Razlike između izmjena na stranici "Dragoljub Mihailović"

m/м
re-categorisation per CFD using AWB
m/м (re-categorisation per CFD using AWB)
}}
 
'''Dragoljub Draža Mihailović''' ([[27. 4.|27.4.]] [[1893]]. – [[17. 7.|17.7.]] [[1946]].) bio je vođa [[četnici|četnika]] u [[Drugi svjetski rat|drugom svjetskom ratu]]. Borio se prvo protiv okupatora, a potom protiv jugoslavenskih partizana u saradnji sa okupatorom.<ref>[http://znaci.net/00002/318_4.htm American Army Interrogation Reports, feldmaršal von Weichs, ANNEX A - PARTISAN WARFARE] "Mihailovićeve trupe nekada su se borile protiv našeih okupacionih snaga zbog odanosti svom kralju. U isto vreme borili su se protiv Tita, zbog antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo da traje, posebno kad je britanska podrška favorisala Tita. Posledično, Mihailović je pokazao pro-nemačke sklonosti. ([[Maximilian von Weichs]])"</ref>
 
[[Pukovnik]] Mihailović, predratni oficir [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]], nakon [[aprilski rat|aprilskog rata]] izbegao je zarobljavanje i sa grupom oficira otišao u planinu. Po izbijanju [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]] [[1941]]. godine, Mihailović je prišao borbama, ali se ubrzo [[Sastanak u Divcima|ponudio Nemcima]] za borbu protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]]. No, Nemci su nakon [[Operacija Užice|obračuna sa partizanima]], [[Operacija Mihailović|krenuli na Mihailovića]]. Gonjen od Nemaca, Mihailović je stekao saveznička priznanja i čin [[general]]a [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]].
 
General Mihailović od proleća [[1942]]. godine boravi u [[Crna Gora|Crnoj Gori]], gde se njegovi četnici pod komandom Italijana [[Treća neprijateljska ofanziva|bore protiv partizanskog ustanka]]. Naoružani od okupatora, četnici vrše [[pokolj u oblasti Pljevalja, Priboja, Čajniča i Foče|pokolje muslimana]] Sandžaka i istočne Bosne, dok istovremeno Mihailović dobija [[charles de Gaulle|de Golovo]] odlikovanje za junački otpor okupatoru. Početkom [[1943]]. godine, Mihailović pod komandom [[fašistička Italija|fašističke Italije]] učestvuje u osovinskoj [[operacija Weiss|operaciji Vajs]] protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|jugoslovenskih partizana]], tokom koje su četnici [[bitka na Neretvi|poraženi na Neretvi]]. Istodobno, očekujući iskrcavanje [[Savezničke sile|Saveznika]] na [[Jadran]]u, Nemci zahtevaju od Italijana da odbace Mihailovićeve četnike. U nemačkoj [[operacija Schwarz|operacija Švarc]] četnici su hapšeni, ali se Mihailović izvukao.
 
Po povratku u Srbiju sredinom [[1943]]. godine, Nemci ponovo raspisuju poternicu za Dražom Mihailovićem. Istovremeno, Saveznici bivaju sve nezadovoljniji njegovih delovanjem. Mihailović u jesen 1943. pokreće [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni 1943.|ofanzivu u istočnoj Bosni]], ali se saveznici na [[teheranska konferencija|teheranskoj konferenciji]] ipak okreću vojno jačim partizanima. Nakon gubitka engleske podrške, Mihailović tajno [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|uspostavlja saradnju sa Nemcima]] protiv partizana. On istovremeno pomaže [[Operacija Vazdušni most|evakuaciju savezničkih avijatičara]], nadajući se [[sjedinjene Američke Države|američkoj]] pomoći.
 
Leta [[1944]]. godine general Mihailović otkazuje poslušnost kralju [[Petar II Karađorđević|Petru II Karađorđeviću]], koji ga je razrešio dužnosti Načelnika generalštaba i pozvao četnike pod komandu [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Tokom [[Bitka za Srbiju 1944.|Bitka za Srbiju]] [[1944]]. godine, Mihailović se borio na strani [[Wehrmacht]]a. Nakon poraza u Srbiji, Mihailovićeva grupacija [[Povlačenje kolaboracionista sa Nemcima|sa Nemcima prelazi u Bosnu]], gde nastavlja borbu protiv [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske armije]] sve do [[Dan pobede|kapitulacije Nemačke]], nakon čega biva [[Bitka na Zelengori|razbijena na Zelengori]]. Po završetku rata Mihailović se još neko vreme krio.
 
Draža Mihailović je [[1946]]. godine uhvaćen od strane [[socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|novih jugoslavenskih]] vlasti te osuđen na [[beogradski proces|beogradskom procesu]] i pogubljen zbog [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|kolaboracije s okupatorom]] i [[Zločini četnika u Drugom svetskom ratu|ratnih zločina]].
 
Tokom [[raspad SFRJ|raspada SFRJ]] i [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji|ratova 1990-ih]], Mihailovićeva ideologija [[antikomunizam|antikomunizma]], [[Velika Srbija|velikosrpstva]] i [[etničko čišćenje|etničkog čišćenja]] postala je veoma rasprostranjena. Draži se dižu spomenici, a dospeo je i na [[ikona|ikone]] [[Srpska pravoslavna crkva|pravoslavne crkve]]. Godine [[2006]]. u Srbiji je započet sudski [[proces rehabilitacije Dragoljuba Mihailovića]], koji još traje.
 
== Biografija ==
=== Rani život i karijera ===
Dragoljub Mihailović se rodio u gradiću [[Ivanjica]] u Srbiji, u porodici sreskog pisara Mihaila Mihailovića. Zajedno sa svojom sestrom Jelicom i Milicom je rano ostao bez roditelja, pa se preselio u [[Beograd]] gdje je živio pod skrbništvom strica Vladimira Mihailovića, veterinarskog majora tadašnje srpske kraljevske vojske. Godine [[1910]]. se upisao u Nižu školu Vojne akademije u Beogradu.
 
 
Mihailović je kao pitomac Akademije u septembru [[1912]]. poslan u [[prvi balkanski rat]], te se istakao hrabrošću u [[Kumanovska bitka|Kumanovskoj bitci]]. U ljeto [[1913]]. je sudjelovao u [[drugi balkanski rat|drugom balkanskom ratu]] i dobio Zlatnu medalju za hrabrost. Nakon toga je vraćen u Beograd radi nastavka školovanja na Vojnoj akademiji.
[[Datoteka:Nemacki zarobljenici u Uzicu 1941.JPG|thumb|Četnici i partizani, zajedno, sprovode zarobljene nemačke vojnike u Užicu 1941.]]
 
