, a kamoli širim krugovima. Kvislinška i nemačka propaganda širile su tokom ustanka u Srbiji glasine da se na čelu partizanskih odreda nalazi Vladimir Lebedev, savetnik poslanstva SSSR-a u Beogradu.[6]

Antikomunistička propagandaUredi

 
Antikomunistički plakat
 
Antiboljševički plakat

Uz antisemitizam, centralno mesto u Nedićevoj propagandi zauzimao je antikomunizam, tumačen iz nacionalsocijalističke vizure. Mržnja prema partizanima (“komunistima”) kao prema “srpskim izrodima”, pojačavana je njihovom identifikacijom sa Jevrejima iz uverenja da je “jevrejstvo izmislilo komunizam”. Zato se u gotovo svim objavama o masovnim streljanjima i vešanjima antifašista, tvrdilo da je reč o “komunistima i Jevrejima”. “Pobeda nad boljševizmom” značila je pobedu Trećeg Rajha i uspostavljanje “novog poretka” u Evropi, u kojoj više neće biti Jevreja i komunista.[7]

Kvislinška propaganda tretirala je komuniste sluge stranog centra (Moskve), odnarođene od svog naroda, izrazitu manjinu koja se oglušila o „krik za spas srpstva". Komunisti su proglašavani za nosioce "jevrejske zavere" za uništenje srpskog naroda. Publicista Stanislav Krakov je među borcima „Užičke republike" nalazio sve sam međunarodni ološ: Grke, Hrvate, „Španjolce", Bugare, „Arbanase", Portugalce, Turke, Francuze, Mađare.[8][9]

"Kažite svakom ko vam kaže da ima još nedićevaca, dražinovaca, ljotićevaca da je to laž, jer od danas ima samo Srba, s jedne, i komunista, s druge strane." — 'Novo vreme' od 24. marta 1944.

Nedićeva vlada sa svojim Srpskom državnom stražom i Srpskim dobrovoljačkim korpusom Dimitrija Ljotića je vodila oružanu borbu protiv "komunizma" odnosno Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije, koje je predvodio Josip Broz Tito.

Najviši zakon našega opstanka i najviša nacionalna dužnost naša jeste ISTREBLJENJE SVIH OSTATAKA BOLJŠEVIZMA I SVIH POMAGAČA TITOVŠTINE. Titovština je oličenje svega što je antisrpsko. Ona ne može biti trpljena, nego mora biti satrvena bez traga. — Časopis ”Srpski narod”, 6. maj 1944. god.

Pored oružog, vođen je i propagandni rat. Nedić je govorio da su komunisti naneli srpskom narodu veće zlo nego što mu ga je naneo i jedan neprijatelj u dugoj istoriji. Tita je nazivao „srbožderom“. Nedićeva vlada je izradila desetike propagandnih plakata na kojima kritikuje boljševizam i komunizam, prikazujući ih samo kao deo „globalne jevrejske zavere“, a pravljeni su i filmovi sa istom tematikom. Na propagandnim plakatima, komunisti su bili prikazivani kao okrutni, uvek praćeni crvenom bojom u vidu plamena (crvena boja je simbolizovala komunističku ideologiju). Većina plakata je komuniste prikazivala kao neprijatelje srpskog naroda i čitave Evrope, uz natpise:

Srbija je u antikomunističkom frontu.
Evropa brani svoju 3000 godina staru kulturu protiv boljševizma.

Glavni motivi ovih plakata bila je borba srpskog naroda protiv partizana, pa su se tako često mogli videti prikazi srpskih seljaka sa vilama i drugim poljoprivrednim alatkama, u borbi protiv komunista.

Anti-saveznička propagandaUredi

 
Anti-saveznički plakat, na kojem je prikazan britanski premijer Čerčil

Nedićeva propagada je odbacivala sve što je u Srbiji imalo tragove zapadnog uticaja – od ideja demokratije, preko prosvetnog sistema do moderne umetnosti.[10] Vlada narodnog spasa Milana Nedića je posebno pojačala propagandu protiv zapadnih saveznika (Velike Britanije i Sjedinjenih Američkih Država) nakon savezničkog bombardovanja nemačkih položaja u Srbiji, 1943. i 1944. godine.

