Razlike između izmjena na stranici "Atomizam"

Obrisano 14 bajtova ,  prije 8 godina
m/м
razne ispravke
m/м (r2.7.1) (robot Dodaje: be:Атамізм)
m/м (razne ispravke)
 
== Atomizam u filozofiji ==
 
Izvedenice iz reči "[[atom]]" mogu se upotrebljavati u dva različita konteksta: u smislu atoma kojima se bave [[prirodne nauke]] i u smislu filozofske misli. Termin "atomizam" tradicionalno je vezan za područje [[Filozofija|filozofije]], odnosno za one filozofske pravce koji su tvrdili da su ceo [[kosmos]] i sve u njemu sastavljeni od sićušnih čestica koje nemaju fizičkih delova, ne mogu se razdeliti i koje su ili zanemarljive veličine (veličine tačke) ili uopšte nemaju veličinu. Atomi koji, prema ovim teorijama, ipak poseduju makar tu neznatnu veličinu – nazivaju se [[demokrit]]ovskim atomima, i to su atomi kojima se bavila [[antička filozofija]]. [[Indija|Indijski]] [[Budizam|budistički]] mislioci, kao što su [[Dharmakirti]] i drugi, takođe su doprineli razvitku atomističkih teorija koje operišu momentalnim (trenutnim) atomima, koji se na momente pojavljuju u [[Egzistencija|egzistenciji]] i iz nje nestaju. Tradicija atomizma dovela je do stanovišta da postoje samo atomi, a da objekti sastavljeni od delova (ljudska tela, [[Oblak|oblaci]], [[Planeta|planete]] itd.) ne postoje. O ovoj posledici atomističke teorije raspravljali su atomisti, među ostalima [[Demokrit]], [[Thomas Hobbes]], a možda čak i [[Immanuel Kant]] (postoji sporenje oko toga da li je Kant bio atomista ili ne). Takvo krajnje stanovište atomizma ubraja se u [[mereološki nihilizam]] ili [[metafizički nihilizam]]. U [[Savremena filozofija|savremenoj filozofiji]] ovo krajnje atomističko stanovište više nema onoliko pristalica koliko ih je imao ranije, jer mnogi savremeni filozofi nisu spremni na to da zastupaju stanovište da postoje samo atomi, a da nema stvari kao što su drveće itd. Ipak, atomističke teorije bliske demokritovskoj i [[epikur]]ovskoj (o tome da atomi učestvuju u gradnji drugih objekata) još uvek su prisutne u savremenoj filozofiji, na primer [[teorija o jednostavnim]].
 
 
== Antički atomizam ==
 
=== Leukip i Demokrit ===
 
 
 
 
=== Atomi i geometrija ===
 
{|border="1" cellpadding="7" style="float:right; margin-left:20px; margin-right:5px; width:280px; text-align:center; border-collapse: collapse"
!Atom
 
=== Poricanje atoma ===
 
[[Aristotel]] je ustvrdio da elementi vatre, vazduha, zemlje i vode nisu sačinjeni od atoma, nego da su kontinuirani. On je smatrao da je postojanje praznine, koja je neophodna za održanje atomističkih teorija, suprotno principima [[Fizika|fizike]]. Do promene dolazi ne zbog sastavljanja i rastavljanja atoma, nego transformacijom [[Materija|materije]] kao pasivnog principa, kao [[potencijalnost]]i (δύναμις) u konkretnu pojedinačnu stvar, u njenu [[Aktualizacija|aktualizaciju]] (ἐντελέχεια). Dakle, prema onoj teoriji, koja se teorija naziva [[Hilomorfizam|hilomorfizmom]], komad vlažne [[Glina|gline]], kada na nju deluje [[Grnčarstvo|grnčar]], transformiše svoju potencijalnost u aktualizaciju, tj. postaje vrč. Aristotela se često kritikovalo zbog toga što je odbacio atomizam, ali treba se setiti da su u antičkoj Grčkoj atomističke teorije Demokrita, Platona i drugih ostale na nivou čiste spekulacije, koje se nisu mogle ni potvrditi ni opovrgnuti nekim [[eksperiment]]alnim [[Empirija|empirijskim]] postupkom.
 
=== Atomi i etika ===
 
[[Epikur]] (341-270. st. e.) može se smatrati nastavljačem demokritovskog atomizma. Premda uveren u postojanje atoma i praznog prostora, on nije bio toliko siguran u to da možemo adekvatno objasniti pojedinačne prirodne pojave kao što su [[zemljotres]], [[munja]], [[Kometa|komete]], [[Mesečeve mene]]. Od Epikurovih dela sačuvani su samo fragmenti, a oni ukazuju na njegovo nastojanje da se atomistička teorija primeni na [[Etika|etiku]], u tom smislu da se ljudi podstaknu da preuzmu odgovornost za sebe same i za svoju vlastitu sreću – s obzirom na to da nema [[bog]]ova i drugih natprirodnih bića koji bi im mogli pomoći. Odbacujući besmrtnost, Epikur se nadao da će čoveka osloboditi straha od smrti – jer zašto bismo se plašili smrti kad je ona samo rastavljanje atoma, nakon čega nestaje svaka svest i osećaj, kada nema nikakvog strašnog suda i kada nikakva kazna ne čeka čoveka na onom svetu. "Smrt nas se ništa ne tiče, jer ono što se raspalo, ne oseća, a ono što ne oseća, ne tiče nas se" ([[Diogen Laertije|Diog. Laert.]] X, 139). Oko tri stotine godina kasnije [[Lukrecije]] će u svojoj epskoj pesmi ''O prirodi'' prikazati Epikura kao junaka koji je slomio strašnu [[Religija|religiju]] poučavajući ljude o atomima, o tome šta je po atomima moguće a šta nemoguće.
 
=== Napuštanje atomizma ===
 
== Indijski atomizam ==
 
=== Nyaya-Vaisesika škola ===
 
=== Budistička škola ===
 
=== Džainistička škola ===
 
== Atomizam u islamu ==
 
Atomistističke filozofije se mogu pronaći u najranijim periodima [[islam]]a, a predstavljaju sintezu grčkih i indijskih ideja. Kao i grčke i indijske verzije, islamski atomizam je u sebi imao potencijal za sukob s prevladavajućim vjerskim dogmama. Međutim, pokazao se kao plodnom i fleksibilnom idejom te je, slično kao i u Grčkoj i Indiji, cvao u nekim školama islamske misli.
 
 
== Atomistička renesansa ==
 
== Vidi također ==
== VanjskiEksterni linkovi ==
 
== Vanjski linkovi ==
 
* [http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-21 ''Dictionary of the History of Ideas'':] Atomism: Antiquity to the Seventeenth Century
* [http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-22 ''Dictionary of the History of Ideas'':] Atomism in the Seventeenth Century
177.192

izmjene