Mihailovićev četnički pokret, koji je okupljao gotovo isključivo Srbe, je već u ljeto 1941. godine formulirao strategiju koja je isključivala otvorene oružane sukobe s okupatorskim formacijama, u svrhu izbjegavanja represalija i očuvanja četničke organizacije radi preuzimanja vlasti u Jugoslaviji nakon poraza Sila Osovine. Toj strategiji je u prilog išla kako praksa italijanskog okupatora koji je srpske ustanike i četničke formacije u svojoj okupacionoj zoni ne samo tolerirao, nego i oružano potpomagao pod uvjetom da se uzdrže od ustaničkih akcija. Mihailović se nadao da bi sličan aranžman mogao postići u njemačkoj okupacionoj zoni, pa je već u ljeto 1941. stupio u kontakt sa kvislinškim režimom [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]<ref name="Milovanović 4">[http://www.znaci.net/00001/11.htm Milovanović, Nikola: Draža Mihailović], Beograd, PEGAZ 1991. - [http://www.znaci.net/00001/11_4.htm glava 4]</ref>, potom sa [[Nedićeva Srbija|Nedićevom kvislinškom vladom]], a preko nje i s predstavnicima njemačkih vlasti.
 
Zahvaljujući relativno dobrim vezama s diplomatskim zborom u Beogradu, Mihailović i njegova grupa su, za razliku od ostalih, relativno brzo ostvarili kontakte s britanskom obavještajnom službom, odnosno s izbjegličkom vladom [[Dušan Simović|Dušana Simovića]] u [[London]]u. Temeljem toga se Mihailović nametnuo kao vođa svih onih paravojnih formacija u bivšoj Jugoslaviji kojima je cilj bio ne samo završetak okupacije, nego i obnova predratnog ustavnog poretka temeljenog na [[unitarna država|unitarnoj]] [[monarhija|monarhiji]] na čelu s [[Dinastija Karađorđević|dinastijom Karađorđević]]. Mihailović je takođe planirao da tokom okupacije radi na stvaranju [[Velika Srbija|Velike Srbije]] i vrši [[etničko čišćenje]], o čemu je obavestio i vladu u [[London]]u:
 
{{citiranje|
* Da Nedić izdejstvuje kod Nemaca da ne gone Mihailovića i njegove četnike;
* Da posle formiranja vladinih odreda koordinirano čiste Srbiju od partizana;
* Da posle uništenja komunista u Srbiji Nedićeva vlada ukaže pomoć Mihailoviću radi smirenja građanskog rata u Bosni i Crnoj Gori. <ref>[http://www.znaci.net/00001/11.htm name="Milovanović, Nikola: Draža Mihailović], Beograd, PEGAZ 1991. - [http://www.znaci.net/00001/11_4.htm glava 4]<"/ref><ref name="Presuda"/>|Sporazum o saradnji između Nedića i Mihailovića od septembra 1941.}}
 
==== Ponuda Nemcima ====
 
Nemci su za gušenje ustanka u Srbiji 1941. angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je pukovnika Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Uprkos Mihailovićevom istupanju iz ustanka, Nemci su mu odgovorili da upravo stižu njihove oklopne trupe koje će se efikasno obračunati sa banditima, i da "nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta".<ref name="Divci">[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941.]</ref> Mihailović se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli i da nije hteo da ratuje protiv Nemaca:
{{citat|"Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga. (...) Sami Nemci su predali Užice, a time je počela trka između mene i komunista. Pošto su Nemci povukli svoj slabi garnizon, komunisti su napali Gornji Milanovac, pa sam stoga i ja morao to da učinim. Oni su krenuli na Čačak, pa sam morao i ja. Pošli su na Kraljevo, morao sam i ja. Napad na Krupanj nije moje delo, već je to delo otpadnika poručnika Martinovića. Ali, moji ljudi su krenuli na Loznicu zato da je komunisti ne zauzmu. Napad na Šabac je delo neposlušnih elemenata."<ref name="Divci"/>|[[Dragoljub Mihailović|Draža Mihailović]]}}
 
Mihailović je izjavljivao okupatorima bezrezervnu lojalnost i tražio municiju za borbu protiv ustanika.<ref name="Divci"/> Molio je da njegovo "delovanje na nacionalnoj osnovi" ostane potajno da ne bi prošao kao [[Kosta Pećanac]], koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio uticaj u narodu i stekao oznaku izdajnika.<ref name="Divci"/>
==== Napad na partizane ====
{{main|Četničko-partizanski sukob|Operacija Užice}}
Neposredno nakon što se ponudio Nemcima kao saradnik, Mihailović je preduzeo [[Operacija Užice|opšti napad]] na partizansku [[Užička republika|Užičku republiku]], što je koincidiralo s [[operacija Užice|prvom neprijateljskom ofanzivom]]. Istoričar [[Branko Petranović]] smatra da je napadom četnika na [[Užice]], [[Ivanjica|Ivanjicu]], [[Čačak]], [[Gornji Milanovac]] i druga mesta slobodne teritorije u noći između 31. oktobra i 1. novembra 1941. godine započeo [[građanski rat]] u Srbiji.<ref name="Petranović"/> [[Glavni štab NOV i PO Srbije|Glavni štab NOPO Srbije]] je [[6. 11.|6. novembra]] 1941. izdao Proglas srpskom narodu o „izdajstvu Draže Mihailovića" koji je napao partizane i nastoji da obmane „poštene srpske seljake i četnike".<ref>Zbornik NOR, tom I, knj. 2, dok. 60.</ref>
 
Istovremeno sa okretanjem Mihailovića Nemcima i opštim napadom na partizane, [[15. 11.|15. novembra]] ga je [[Dušan Simović]] preko Radio-Londona promovisao za komandanta „svih jugoslovenskih oružanih snaga u zemlji". Mihailović je 16. novembra izdao Proglas kojim obaveštava da ga je kralj, na predlog „slobodne jugoslovenske vlade u Londonu", imenovao za Komandanta celokupne jugoslovenske vojne sile na okupiranoj teritoriji Jugoslavije, čime se svi naoružani pokreti stavljaju pod njegovu komandu.<ref>Zbornik NOR, tom XIV, 1, 76-78.</ref> [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velika Britanija]] je preduzela diplomatski korak kod vlade u [[Moskva|Moskvi]], pa je 16. novembra stiglo uputstvo iz [[London]]a da se partizani stave na raspolaganje Mihailoviću:
{{citat|Vlada Njegovog Veličanstva smatra da borbu treba da vode Jugosloveni za Jugoslaviju, a ne da to bude pobuna koju će voditi komunisti za Rusiju, ako se želi uspeti. Vlada NJ. V. traži zato od sovjetske vlade da naredi komunističkim elementima da se povežu sa Mihailovićem, da sarađuju s njim protiv Nemaca, da se bezrezervno stave na raspolaganje Mihailoviću, kao nacionalnom vođi.<ref name="Deakin2"/>}}
 