Na plakatima je uglavnom bio prikazivan britanski premijer Vinston Čerčil. Na jednom od plakata, Čerčil je prikazan u lekarskom mantilu, sa papirom na kojem piše da su svi narodi dužni da Engleskoj daju sva blaga u miru, a svoje živote u ratu.

Nedićeva propaganda je optuživala Veliku Britaniju i SAD, kao i SSSR, da se nalaze u rukama ,,jevrejskih moćnika“, koji upravljaju svetom.

Propaganda o četnicimaUredi

Vlada narodnog spasa Milana Nedića je potajno pomagala četnički pokret Dragoljuba Draže Mihailovića, a njena propaganda je uveliko zavisila od nemačkog stava prema četnicima. Potrebno je napomenuti da je, izuzev dva-tri broja ljotićevskih Zapisa s kraja 1943. godine, u Nedićevoj štampi bilo malo otvoreno negativnih tekstova o četnicima Draže Mihajlovića.[7]

Nakon što je 1944. godine, uoči bitke za Srbiju intenzivirana saradnja četnika sa Nedićevom vladom, sve su povoljniji natpisi u kvislinškoj štampi o četnicima. 24. marta 1944. godine Božidar Nedić, brat Milana Nedića, u listu Novo vreme proglašava ujedinjenje srpskih kvislinga:

Kažite svakom ko vam kaže da ima još nedićevaca, dražinovaca, ljotićevaca da je to laž, jer od danas ima samo Srba, s jedne, i komunista, s druge strane.

6. maja 1944. ljotićevski list Srpski narod objavio je tekst u kome se ističe spremnost na saradnju sa četnicima:

SKUPLJANJE NACIONALNIH SNAGA Nacionalni četnici su se u velikom broju stavili pod nemačku komandu za borbu protiv Titovih bandi. Četnici se bore rame uz rame sa odredima Srpskog dobrovoljačkog korpusa. Usled boljševičke opasnosti okupile su se na taj način sve nacionalne snage srpskog naroda za zajedničku borbu protiv glavnog neprijatelja – boljševizma.

Antisemitska propagandaUredi

 
Antisemitski plakat: Jevrejin povlači konce, a igraju Staljin i Čerčil.

Pored antikomunističke, Nedićeva vlada je najviše ulagala u antisemitsku propagandu. Antisemitska propaganda je izvirala iz razorne mržnje Adolfa Hitlera, koji je sve svoje protivnike poistovetio sa Jevrejima. Tokom okupacije Srbije, antisemitizam je postao jedna vrsta "kulturološkog rodnog pojma" koji je, između ostalog, obuhvatao komunizam, demokratiju, liberalizam, kapitalizam i ostalo. Boljševici, komunisti i zapadni saveznici (Britanija i SAD) su redovno dovođeni u vezu sa Jevrejima i njihovom ,,globalnom zaverom“.[11]

Na svim plakatima, Jevreji su bili prikazivani kao okrutni kapitalisti, sa karakterističnim crtama lica. Jevreji su bili prikazivani kao gospodari sveta, koji drže ekonomiju, privredu, vojsku i dr. Na jednom od plakata, jedan jevrejski rabin je prikazan sa lutkarskim koncima u rukama, dok su kao lutke (odnosno marionete) bili prikazani sovjetski lider Josif Staljin i britanski premijer Vinston Čerčil.

Za Hitlera je antisemitizam bio osnovno sredstvo za širenje nacizma. Nemačka nacija predstavljena je kao izabrana u borbi protiv "jevrejske opasnosti", "svetskog jevrejstva", koje je stajalo podjednako iza komunizma i kapitalističkih država. Antisemitizam je bio osnovni vezivni element cele propagandne konstrukcije, jer je spajao nacističku borbu protiv komunizma i kapitalizma, odnosno protiv Engleske i Sovjetskog saveza. U nacističkoj propagandi je najčešće upotrebljavan epitet “međunarodno jevrejstvo”. Glavni propagandni motiv je teorija zavere u kojoj Jevreji vuku konce svih događaja iz pozadine. Tako su Jevreji bili krivi za sva zla, od kojih je Nemačka želela da oslobodi čovečanstvo.[11]

