Razlike između izmjena na stranici "Oradea"

Obrisano 17 bajtova ,  prije 5 godina
m/м
pop - ovo je zbrčka
m/м ((Script) File renamed: File:Flag of Oradea.gifFile:ROU BH Oradea Flag.gif File renaming criterion #6: Harmonize file names of a set of images (so that only one part of all names differs) to eas...)
m/м (pop - ovo je zbrčka)
{{Grad u Rumuniji (SR)
| naziv = Veliki Varadin
| izvorni_naziv = <small>{{jez-rum|Oradea}}<br />{{jez-mađ|Nagyvárad}}</small>
| slika = OradeaTownHall.jpg
| opis_slike = Gradska većnica
| gustina = 1.775
}}
'''Oradea''' ili '''Veliki Varadin'''<ref>{{cite web|url=http://www.arhivvojvodine.org.rs/ISAD(G).pdf |title=Arhiv Vojvodine |format=PDF |date= |accessdate = 13. 3. 2012.}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rastko.rs/antropologija/ljcerovic_srbi_slv.html |title=Projekat Rastko |publisher=Rastko.rs |date= |accessdate = 13. 3. 2012.}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.worldlingo.com/ma/enwiki/es/Serbian_exonyms |title=Egzonimi srpskog jezika |publisher=Worldlingo.com |date= |accessdate = 13. 3. 2012.}}</ref>, ili '''Oradea''' ({{jez-rum|Oradea}}, {{jez-mađ|Nagyvárad}}, {{jez-nem|Großwardein}}, {{jez-lat|Magnovaradinum}}, {{jez-heb|גרויסווארדיין}}) je grad u [[Rumunija|Rumuniji]], u severozapadnom delu zemlje, u istorijskoj pokrajini [[Krišana]]. Oradea je upravno središte okruga [[Bihor (okrug)|Bihor]].<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/430731/Oradea |title=Oradea (Romania) - Britannica Online Encyclopedia |publisher=Britannica.com |date= |accessdate = 13. 3. 2012.}}</ref>
 
Veliki Varadin se prostire se na 115,56 km² i prema poslednjem popisu iz 2002. godine u gradu je živelo 206.614 stanovnika.<ref>[http://www.restromania.com/Geografie/AboutOradea.htm Your Guide to Romania<!-- Bot generated title -->]</ref>
Grad je doživeo veliki privredni uspon krajem [[19. vek|19.]] i početkom [[20. vek]]a. Veliki doprinos ovom razvoju dali su tada veoma brojni [[Jevreji]], koji su pred [[Drugi svetski rat]] činili skoro trećinu od 100.000 stanovnika Velikog Varadina. Grad je [[1890.]] imao 7 železničkih linija, 17 crkava, 6 manastira, dve katedrale, dve biskupske palate, nov teatar i gradsku većnicu. Od 38.557 stanovnika, većina su bili [[Mađari]], a bilo je i 2.527 [[Rumuni|Rumuna]]. [[Rimokatolici|Rimokatolika]] je bilo 12.030, [[reformati|reformata]] 10.880 i 10.114 [[Jevreji|Jevreja]].
 
U kući Aurel Lazara je 12. 10. [[1918.]] godine, doneta deklaracija o pravu na samoopredeljenje [[Transilvanija|transilvanijskih]] [[Rumuni|Rumuna]]. Dana 3. novembra u gradu je obrazovan rumunski nacionalni savet, u sastavu: dr Aurel Lazar (predsednik), Roman Ciorogariju, Coriolan Pop, Džejms Rodžer, i drugi. Istog dana je osnovan i rumunski vojni savet u Velikom Varadinu. Na dan velikog ujedinjenja (1. decembra 1918), veliki broj delegata iz okruga [[Bihor (okrug)|Bihor]] učestvuje u Velikoj narodnoj skupštinini u [[Alba JulijaIulia|Alba Juliji]] sa jednoglasnom željom da se ujedini sa [[Rumunija|Kraljevinom Rumunijom]].<ref>{{cite web|url=http://www.oradea-online.ro/oradea/2/istorie_cronologie8.htm |title=Oradea - istoria orasului - cronologie |publisher=Oradea-online.ro |date= |accessdate = 13. 3. 2012.}}</ref>
 