[[Četničko-partizanski sukob]] je kulminirao potiskivanjem i opkoljavanjem četnika na Ravnoj gori, ali do njihovog uništavanja nije došlo iz međunarodnih obzira. [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOPOJ]] je ponudio četnicima da stupe u borbu protiv Nemaca, da se odreknu zahteva da se partizani potčine Mihailoviću i da se pitanje jedinstvenog operativnog vodstva rešava sporazumno. Primirje je zaključeno [[20. 11.|20. novembra]] 1941. u Čačku. Dogovoreno je da se pruži otpor okupatoru, puste zarobljenici i da mešovita komisija ispita uzroke sukoba i krivice za „zločina dela". Nakon sastanaka 20. novembra u Čačku, [[Duane Hudson|Bil Hadson]] je obavestio [[Kairo]] kako se stvar razvija:
[[Datoteka:Mihailović poternica 1941.jpg|thumb|Nemačka poternica za pukovnikom Dražom Mihailovićem od [[9. 12.|9. decembra]] [[1941]].]]
 
Nakon uništenja partizana, Nemci su početkom decembra 1941. pokrenuli operaciju u cilju hvatanja pukovnika Mihailovića, likvidacije njegovog štaba i rasturanja [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četničkih odreda]].<ref>Mikrofilm, br. T-501, rola 256, snimak 1149.</ref> Sluteći opasnost, Mihailović je uoči nemačkog napada sklonio trupe sa Ravne Gore.<ref name="Saslušanje"/> On je 1. decembra naložio svojim komandantima da se legalizuju u okviru Nedićevih formacija. 6. decembra, nakon opkoljavanja u [[Struganik]]u, Mihailoviću je uspjelo pobjeći, ali dva njegova bliska suradnika, majori Mišić i Fregl, su uhvaćeni i kasnije strijeljani.
 
Nijemci u operaciji Mihailović nisu imali gubitaka, četnici jesu: ubijen je jedan oficir i 11 osoba, a zarobljeno je 7 oficira (uključujući Mišića i Fregla), i 475 muškaraca osumnjičenih da su četnici i 2 žene. [[Paul Bader]], glavni komandant Srbije, smatrao je da je »Mihailovićeva grupa« razbijena, ali je ipak raspisao ucjenu od 200.000 dinara za Mihailovićem.<ref name="Tomasevich45"/>
{{citiranje|Akcija čišćenja i osiguranja saobraćajnice uz dolinu Zapadne Morave protiv pristalica Mihailovića je okončana. Mihailoviću je pošlo za rukom da sa malobrojnim pristalicama pobegne, ali je uhvaćen vođa štaba Mišić sa svojim ljudima. Time je razbijena najveća grupa nacionalnih ustanika na prostoru Srbije. Upućen proglas Srbima da je Mihailovićeva glava ucenjena na 200 000 dinara.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 10. decembra}}
 
Nakon ove operacije pukovnik Mihailović je stekao brojna [[Saveznici i Jugoslavija|saveznička priznanja]] i čin [[general]]a. Neko vreme se skrivao na području Ravne Gore, a kasnije produžio prema [[Sandžak]]u i [[Crna Gora|Crnoj Gori]], pod talijanskom okupacijom.
 
20. decembra [[1941]]. je poslao [[Instrukcija Draže Mihailovića Pavlu Đurišiću|instrukciju]] [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] u Crnoj Gori kojom definiše ciljeve četničkog pokreta:
#Borba za uključenje u naš državni život i svih još neoslobođenih, slovenačkih teritorija pod Italijanima i Nemcima (Trst — Gorica — Istra i Koruška) kao i Bugarske, severne Albanije sa Skadrom.
#Čišćenje državne teritorije od svih narodnih manjina i nenacionalnih elemenata.
#Stvoriti neposredne zajedničke granice između Srbije i Crne Gore, kao i Srbije i Slovenačke čišćenjem Sandžaka od Muslimanskog življa i Bosne od Muslimanskog i Hrvatskog življa...<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%94._%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D1%83_%D0%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%88%D0%B8%D1%9B%D1%83_%D0%BE%D0%B4_20.12.1941. name="Instrukcija D. Mihailovića Pavlu Đurišiću od 20.12.1941.]<"/ref>|[[Instrukcija Draže Mihailovića Pavlu Đurišiću|Mihailovićeva instrukcija Đurišiću]] od 20. decembra 1941.}}
 
Početkom [[1942]]. Mihailović je od strane izbjegličke vlade proglašen ministrom vojske, dok je [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVUO]] prihvaćena kao regularna oružana formacija Kraljevine Jugoslavije. Na osnovu ovoga, Mihailović je pozivao na "izvršenje vojne obaveze", odnosno na pristupanje njegovim jedinicama pod pretnjom vojnih zakona u slučaju rata.<ref name="Petranović"/>
[[Datoteka:Hadson i Draza u Crnoj Gori.jpg|thumb|[[Bill Hudson]] (levo) i Draža Mihailović (desno) u Crnoj Gori 1942.]]
 