General Milan Nedić svoje govore redovno usmerava protiv "komunističko-jevrejskog ološa" i "komunističko-masonsko-jevrejsko-engleske mafije".[12] Ovakva retorika predstavljala je provođenje nacističke politike prema Jevrejima, u kojoj su srbijanski kvislinzi bili veoma angažovani. Masovno hapšenje Jevreja je u Srbiji počelo u avgustu 1941. godine, u čemu je ključnu ulogu imala kvislinška Nedićeva vlada, čija je policija i žandarmerija svojski pomagala nacistima da istrebe Jevreje Srbije u holokaustu.[13]

Pošto su Jevreji u Srbiji gotovo istrebljeni u prvih godinu dana, antisemitizam je nastavio da služi kao izgovor za napade na ostale nemačke protivnike. Nacistička propaganda je plašila srpski narod da će, u slučaju pobede komunizma, “međunarodni Jevrejin seljacima i radnicima oteti plodove njihovog znoja i truda, pa ih prisiliti da prose od jevrejskih gospodara”.[11] Antijevrejska propaganda u Srbiji je nekad poprimala i gotovo komične tonove, kao u slučaju optuživanja Ajnštajna za jevrejsku zaveru:

  „Šta znači jevrejsko duhovno vođstvo svedoči slučaj sa Ajnštajnom. To je jedan Jevrejin iz Madjarske… inače Ajnštajn je matematičar žongler. Njegova famozna teorija (tzv. Teorija relativnosti) nije dovoljno solidna i protiv nje postoje jaki prigovori. Međutim borba protiv njega nije bila mogućna. Imajući u rukama veliku evropsku štampu, njegovi sunarodnici napravili su mu cirkusku reklamu: oni su ga prikazali kao najvećeg naučnog genija koji se dosad rodio… Tako je peštanski Jevrejin stekao svetsku slavu i postao je takav autoritet da mu se na naučnim kongresima u njegovu prisustvu, nije smelo ništa prigovoriti. Postojalo je tada u Evropi, u naučnom svetu, jedno stanje koje se može nazvati Ajnštanovska opsesija. Hitlerova revolucija učinila je kraj toj opsesiji u Nemačkoj i celoj Evropi.[14]
(Krsta Cicvarić, “Srpski narod”, 6. maj 1944. god)

Antimasonska propagandaUredi

Glavni članak: Antimasonska izložba

Vlada narodnog spasa Milana Nedića optuživala je masone - slobodne zidare, da stoje iza svetske zavere, baš onako kako su to tvrdili čelnici vladajuće Nacional-socijalističke nemačke radničke partije u Nemačkoj.

Vlada narodnog spasa Milana Nedića je i organizovala jednu antimasonsku izložbu u Beogradu, na kojoj su građani trebali da se uvere u postojanje globalne zavere. Izložba je organizovana u jeku partizanskog ustanka u Srbiji 1941. Na plakatu koji najavljuje antimasonsku izložbu prikazan je lukavi Jevrejin koji drži tas na kojem se nalaze novac i vođa komunista (Staljin).

Pronacistička propagandaUredi

Glavni članak: Nacizam

Januara 1942. godine ministar Aćimović je posetio srpske zarobljenike u logorima u Nemačkoj, a potom je u kvislinškoj štampi hvalio logoraške uslove:

  „…Naši vojnici su dobro obučeni. Odelo im je lepo očuvano i obuća. Većina radi i dobro se hrani. Svaki pored postelje ima i po tri dupla ćebeta… Ručao sam kod Komandanta logora… Opraštajući se sa našima, krio sam suze. Krili su ih i oni… Savladao sam se i rekao: ”Braćo, ja sada polazim” Glas me je izdao… Major g.fon Keler, moj ljubazni pratilac, stajao je kraj mene i sam duboko potresen. To uzbudjene sam pročitao i na liku komandanta logora… Glasom u kome je bilo puno topline, puno čovečnosti, komandant logora mi kaže da će i dalje od srca, ulagati sve napore i svu svoju brigu da zarobljenicima bude dobro… [15]
(Milan Aćimović novinaru Mići Dimitrijeviću, “Kolo”, 10. januar 1942.godine)

Nacionalistička propagandaUredi

Glavni članci: Srpstvo i Nacionalizam

Bitnu sastavnicu Nedićeve propagande činila je apsolutizacija Srbije i srpstva.[6]

Nedićeva ekstremno nacionalistička propaganda imala je funkciju da zamagli notornu činjenicu da je srpski narod pod okupacijom. Nedićeva ideologija idealizirala je prošlost, duh srpskog čoveka, njegova moralna svojstva, osećanje za pravdu. Kako su ova duhovna svojstva vezivana samo za Srbe, proizlazilo je da su oni izabrana nacija, jedinstvena, samim tim suprotstavljena nacijama koje nemaju ove osobine. Na tim predrasudama nicala je isključivost prema drugim narodima.

