Razlike između izmjena na stranici "Babilonija"

Obrisana 23 bajta ,  prije 9 godina
m
razne ispravke
m (r2.7.1) (robot Dodaje: ps:د بابل واکمني)
m (razne ispravke)
 
== Povijest ==
 
Povijest Babilonije započinje propašću sumerske civilizacije u koja se u to doba sastojala od niza gradova-država, bez neke snažnije središnje vlasti, a bila je obilježena stalnim borbama za prevlast među vladarima. Usto, bili su suočeni nadiranjem [[semiti|semitskih]] naroda. S jedne strane su pristizali [[Amorejci]], a s druge su ih pritiskali [[Elamci]].
 
=== Izvori babilonske civilizacije ===
 
[[Datoteka:Iraq.A2003060.0750.500m.jpg|thumb|250px|right|Satelitska snimka juga [[Mezopotamija|Mezopotamije]], s utokom Eufrata i Tigrisa u [[Perzijski zaljev]]. Kolijevka sumerske, a potom i babilonske civilizacije.]]
Babilonska je civilizacija bila mješavina kultura i naroda. Oko 2000. pne. najjači pečat tome području davali su [[Akađani]], [[Amorejci]] i [[Sumerani]]. Sumerani i Akađani bili su već dugo ovdje i u 3. tisućljeću pne. stvorili snažnu civilizaciju, obično nazivanu sumerskom, čiji je Babilonija bila izravni baštinik. U to doba bili je ovdje prisutno i nešto Amorejaca, no velika migracija njihovih [[pleme]]na oko 2000. pne. pridonijela je stvaranju zajedničke, miješane babilonske civilizacije.
 
=== Rano starobabilonsko razdoblje (oko 2017.-1793. pne.) ===
 
Pad grada-države pod imenom Ur, u južnoj Babiloniji, oko 2004. pne. naznačio je i kraj sumerske civilizacije, dok je osnutak amorejske dinastije u gradu Isin, nešto sjevernije od Ura, označio početak babilonske. U početku je osnivač isinske dinastije, Išbi-Era bio [[vazal]] posljednjeg urskog vladara Ibi-Sina, no ubrzo se osamostalio. Ovo je razdoblje obilježeno većim brojem manjih amorejskih država koje su se međusobno sukobljavale, te je često jedna od tih državica znala pasti u vlast druge. U tom su neredu najjači takmaci bili gradovi-države Isin i Larsa, pa se stoga rano starobabilonsko razdoblje često naziva i isin-larško doba.
 
==== Amorejci ====
 
[[Amorejci]] su bili pokretačka snaga toga doba. To je ime nosio niz plemena [[semitski jezici|semitske]] lingvističke skupine, koja su krajem 3. tisućljeća pne. u velikom broju pristigla iz područja od [[Sirija|Sirije]] do [[Arapski poluotok|Arabije]]. Bili su polu[[nomadi]], prezirani od starosjedilaca Babilonije zbog načina života, ali i uzrok straha zbog ratničkih vještina. Neki su od njih došli na miran način u ovo područje, preuzimajući niže poslove, dok su drugi prodirali nasilno. Postupno su prihvatili babilonsku kulturu, jezik i običaje, pa su kasniji kraljevi amorejskih dinastija čak nosili i babilonska imena.
 
==== Isin ====
 
Začetnik isinske dinastije, Išbi-Era, bio je Amorejac iz [[Mari (grad)|Marija]], grada na srednjem toku [[Eufrat]]a, a s čitavom skupinom imigranata doselio je u Isin. Za svoje duge vladavine (oko 2017.-1985. pne.) nije samo postao samostalnim vladarom Isina, nego je zavladao i nad Nipurom i Larsom, pa čak i Urom. Pritom je preuzeo i učinkoviti upravni sustav kakav je postojao u Uru. Ipak, postojale su i razlike: državni službenici u Isinu bili su izrazito podložni vladaru. To je vidljivo i iz njihovih imena: „Išbi-Era-je-život-zemlje“, „Išbi-Era-je-bog-svoje-zemlje“ ili „Išbi-Era-je-moj-bog“.
 