Nakon neuspeha da postigne dogovor sa Nemcima u Srbiji, Mihailović je na proleće 1942. godine prešao u Crnu Goru, gde su četnici uspostavili saradnju sa Italijanima.<ref name="Pop izdaje">[http://www.znaci.net/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref> U sklopu [[Treća neprijateljska ofanziva|italijanske antipartizanske ofanzive]] u Crnoj Gori, pokrenute aprila 1942. godine, učestvovale su četničke jedinice [[Rade Korda|Rade Korde]], [[Petar Baćović|Petra Baćevića]] i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]].<ref name="Saslušanje">[http://www.znaci.net/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> Četničkim operacijama u italijanskoj ofanzivi je u početku rukovodio [[Zaharije Ostojić]], načelnik Mihailovićevog operativnog odelenja, a nakon dolaska u Crnu Goru 1. juna 1942. godine, Mihailović lično preuzima rukovođenje operacijama.<ref name="Saslušanje"/> Mihailović je od fašističkog okupatora redovno uzimao oružje i municiju za borbu protiv partizana. Istovremeno, dobijao je obilatu novčanu pomoć od Engleske i jugoslovenske emigrantske vlade.<ref name="Saslušanje"/>
 
Britanski oficir za vezu [[Duane Hudson|Bil Hadson]] je već početkom maja [[1942]]. otvoreno govorio da [[saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|četnici sarađuju sa okupatorima]]:
{{citat|»Ja znam da stvarno partizani jedino vode borbu sa Nemcima i Italijanima, dok četnici sarađuju sa okupatorima i bore se jedino protiv partizana«.<ref>[http://www.znaci.net/00001/4_14_1_87.htm IZVEŠTAJ KAPETANA RADOJA NEDELJKOVIĆA OD 26. MAJA 1942. DRAŽI MIHAILOVIĆU O RAZGOVORU SA BRITANSKIM OFICIRIMA]</ref>|[[Duane Hudson|Bil Hadson]]}}
 
Kralj Petar II je ukazom br. 661 od [[10. jun]]a [[1942]]. godine proglasio Mihailovićev Štab za Vrhovnu komandu jugoslovenske vojske, a ukazom br. 662 od istog dana naimenovao njega za Načelnika Štaba.<ref>http://znaci.net/00001/4_14_1_224.htm</ref>
{{citat|»Kao što znamo, svu aktivnost u Jugoslaviji morali bismo zapravo pripisati partizanima. Međutim, kad je riječ o javnoj upotrebi (tog podatka), ne vidim zašto bi bilo štetno da nešto od toga pripišemo u zaslugu Mihailoviću.«<ref>[http://www.znaci.net/00001/171.htm BRITANSKA POLITIKA PREMA POKRETU OTPORA U JUGOSLAVIJI I GRČKOJ], - referati i diskusije sa konferencije iz maja 1973. održane u ''{{jez-en|School of Slavonic and East European Studies (University of London)}}'' - {{jez-en|Phyllis Auty}} i Richard Clogg, urednici, Delo, Ljubljana-Zagreb 1978 - glava 12. Diskusija o izlaganjima {{jez-en|E. Baker}}, {{jez-en|Bailey}}-a, {{jez-en|Maclean}}-a i {{jez-en|Taylor}}-a str. 458-459</ref>}}
 
U svojim nastojanjima da potakne Mihailovića na antiosovinsku akciju, saveznički zapovjednik za Bliski istok [[Henry Maitland Wilson|general Vilson]] je u [[septembar|rujnu]] 1942. poslao Mihailoviću preko [[Duane Hudson|Bila Hadsona]] brzojavku sa zahtjevom da napadne osovinske komunikacije, jer bi to znatno oslabilo neprijateljev ratni napor na Balkanu. U [[novembar|studenom]] je taj zahtjev potkrijepljen brzojavkom koju je Mihailoviću poslao predsjednik jugoslavenske vlade, ali ni to nije izazvalo nikakav vidljiv učinak.<ref name="ReferenceB">William Bailey: Britanska politika prema Draži Mihailoviću, u [http://www.znaci.net/00001/171.htm Elisabeth BARKER: BRITANSKA POLITIKA NA BALKANU U DRUGOM SVJETSKOM RATU], strana 329-330</ref> U međuvremenu je u Jugoslaviju ubačen [[Branko Radojević|Čarls Robertson]], a Hadsonu je poslana jedna kompletna jedinica službe veze, pa je tako napokon stvorena svakodnevna bežična veza između Kaira i bojišta. Zahvaljujući tome, britanska vlada je do kraja te godine dobila jasnu predodžbu o situaciji o Mihailovićevim postupcima i namerama. Obavještenja su potvrdila kao točno ono što se do tada samo pretpostavljalo: da je Mihailovićeva politika i dalje ostala politika zaziranja od bilo kakve ozbiljne akcije protiv okupatorskih snaga.<ref>William Bailey: Britanska politika prema Draži Mihailoviću, u [http:name="ReferenceB"//www.znaci.net/00001/171.htm Elisabeth BARKER: BRITANSKA POLITIKA NA BALKANU U DRUGOM SVJETSKOM RATU], strana 329-330</ref>
 
[[Datoteka:Cetnik-2.jpg|minijatura|Nemačko saopštenje o streljanju Dražinih pristalica u Srbiji decembra 1942.]]
{{main|Bihaćka republika|Operacija Weiss}}
Mihailovićevi četnici su nameravali da unište [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] uz pomoć Italijana, pa su, kao deo kvislinških snaga, učestvovali u osovinskoj [[operacija Weiss|operaciji Vajs]] protiv [[Bihaćka republika|Bihaćke republike]]. U depeši od 31. decembra 1942. godine general Mihailović javlja svojim potčinjenima da pripreme za operaciju dobro napreduju, čeka se još samo odobrenje okupatora za prebacivanje crnogorskih četnika u NDH:
 
 
{{citat|"[[Bajo Stanišić|Bajo]] je već prikupio 1200 ljudi. [[Pavle Đurišić|Pavle]] je već prikupio 3000 ljudi. Bajovi su u Ostrogu a Pavlovi u Kolašinu. Tetkići [Talijani] kažu da 2. januara pada odluka. Dozvoljavaju za sad pokrete do Nikšića."<ref>[http://www.znaci.net/00001/4_14_1_217.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH TELEGRAMA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA OD 21. DO 31. DECEMBRA 1942. GODINE]</ref>|Mihailovićeva depeša od 31. decembra 1942.}}
 
Mihailović je 2. januara 1943. uputio direktivu komandantima korpusa kojom je zadao opšti okvir za učešće četnika u velikoj osovinskoj ofanzivi na slobodnu teritoriju zapadne Bosne, Like i Korduna.<ref>[http://www.znaci.net/00001/4_14_2_1.htm Direktiva Draže Mihailovića od 2. januara 1943. komandantima korpusa za borbu protiv jedinica NOV i POJ na slobodnoj teritoriji zapadne Bosne, Like i Korduna], [http://www.znaci.net/00001/4_14_2.htm Zbornik dokumenataka i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd] - dokument 1</ref>
{{citat|"Naša je namera da iz obuhvatnog položaja koga imaju naše snage izvrše koncentričan napad na komuniste na označenoj prostoriji, komunisti unište i time oslobode ovu srpsku teritoriju komunističkog terora."<ref name="Petranović">[http://www.znaci.net/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref>|Mihailovićeva direktiva za borbu protiv NOVJ na slobodnoj teritoriji zapadne Bosne, Like i Korduna od 2. januara 1943.}}
 
Za predstojeću ofanzivu, general Mihailović je uspeo da fašističkoj Italiji stavi na raspolaganje 19.000 četnika:
 
[[Datoteka:Djurisic report.jpg|thumb|Izveštaj [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] generalu Mihailoviću o izvršenom [[pokolj u oblasti Pljevalja, Priboja, Čajniča i Foče|pokolju u oblasti Čajnića, Pljevalja i Foče]].]]
Kao i prilikom prethodnog pokolja, [[Pavle Đurišić]] je [[13. 2.|13. februara]] uredno raportirao četničkom vođi [[Dragoljub Mihailović|Draži Mihailoviću]] o rezultatima:
{{citat|Akcija u Pljevaljskom, Čajničkom i Fočanskom srezu protivu muslimana izvršena je.
 