Nedićeva propaganda je "spasavala" je Srbe od propasti koju su mu namenili tuđinske snage i „pakleni uticaji" spolja. Mir i povučenost je za srpski narod bio jedini način da se sačuva od uništenja. Srbi su bili mali narod koji je morao sačuvati svoju egzistenciju; ovo je bio rat velikih radi svojih interesa što se nije ticalo Srba; Srbi su se morali posvetiti sebi i svojoj obnovi, progoneći strane agente i ignorišući tuđe interese. Red, mir i osiguranje ishrane bili su pokliči upućeni malom čoveku, premorenom, preplašenom i izgladnelom.[6]

Podsticanjem ovih i sličnih stereotipa izgrađivan je srpski nacionalizam.

Veličanje rada i redaUredi

 
Plakat veličanja reda i rada

Poput Nacional-socijalističke nemačke radničke partije, ali i svih njenih saradnika, i Vlada narodnog spasa Milana Nedića je veličala i afirmisala rad i radništvo.

Pored mnogobrojnih plakata koje je Vlada izdala na ovu temu, ona je pravila i mnogo filmova sa istom temom, a njen predsednik Milan Nedić je često primao delegacije radnika i zemljoradnika.

Časopis Novo vremeUredi

Časopis „Novo vreme“ je bio najtiražniji list u Srbiji za vreme Drugog svetskog rata, a propaganda Vlade narodnog spasa Milana Nedića ga je pohvalila da je najmoderniji na čitavom Balkanu.

Javni koncertiUredi

Vlada narodnog spasa Milana Nedića je, u saradnji sa nemačkom komandom u Beogradu, često priređivala javne koncerte na otvorenom. Tako je jedan održan na beogradskom trgu Slavija, u izvođenju nemačkog vojnog orkestra.

Crtani filmoviUredi

Vlada narodnog spasa Milana Nedića je, u okviru svog propagandnog delovanja, snimila nekoliko crtanih filmova.

Jedan od njih je i anti-anglikanski, anti-američki (anti-kapitalistički) i antikomunistički crtani film iz novembra 1943. godine.[16]

Ovakvi crtani filmovi nisu bili namenjeni samo deci, već su bili osmišljeni za sve građane.

IzvoriUredi

  1. Dr. Marko Hoare: The Chetniks and the Jews
  2. “Novo vreme” 24.maj 1941.godina
  3. Svakodnevni život u Nedićevoj Srbiji
  4. Радивоје Давидовић, "Борота и Мајер: мит и стварност", Историјски архив Ваљево - Гласник, 46, Ваљево, 2012. str. 53-55.
  5. „Ponedeljak", 15. septembar 1941.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Branko Petranović: Srpski narod u ustanku
  7. 7,0 7,1 http://www.znaci.net/00001/21_5.htm
  8. „Ponedeljak", 24. novembar 1941
  9. „Naša borba", 14. decembar 1941
  10. http://www.znaci.net/00001/21_6.htm
  11. 11,0 11,1 11,2 Kosta Nikolić, Nemački ratni plakat u Srbiji 1941-1944 (str. 85-87), Boanrt, Nova Pazova, 2000. ISBN 86-503-0003-0
  12. General Milan Ð. Nedic, Desna Srbija – Moja rec Srbima 1941-1944: Izabrani ratni govori, Slobodna knjiga, Belgrade, 1996, str. 18, 21.
  13. Israel Gutman (ed.), Encyclopedia of the Holocaust, MacMillan, New York, 1990, p. 1341.
  14. Krsta Cicvarić, “Srpski narod”, 6. maj 1944. god.
  15. Milan Aćimović, novinar Mića Dimitrijević, “Kolo”, 10. januar 1942.godine
  16. Crtani film iz Srbije za vreme Drugog svetskog rata http://www.youtube.com/watch?v=As3ujlmiGC8&feature=related

Vidi jošUredi

Vanjske vezeUredi