 
==== Larsa ====
 
[[Datoteka:Foundation_tablet_Nanaia_Louvre_AO4412.jpg|thumb|250px|Temeljna pločica hrama s natpisom Kudur-Mabuka i Rim-Sina iz Larse. Vapnenac, oko 1820. pne.]]
I dinastija iz Larse također je bila amorejska i ustanovljena otprilike istovremeno s isinskom, oko 2025. pne., no njezini su vladari, u odnosu na one iz Isina, bili slabiji, sve dok oko 1834. pne. vlast ne preuzme Kudur-Mabuk. On i njegovo pleme dotad su bili plaćenici [[Elamci|Elamaca]], no kad je Kudur-Mabuk osvojio Larsu, postao je neovisan. Njegova je politika bila ambiciozna i dalekosežna. Čini se da je njegov odnos prema domaćem laršanskom stanovništvu bio dosta dobar. Svoga je sina, Varad-Sina, postavio za vladara Larse (oko 1834.-1823.), a on je sam ratovao u okolici.
 
==== Kraj starobabilonskog razdoblja ====
 
Kraj ovog razdoblja obilježen je značajnim pojavama. Kulturalno, babilonska je civilizacija prošla kroz godine svoga oblikovanja i sada je bila spremna za procvat. Politički, socijalno i gospodarski, prizorište je bilo još uvijek u priličnom neredu. Budući da se takvo stanje nije moglo dugo održati, sve je bilo spremno za stupanje na scenu jednog od najvećih babilonskih vladara - [[Hamurabi]]ja.
 
=== Hamurabijevo razdoblje (oko 1792.-1750. pne.) ===
 
[[Datoteka:Disk_Yahdun-Lim_Louvre_AO18236.jpg|thumb|250px|Disk s natpisom Jahdun-Lima, kralja Marija. Terracotta, oko 1800. pne.]]
Vrhunac starobabilonskog razdoblja predstavljala je bez sumnje vladavina kralja [[Hamurabi]]ja koji se uspio izdići iznad svojih takmaca, već spomenutog Rim-Sina iz Larse, kraljeve [[Mari (grad)|Marija]] i Šamši-Adada I.
 
==== Mari ====
 
Otkriće „Arhiva iz Marija“ s oko 20.000 pločica ispisanih klinopisom 30-tih godina 20. stoljeća, bilo je najznačajniji događaj koji je rasvijetlio Hamurabijevo doba. Većina dokumenata iz Marija, smještenog oko 300 km uzvodno od [[Babilon]]a, pisma su i administrativni tekstovi iz kojih možemo upoznati služeno političko stanje toga doba, ispunjeno zavjerama i savezima.
 
 
==== Šamši-Adad I. (oko 1813.-1781. pne.) ====
 
I Šamši Adad I. bio je amorejskog porijekla, a nakon vojnih pohoda smjestio se u gradu Šubat-Enlil u istočnoj [[Sirija|Siriji]]. Na vrhuncu svoje moći osvojio je grad [[Ašur]] i čitavo područje [[Asirija|Asirije]]. Nakon pogubljenja Jahdun-Lima osvaja i Mari, te ondje kao upravitelja postavlja svoga mlađeg sina, Jasmah-Adada, dok mu je stariji sin, Išme-Dagan, upravljao Ekalatumom, južno od Ašura. Tako je Šamši-Adad I., skupa sa svojim sinovima, vladao većim dijelom sjeverne Mezopotamije. No, u to doba u [[Babilon]]u preuzima vlast Hamurabi.
 
==== Hamurabi (oko 1792.-1750. pne.) ====
 
[[Datoteka:Stèle_du_Code_d%27Hammurabi.jpg|thumb|200px|right|Stela s natpisom koji sadrži „Hamurabijev zakonik“.]]
[[Hamurabi]] je bio šesti vladar iz svoje dinastije u [[Babilon]]u, također amorejskog porijekla, a grad Babilon bio je tek jedna od gradova-državica. Već su njegovi prethodnici udarili čvrste temelje koje je Hamurabi znao dobro iskoristiti, osvajajući druge države, omogućivši tako početak zlatnog doba Babilona. Pod njegovom se vlašću prvi puta može govoriti o Babiloniji kao jedinsvenoj političkoj stvarnosti.
 