 
==== Bitka na Neretvi ====
{{main|Operacija Weiss|Bitka na Neretvi}} {{citat|„Sve dok Italijani budu naš jedini pravi izvor pomoći i opšte podrške, saveznici neće uopšte moći uticati na mene da izmenim svoj stav prema njima. Moji neprijatelji su partizani, ustaše, muslimani i Hrvati. Kada se s njima budem obračunao, onda ću krenuti protiv Italijana i Nemaca.“<ref name="Antifašizam i kolaboracija">[http://www.danas.rs/dodaci/vikend/antifasizam_i_kolaboracija.26.html?news_id=240018 Antifašizam i kolaboracija]</ref><ref>[http://www.znaci.net/00001/15_15.htm Jovo Popović: Pop izdaje]</ref>|Mihailovićev govoru četnicima u Lipovu [[28. 2.|28. februara]] 1943. godine}}
 
[[Datoteka:Italijani i četnici u Jablanici 1943.jpg|minijatura|Italijani i četnici u Jablanici 1943.]]
Nemci su bili protiv upotrebe četnika u operaciji Vajs ali su Italijani, nakon teških poraza od partizana [[Napad NOVJ na Prozor februara 1943.|na Prozoru]] i kod Drežnice, crnogorske četnike vozovima iz [[Nikšić]]a prebacili u [[Mostar]]. Istovremeno, [[Petar Baćović|Baćovićevu]] grupaciju od oko 3.000 hercegovačkih četnika, prethodno transportovanu u [[Knin]], Italijani su prebacili vozovima u [[Split]], naon čega je krenula u nastupanje prema [[Imotski|Imotskom]].<ref>[http://www.znaci.net/00001/4_14_2_85.htm Izvod iz knjige primljenih depeša Štaba Draže Mihailovića u vremenu od 26. februara do 14. marta 1943. godine], Zbornik dokumenataka i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 85</ref> Crnogorski četnici ojačani italijanskom artiljerijom, krenuli su u nastupanje iz [[Mostar]]a uz [[Neretva|Neretvu]] [[19. 2.|19. februara]]. [[Vojislav Lukačević|Lukačevićeva]] formacija sandžačkih i istočnobosanskih četnika koncentrisala se u oblasti gornjeg toka [[Neretva|Neretve]] pešačkim maršem. [[Vojislav Lukačević|Lukačević]] je uspostavio kontakt sa italijanskom, a [[22. 2.|22. februara]] i sa nemačkom komandom u [[Konjic]]u. Tako je došlo do koncentričnog nastupanja [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] u okviru osovinske operacije opkoljavanja partizana na prostoru [[Prozor]] – [[Jablanica (BiH)|Jablanica]]. Operacijama je rukovodio lično Mihailović, čije se sedište nalazilo u [[Kalinovik]]u.
 
Tokom borbi sa nemačkim snagama, [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizani]] su zarobili majora [[Arthur Strecker|Artura Štrekera]], nakon čega je došlo do kratkotrajnog lokalnog primirja, tokom pregovora o njegovoj razmeni.<ref>[http://www.znaci.net/00001/29_4.htm KOČA POPOVIĆ: BELEŠKE UZ RATOVANJE]</ref> Koristeći privremeno zatišje na frontu sa Nemcima, noću 6/7. marta [[druga dalmatinska proleterska udarna brigada|2. dalmatinska]] i [[druga proleterska udarna brigada|2. proleterska brigada]] prebacile su se preko [[Neretva|Neretve]], razbile 2. durmitorsku četničku brigadu koja je držala taj sektor, i uspostavile mostobran. Prelaskom Neretve u istočnu Hercegovinu partizani su potpuno razbili glavninu četničkih snaga. Nakon [[Bitka na Neretvi|poraza na Neretvi]] četnici više ne predstavljaju ozbiljnu vojnu silu i skoro su neutralisani zapadno od Drine. Do [[1. 4.|1. aprila]] NOVJ je zauzela [[Nevesinje]], [[Kalinovik]], [[Gacko]] i izbila na Drinu, koju su držale kombinovane italijansko-četničke snage.<ref>[http://www.znaci.net/00001/30_60.htm Bitka na Neretvi - kratak pregled]</ref>
 
Nakon bitke na Neretvi, pri čemu su Mihailovićeve snage sarađivale sa Italijanima dok se britanska armija borila protiv Italijana u [[Afrika|Africi]], sa aspekta Komande Sredozemlja, situacija u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] je izgledala ovako: partizanske snage vode borbe i pružaju efikasan otpor [[Sile Osovine|Osovini]], ali su nakon sloma ustanka izgubili oslonac u [[Srbija|Srbiji]]. Tamo još uvek postoje izvesne Mihailovićeve snage koje bi se možda mogle navesti da preduzmu nešto korisno za savezničku stvar. Na osnovu ovakvog viđenja situacije, Komandant Sredozemlja general [[Henry Maitland Wilson]] je u maju [[1943]]. godine poslao Mihailoviću oštar "ibarski telegram":
<br />369. divizija osvojila Čajniče. Prethodno su komunisti grad uništili i zapalili.
<br />"Titov štab" smešten 20 km od Žabljaka, a a štab Draže Mihailovića, kako je potvrđeno, nalazi se jugoistočno od Bijelog Polja.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 15. maja 1943.}}
Očekujući savezničko iskrcavanje na [[Jadran]]u, Nemci su polovinom [[maj]]a [[1943]]. preduzeli [[Operacija Schwarz]], znanu kao [[operacija Schwarz|peta neprijateljska ofenziva]], sa ciljem da unište partizane i razoružaju i pohapse četnike. Italijani su se protivili razoružanju njihovih pomoćnih trupa, četnika, jer su im igrali ogromnu ulogu u borbi protiv ustanka (vidi [[Dobrovoljačka antikomunistička milicija|MVAC]]). Međutim, usled očekivane opasnosti od iskrcavanja Saveznika, postignut je dogovor [[Rim]]a i [[Berlin]]a da se oni razoružaju. Razoružavanje i hapšenje četnika započelo je početkom maja u [[Hercegovina|Hercegovini]]. I pored dogovora u vrhu, postojao je jak otpor italijanskih zapovednika na lokalnom nivou.
 