Nakon [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]] [[Mađarska]] je odredbama [[Ugovor iz TrijanonaTrianona|Ugovora iz TrijanonaTrianona]] morala da [[VelikaKraljevina RumunijaRumunjska|„VelikojKraljevini Rumuniji“Rumunjskoj]] prepusti svu [[Transilvanija|Transilvaniju]] i [[Krišana|Krišanu]] sa Velikim Varadinom. Tokom [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] Veliki Varadin je od [[1940.]] do [[1944.]] ponovo pripadala [[Mikloš Horti|Hortijevoj]] [[Mađarska|Mađarskoj]] prema odredbama iznuđene druge [[Bečka arbitraža|Bečke arbitraže]]. Posle rata grad je vraćen [[Rumunija|Rumuniji]].
 
Veliki Varadin ima veliki značaj za [[jevreji|jevrejsku]] zajednicu. Prvi [[jevreji]] su se naselili tokom [[15. vek]]a, što je jedno od najranijih naseljavanja [[jevrej]]skog stanovništva na tlu današnje [[Rumunija|Rumunije]].<ref name=autogenerated1 /> Tokom [[1944.]], [[jevrej]]sko stanovništvo je podvrgnuto ponižavajućim rasističkim zakonima. Tokom maja, [[gestapo]] je sproveo deportacije [[jevreji|jevreja]] u nacističke koncentracione logore. Oko 90% [[Jevreji|Jevreja]] iz Velikog Varadina nastradalo je u tim logorima, naročito u [[Aušvic]]u i [[Dahau]]u.<ref>{{cite web|url=http://www.oradea-online.ro/oradea/2/istorie_cronologie9.htm |title=Oradea - istoria orasului - cronologie |publisher=Oradea-online.ro |date= |accessdate = 13. 3. 2012.}}</ref>
Arhitektura Velikog Varadina je mešavina građevina iz komunističkog doba, većinom u predgrađima, i lepih istorijskih zdanja iz doba Austro-ugarske. Veliki Varadin je kao mali broj gradova u [[Rumunija|Rumuniji]] očuvao [[staro gradsko jezgro]] sa brojnim crkvama i palatama. Uz barokne građevine, tu je više izuzetnih primera arhitekture [[Secesija|secesije]].
 
Biskupska palata, jedna od najpoznatijih građevina Velikog Varadina, konstruisana je po crtežima italijanskog arhitekte [[ĐovaniGiovanni BatistaBattista RicaRicca]]. Završio ju je austrijski arhitekta [[FrancFranz Anton HilerbrantHillebrandt]] 1770. Danas trospratna vila u obliku slova U sadrži 100 soba ukrašenih freskama, 365 prozora i fasadu sa isprekidanim jonskim kapitelima. Dom je „Muzeju regiona Krišana“.<ref name=autogenerated1 />
 
== Gradovi pobratimi ==
Veliki Varadin je pobratimljen sa sledećim gradovima<ref>{{cite web|url=http://www.oradea.ro/index.php?option=com_weblinks&view=category&id=142&Itemid=87 |title=Site-ul oficial al primăriei municipiului Oradea |publisher=Oradea.ro |date = 29. 1. 2009. |accessdate = 13. 3. 2012.}}</ref>:
* [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|20px]] [[LinčepingLinköping]], [[Švedska]]
* [[Datoteka:Flag of Hungary.svg|20px]] [[Debrecin]], [[Mađarska]]
* [[Datoteka:Flag of Israel.svg|20px]] [[GivatajimGivatayim]], [[Izrael]]
* [[Datoteka:Flag of Spain.svg|20px]] [[KosladaCoslada]], [[Španija]]
* [[Datoteka:Flag of Italy.svg|20px]] [[Mantova]], [[Italija]]
* [[Datoteka:Flag of France.svg|20px]] [[Pij Puy-de Dom-Dôme]], [[Francuska]]
 
== Galerija slika ==
 
{{Spisak gradova u Rumuniji}}
{{Glavni gradovi rumunjskih okruga}}
{{Sedišta okruga u Rumuniji}}
 
[[Kategorija:Gradovi u Rumunjskoj]]
[[Kategorija:Krišana]]
20.253

izmjene