=== Pad Babilona (oko 1750.-1595. pne.) ===
 
Hamurabijev sin i nasljednik Samsu-iluna (oko 1749.-1712. pne.) uspio je održati vlast nad većinom teritorija što ga je naslijedio, no već su se tada pojavili ozbiljni problemi i borbe za prevlast. U tome su prednjačili Kasiti, primorski narod, te Rim-Sin II. iz Larse. Upravo je to postupno dovelo do slabljenja babilonske moći.
 
 
=== Kasiti ===
 
Kasiti, za razliku od ostalih imigranata u Babiloniju, do danas ostaju prilično nepoznati, što se odnosi na njihovo porijeklo, jezik i kulturu. Zna se da su bili nepismeni [[nomadi]] koji su se u Mezopotamiju probili vjerojatno iz [[Srednja Azija|srednjoazijskih]] stepa, bilo preko [[Kavkaz]]a, bilo preko [[Perzija|Perzije]]. Prihvatili su babilonski jezik i klinopis.
 
 
=== Srednje babilonsko razdoblje (oko 1595.-1000. pne.) ===
 
Ovo je razdoblje dviju dinastija: kasitske i druge isinske. Međusobno su podijeljene probojem [[Elamci|Elamaca]] u Babiloniju oko 1157. pne., a svaka je od njih iznjedrila po jednoga velikoga kralja: kesitska Kurigalzua, a isinska Nabokodonozora I.
 
==== Kasitska dinastija ====
 
Čini se da je Agum II. bio prvi kasitski kralj koji je preuzeo vlast u [[Babilon]]u, nakon provale Hetita 1595. pne. Vladao je Babilonijom, ali i područjem istočno od Tigrisa u kojem su se Kesiti bili prethodno nastanili. Jedino što nam je o njemu poznato jest da je uspio ponovno preoteti od Hetita kip babilonskog božanstva Marduka i uz veliko ga slavlje vratiti u hram. Nakon toga nemamo nikakvih podataka o događajima u Babiloniji kroz sljedeća dva stoljeća.
 
 
==== Druga isinska dinastija ====
 
[[Datoteka:Babylonian_stele_Louvre_Sb9.jpg|thumb|250px|right|Babilonska stela što su je bili oteli Elamci. 12. st. pne.]]
Nakon kratkog razdoblja u kojem nam je nepoznata povijest Babilonije, u gradu Isinu izdiže se nova dinastija, a njezin najodličniji predstavnik svakako je Nabokodonozor I. (oko 1133.-1116. pne.), kojeg ne valja miješati s Nabukodonozorom II. što se spominje u [[Biblija|Bibliji]]. Kad je došao na vlast, središte države ponovno je bio [[Babilon]], a postao je slavan po velikoj pobijedi nad Elamcima o kojoj govori i pogranični natpis iz toga doba, te po tome što je opet vratio Mardukov kip u Babilon. Tom prilikom i službeno proglašava da je Marduk „bog bogova“, a u gradu se obnavlja hram te se kip vraća u svećanoj procesiji. Neće biti ponovno odnijet sve do 689. pne.
 
=== Vrijeme slabosti i asirska prevlast (oko 1000.-627. pne.) ===
 
Krajem 2. tisućljeća pne. Babilonija ponovno ulazi u tamno razdoblje. [[Aramejci|Aramejske]] provale prisilile su ograničile su moć Babilonije i izazvale previranja unutar same države. To jača [[Asirija|Asiriju]] koja nadire preko babilonskih sjevernih granica.
 
==== Razdoblje slabosti Babilonije (oko 1000.-748. pne.) ====
 
[[Datoteka:Tiglath-Pileser_III_Nimrud_Louvre_AO19853.jpg|thumb|250px|left|Tiglat-Pileser III., asirski kralj. Alabastreni reljef u Nimrudu, 8. st. pne.]]
Asirija je u 10. st. pne. vodeća sila na tom području, premda se i sama mora braniti od [[Elamci|Elamaca]] i sve moćnijih Aramejaca. Ipak, o tom stoljeću u Babiloniji imamo vrlo malo podataka.
 