[[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdska divizija]] je iznenadnim upadom u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, [[14. 5.|14. maja]] ujutro razoružala i pohvatala članove [[Pavle Đurišić|Đurišićevog]] štaba u [[Kolašin]]u i glavninu Đurišićevih četnika u Crnoj Gori (četnička kolona je brojala oko 2.000 ljudi, računajući tu i neke građane<ref>[http://www.znaci.net/00001/11_39.htm RASULO MIHAILOVIĆEVIH ODREDA U CRNOJ GORI]</ref>). Draža Mihailović je na vreme izmakao.
Tokom [[1943]]. značaj puteva za snabdevanje kroz [[Srbija|Srbiju]] je neprekidno rastao. Maja 1943. godine Mihailović prelazi u Srbiju. Po njegovom povratku u Srbiju, organizovana je [[operacija Morgenluft]] od [[12. 7.|12.]] do [[19. 7.|19. jula]] 1943, s ciljem da se četnički vođa uhvati.<ref>[http://www.znaci.net/00001/92_6.pdf Branko Petranović: SRBIJA U DRUGOM SVETSKOM RATU]</ref> Operacija se završila nemačko-bugarskim neuspehom. Jula 1943. Mihailović je ucenjen sa 100.000 rajhsmaraka u zlatu (ko dovede živa ili mrtva „vođu bandi Dražu Mihailovića").
 
Istovremeno, saveznici su sve više sumnjali u uspešnost četničkog otpora i sabotaža. [[Foreign Office]] je počeo preispitivati politiku posvemašnje potpore Mihailoviću, a kapetan [[Duane Hudson]] je cenio da je Mihailović pristao na suradnju s Talijanima i da je «kadar sporazumjeti se» s Nijemcima.<ref name="ReferenceC">[http://www.znaci.net/00001/171.htm Elisabeth Barker: BRITANSKA POLITIKA NA BALKANU U DRUGOM SVJETSKOM RATU], str 161-165:</ref> Saveznici su tokom 1943. u Srbiju poslali 11 svojih misija u razne Mihailovićeve štabove i jedinice. U tim misijama nalazili su se specijalisti za diverzije i sabotaže, i bilo je zamišljeno da oni uz pomoć četničkih snaga znatno otežaju nemački saobraćaj kroz [[Srbija|Srbiju]]. Ove misije prenele su komandama opšti utisak o nezainteresovanosti četničkih snaga za diverzije i o njihovoj opstrukciji. Izveštaji tih misija počeli su potvrđivati ispravnost sumnje da je politika odugovlačenja i neaktivnosti zajedničko obilježje svih Mihailovićevih snaga.<ref>William Bailey: Britanska politika prema Draži Mihailoviću, u [http://www.znaci.net/00001/171.htm Elisabeth BARKLEY: BRITANSKA POLITIKA NA BALKANU U DRUGOM SVJETSKOM RATU], strana 340</ref> Jedan od britanskih komandosa, major [[Neil Selby]], koji je pokušao vršiti sabotaže uprkos neodobravanju četnika, je ubrzo izdan Nemcima.<ref>[http://www.znaci.net/00001/3_1_10.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE]</ref> Tokom njegovog ispitivanja, Nemci su saznali da do sabotaža nije dolazilo zato što Mihailović nije odobrio:
 
{{citiranje|Major Selby imao zadatak da organizuje sabotaže i dotur materijala za iste; „Prema Selbyevim navodima, do sabotaža nije došlo zato što ih Draža Mihailović, odn. njegovi komandanti na terenu na terenu još nisu odobrili.“ <ref>NAW, T-313, Roll 482, 000544: Izvještaj obavještajnog odjeljenja Vojnog komandanta Jugoistoka o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca u noći 18./19. augusta 1943 (26. august 1943.).</ref>|Izvještaj nemačkog obavještajnog odjeljenja o rezultatima istrage nad zarobljenim britanskim majorom Selbyem, uhvaćenim kod Žitkovca (26. august 1943).}}
U rujnu je general [[Harold Alexander]] zahtijevao od Mihailovića da napadne prometnice Osovine, kako bi pomogao ofenzivu Saveznika u sjevernoj Africi. Mihailović je odgovorio da izvodi »sve moguće vrste sabotaže«, te da će tako i ubuduće djelovati; ali da o tome ne želi govoriti preko radija. No, procena [[SOE]] je bila veoma loša po četnike i Mihailovića. Ocenjeno je da su sabotaže minorne, i da SOE u Jugoslaviji nije sebi mogao pripisati ništa slično [[operacija Gorgopotamos|operaciji Gorgopotamos]] u Grčkoj.<ref>[http://www.znaci.net/00001/171.htm Elisabeth Barker: BRITANSKA POLITIKA NA BALKANU U DRUGOM SVJETSKOM RATU], str 161-165:<name="ReferenceC"/ref>
{{citat|Po svemu tome moglo bi izgledati da su Britanci od jeseni 1941. godine - hotimice ili nehotice - surađivali u gigantskoj prijevari. No i Foreign Offce i SOE ... nadali su se da će se Mihailović ipak moći prisiliti ili nagovoriti da obustavi svoju križarsku vojnu protiv partizana i da umjesto toga napadne snage Osovine, te da tako postane ugledan vođa otpora, i tada bi ga doista vrijedilo i kratkoročno i dugoročno podupirati...
 
Mihailovićevo odbijanje da udovolji vojnim zahtjevima i ometanje partizanskih i britanskih pokušaja sabotaža na njemačkim prometnicama na »njegovu« području ubrzali su britansku odluku da ga napuste - o toj se odluci prvi put ozbiljno raspravljalo u studenome 1943.<ref>[http://www.znaci.net/00001/171.htm Elisabeth Barker: BRITANSKA POLITIKA NA BALKANU U DRUGOM SVJETSKOM RATU], str 161-165:<name="ReferenceC"/ref>}}
 
==== Ofanziva u istočnoj Bosni ====
[[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni 1943.|Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni oktobra 1943.]] godine usledila je neposredno nakon [[kapitulacija Italije|kapitulacije Italije]], u očekivanju skorog kraja rata. [[Višegrad]] su prethodno držali Italijani, pa ga nakon njihove kapitulacije septembra 1943. preuzimaju Nemci. Pod pritiskom saveznika i očekujući skoro savezničko iskrcavanje, Mihailović je prikupio znatne snage iz Srbije (oko 15.000 ljudi) i sa njima 5. oktobra 1943. izvršio napad na [[Višegrad]] u kojem su se, pored trupa NDH, nalazile i dve čete Vermahta.<ref name="Saslušanje"/> Nakon pada [[Višegrad]]a, nastavio je nastupanje prema [[Rogatica|Rogatici]], koja je pala [[13. 10.|13. oktobra]].
 
Četnička ofanziva zabrinula je [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], koja je naglo ojačala nakon pada Italije, pa su dve divizije NOVJ angažovane da je uklone. Novoformirana [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizija NOVJ]], orijentišući se na prostor istočno od Sarajeva, [[22. 10.|22. oktobra]] zauzela je [[Rogatica|Rogaticu]] razbivši četnike, a u borbama 37-31. oktobra oslobodila [[Sokolac]] od ustaša. [[Peta krajiška divizija NOVJ|Peta divizija]] zauzela je [[26. 10.|26. oktobra]] [[Višegrad]] od četnika, čime je grupacija JVuO bila potpuno razbijena.
 
Vrhovna komande [[Wehrmacht|Vermahta]] je ovu operaciju doživela kao lokalni obračun "između četnika i komunista":
{{citat|Zato se umoljavate da, sa što manje zastoja, izvršite dva jednovremena, ponavljam jednovremena, napada radi uništenja: — A.) železničkog mosta preko reke Morave, na pruzi Stalać—Niš, kod Cerova, 8 km jugoistočno od Stalaća. B.) železničkog mosta na pruzi Kraljevo—Mitrovica a preko reke Ibar, na mestu gde se put za Jošaničku Banju odvaja, 14 km severno od Raške i 7 km južno od Ušća.|Saveznički komandant Sredozemlja [[Henry Maitland Wilson]]}}
 
Navedeni napadi na komunikacije nikad nisu izvedeni, i general Vilson je sredinom decembra 1943. svim savezničkim oficirima pri Mihailovićevim snagama dao instrukciju da napuste [[četnici|četnike]] i da se povežu sa najbližim [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanskim]] snagama. Odbačen od Saveznika, Mihailović ulazi u pregovore sa novim nemačkim izaslanikom za Balkan [[Hermann Neubacher|Hermanom Nojbaherom]], koji je dobio posebnu punomoć da sme voditi pregovore sa "bandama Draže Mihailovića, koje je Tito potisnuo u Srbiju".<ref name="Živković">[http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta]</ref>
 
==== Saradnja sa Nemcima u Srbiji ====
Prilikom uspostavljanja saradnje sa Nemcima dogovoreno je da će se četnici uzdržati od sabotaža protiv Vermahta, da će se zajednički boriti protiv "komunističkog neprijatelja", a da četnici imaju odrešene ruke protiv komunista na određenim područjima.<ref>OVAVEŠTENjE O SPORAZUMU IZMEĐU PUKOVNIKA JEVREMA SIMIĆA I KAPETANA NIKOLE KALABIĆA SA NEMAČKIM PREDSTAVNIKOM OD 27. NOVEMBRA 1943. - http://www.znaci.net/00001/4_14_3_262.htm</ref> Usledio je period četničkog terora nad simpatizerima i porodicama partizana u Srbiji, uključujući [[pokolj u Vraniću]] i [[pokolj u Boleču]] decembra 1943, [[pokolj u Pomoravlju 1944.|pokolj u Pomoravlju]] početkom [[1944]]. i druge.
 
Jačanje [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]]-a prisilio je Mihailovića da pokuša proširiti političku bazu svog pokreta, kojim su dominirali [[Velika Srbija|velikosrpski]] nacionalisti. U januaru [[1944]]. je u selu [[Ba]] održan tzv. [[Svetosavski kongres]] gdje je Mihailović promovirao politiku suradnje s [[antikomunizam|antikomunistički]] nastrojenim organizacijama iz nesrpskih krajeva, što nije imalo naročitog efekta.
 
[[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Povratak partizana u Srbiju proleća 1944.]] godine konačno je povezao četnike, Nemce, Bugare, nedićevce i ljotićevce u zajedničkoj borbi protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske]].
 
{{citiranje|Po nalogu Draže Mihailovića, [[Predrag Raković|Raković]] je ponovo precizirao:
</br /></br />
1. Sigurne (pismene) garantije da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak ili da se sprovedu sabotažne akcije.
</br /></br />
3. Spremnost za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije.
</br /></br />
Raković je dalje saopštio da u glavnom štabu DM strahuju zbog napredovanja Rusa na istočnom frontu.<ref>[http://www.znaci.net/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref>|Nemački izveštaj od 25. marta 1944. o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa}}
 
Snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] pod komandom [[Milutin Morača|Milutina Morače]] uspele su stići nadomak Užica i Valjeva. Gde god su partizani prošli, Mihailović je izveštavan da moral njihovih ljudi opada, da je sve veća sumnja u snagu četnika i Nemaca i sve veći respekt prema partizanima.<ref name="AVII 2875">Izveštaj kapetana Mitića Draži Mihailoviću od 28. marta 1944. (AVII, arhivski fond D. M., S — V — 2875.)</ref> Blizina partizana podsticala je [[narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|narodnooslobodilački pokret]] i u drugim krajevima, što su četnici surovo kažnjavali. Tako su [[29. 4.|29. aprila]] godine Mihailovićeve snage u jačini četiri korpusa kaznile selo [[Drugovac]] koji je branila četa partizana (vidi [[masakr u Drugovcu]]). Konačno, nakon više od dva meseca teških borbi, udružene osovinske snage uspele su da potisnu partizane iz Srbije.
 
[[Datoteka:Četnici i Nemci u Srbiji 1944.jpg|minijatura|Grupa nemačkih vojnika i četnika Draže Mihailovića u vreme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|proboja NOVJ u Srbiju u proleće 1944.]]]]
{{citat|"[[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|Pokušaj komunista da prodru u Srbiju]] sprečili smo... Nemačke snage u ovoj poslednjoj akciji nisu nas ometale...
 