==== Pod asirskom vlašću (oko 747.-627. pne.) ====
 
Nakon smrti babilonskog kralja Nabu-nasira (747.-734. pne.), vlast u zemlji žele preuzeti [[Kaldejci|kaldejska]] plemena na čelu s Mukin-zerom. To prisiljava asirskog kralja [[Tiglat-Pileser III.|Tiglat-Pilesera III.]] da upadne u Babiloniju i odvrati Kaldejce. Na koncu se sam Tiglat-Pleser okrunio za kralja Babilonije, čime su po prvi puta u povijesti Babilonija i Asirija združene pod jednim vladarom.
 
 
=== Novobabilonsko carstvo (626.-539. pne.) ===
 
[[Datoteka:Pergamonmuseum_Ishtartor_06.jpg|thumb|200px|right|Babilon, Ištarina vrata. Danas u muzeju Pergamon u Berlinu.]]
Iz pepela što su ga ostavili nemiri i ratovi s Asirijom, u Babiloniji se izdiže nova dinastija čiji je rodozačetnik Nabopolasar (625.-605. pne.), Kaldejac koji je okrunjen kraljem Babilonije nakon podbjede nad Asirijom kod Nipura i [[Babilon]]a, 626. pne. Prvi njegov potez kao kralja bio je taj da je [[Elamci]]ma vratio kipove bogova što su im ih Asirci oduzeli i pohranili u Babilonu, čime su potvrđene jake veze između dvije države.
 
==== Vrhunac carstva (604.-556. pne.) ====
 
Nabokodonozor II. (604.-562. pne.), odmah nakon krunidbe, nastavio je s osvajanjima na zapadu, dok nije svojoj vlasti podložio cijelo područje Asirije. Poveo je više pohoda zapadno od [[Eufrat]]a, u [[Sirija|Siriju]] i protiv [[Kraljevstvo Juda|Jude]]. Neke su od tih zemalja bile pokorene, a neke su plačale danak. 601. pne. Nabukodonozor kreće i protiv Egipta, no bez uspjeha, što je potaklo zapadne zemlje na pobunu, a među njima i Kraljevstvu Jude. [[580-e pne|597. pne.]] Babilonci osvajaju [[Jeruzalem]], te ondje postavljaju svojeg kralja Sedekiju, dok prethodnoga s čitavom obitelji odvode u Babilon. Nakon Sedekijine pobene i pristajanja uz Egipat, Jeruzalem je konačno u potpunosti pokoren [[587. pne.]], vođe su pogubljeni, a narod velikim dijelom odveden u ropstvo.
 
 
==== Nabonid i pad Babilona (555.-539. pne.) ====
 
Posljednji od novobabilonskih vladara bio je [[Nabonid]], koji, čini se, nije bio izravni nasljednik, pa ga neki tekstovi nazivaju i uzurpatorom. Iako su se nad njegovo carstvo nadvijale opasnosti, on je uspio provesti religijsku obnovu, velike gradnje, pa čak i deset godina živjeti u pustinji. Njegova je majka bila iz Harana gdje se štovalo božanstvo mjeseca i taj kult Nabonid uvodi i u Babilon. Stoga je promicao štovanje babilonskog boga mjeseca koji se zvao Sin, a središte kulta stavio je u [[Ur]]. Time je navukao neprijateljstvo Mardukovih svećenika u Babilonu. Za vrijeme njegovog dragovoljnog desetogodišnjeg boravaka u [[Arapski poluotok|arabijskoj]] pustinji, poslove je u Babilonu obavljao njegov sin Belšazar. Nisu poznati motivi toga Nabonidova poteza. Za svojih je velikih građevinskih pothvata osobito tragao za drevnim kipovima i natpisima ugrađenim u starije građevine. Na kraju ga je dočekao nezavidan svršetak.
 
 
=== Babilonija pod Perzijancima i Grcima ===
 
Perzijski kralj Kir odlučio je očuvati značajke domaće babilonske kulture, te se nije miješao u nutarnje prilike dokle god su Babilonci bili podložni. Za kralja [[Darije I.|Darija I.]] (521.-[[486. pne.]]) Babilonija plača dvostruki porez u odnosu na sve druge provincije carstva. Jedini ozbiljni pokušaj pobune bio je u doba [[Kserkso I.|Kserksa I.]] ([[485. pne.|485]].-[[465. pne.]]), koji šalje snažnu vojsku, uništava Babilon i razara Mardukov hram.
 
177.192

izmjene