Potrebno je da se prema Nemcima prekine svaka akcija. Ovo je potrebno ovako: jer kad bi napali na Nemce, direktno bi pomagali komuniste, a time bi otežavali samo akciju naših snaga. Stoga ima da se prekine, do mog daljeg naređenja, svaka oružana akcija prema okupatorskim snagama".<ref>AVII, arhivski fond D. M., D — 31 — 481.</ref>|Telegram Mihailovića svojim potčinjenim komandantima 7. maja 1944.}}
c. Lokalna, ponekad vrlo aktivna saradnja sa njemačkim trupama, obavještajnim i ostalim okupacionim organima.<br />
d. Potpuna spremnost za izvršavanje taktičkih instrukcija izdatih od strane njemačkih oficira za vezu.<br />
e. Stalno ponavljanje zahtjeva za municijom i oružjem radi borbe protiv komunista, kao nagrada za dokazanu lojalnost. <ref>NAW, T-311, Roll 195, 000960: Nacrt jednog izvještaja o stanju u Srbiji u ljeto 1944. (august 1944.)</ref>|Nemački izvještaj o stanju u Srbiji od augusta 1944.}}
 
==== Operacija Vazdušni most ====
Nakon [[operacija Ratweek|savezničkih bombardovanja]] nemačkih položaja u Jugoslaviji i na Balkanu, došlo je do opsežnih operacija evakuacije oborenih avijatičara. Jedna od njih, [[operacija Vazdušni most]] (ili ''Halyard'') je izvedena avgusta [[1944]]. godine od strane avijacije [[Sjedinjene Američke Države|SAD-a]] u saradnji sa [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenskom vojskom u Otadžbini]].
 
Tokom operacije Halyard je uspešno evakuisano 417 savezničkih vazduhoplovaca i civila, koje su Nemci oborili iznad Jugoslavije.<ref>Matteson, strana 31</ref><ref>Leary: FUELING THE FIRES OF RESISTANCE, strana 32</ref> Oni su uglavnom evakuisani sa improvizovanog četničkog aerodroma u [[srbija]]nskom selu [[Pranjani]] [[1944|1944.]] godine. Tokom operacije nije bilo ometanja od strane [[Wehrmacht|Nemaca]].<ref name="Saslušanje">[http://www.znaci.net/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref>
 
Leta 1944. godine, četnici su "igrali" na 2 karte: oslanjali su se i na okupatore i na saveznike. Tokom evakuacije savezničkih vazduhoplovaca iz Srbije, vođeni su intezivni [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|pregovori sa Nemcima]] i kvislinškom [[Milan Nedić|Nedićevom]] vladom. Tokom operacije Vazdušni most četnički komandanti [[Nikola Kalabić]], [[Dragoslav Račić]] i [[Neško Nedić]] su [[11. 8.|11. avgusta]] u Topoli potpisali sporazum o zajedničkoj borbi protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]], general Mihailović se [[13. 8.|13. avgusta]] sastao sa predsednikom kvislinške vlade [[Milan Nedić|Nedićem]] u selu [[Ražani]]<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN, Službeni list, Beograd 2004. strana 159</ref>, nemački komandant Srbije [[Hans Felber]] pregovarao je [[20. 8.|20. avgusta]] sa štabom 4. grupe jurišnih korpusa JVuO <ref>Zabeleška sa sastanka načelnika štaba komande jugoistoka fon Gajtnera i Neška Nedića održanog 20. avgusta 1944, Nacionalna arhiva Vašington, T311, [http://www.znaci.net/00002/T311_195/358_988.htm rolna 195, frejmovi 978-81]</ref>, komandant jugoistoka feldmaršal [[Maximilian von Weichs]] pokušavao je da organizuje zajedničku armiju [[Milan Nedić|Nedića]] i Mihailovića pod nemačkom komandom <ref>Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944. Nacionalna arhiva Vašington, T311, rolna 192, frejmovi 802-812, [http://www.znaci.net/00001/4_12_4_112.htm Zbornik NOR-a XII/4, dokument 112]</ref>, Nemci su uz pomoć četnika vodili [[Operacija Rübezahl|operaciju Rübezahl]] protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske]] koja se [[Bitka za Srbiju 1944.|probijala u Srbiju]], dok su četnici uhapšene partizane iz Pranjana predavali specijalnoj policiji iz Beograda.<ref name="Ispitivanje">[http://www.znaci.net/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]</ref>
 
{{citat3|Nekima je možda teško razumeti kako četnici mogu da spašavaju američke avijatičare od Nemaca, kao što su učinili najmanje u jednom slučaju, a istovremeno, da sarađuju sa tim istim snagama. Odgovor leži u četničkoj percepciji ko je stvarno neprijatelj. Četnici smatraju partizanski komunistički pokret daleko većom pretnjom po Jugoslaviju nego nemačke okupacione snage. Obnovljena američka podrška bila je Mihailoviću jedino sredstvo suprotstavljanja partizanskoj prevlasti. On nije mogao apsolutno ništa dobiti predajom američkih avijatičara Nemcima. Zapravo, evakuisani Amerikanci bili su značajan izvor prvoklasnih odnosa sa javnošću u ime četnika. Krajem 1944. samo su Amerikanci pokazali ikakvu zabrinutost za ono što može snaći četnike kada partizani steknu kontrolu. Učiniti bilo šta osim spasavanja i zaštite američkih avijatičara značilo bi im gubitak poslednjeg izvora podrške i spasa.<ref>[http://www.znaci.net/00002/406.htm Thomas T. Matteson, Commander, USCG: AN ANALYSIS OF THE CIRCUMSTANCES SURROUNDING THE RESCUE AND EVACUATION OF ALLIED AIRCREWMEN FROM YUGOSLAVIA, 1941-1945] "To some, it may be difficult to understand how the Chetniks could rescue American Airmen from the Germans, as they did in at least one instance, and, at the same time, collaborate with these very same forces. The answer rests in the Chetniks' perception of who vas really the enemy. The Chetniks considered the Partisan communist movement a far greater threat to Yugoslavia than the German occupation forces. Renewed American support was Mihailovic's only means of reversing the Partisan takeover. There was absolutely nothing to be gained by turning American airmen over to the Germans. In fact, evacuated Americans were a significant source of first rate public relations on behalf of the Chetniks. In late 1944. only Americans displayed any outward concern for what might happen to the Chetniks when the Partisans gained control. To do anything except rescue and protect American airmen would mean the loss of their last source of support and salvation."</ref>|Thomas T. Matteson, komandir [[Obalna straža SAD-a|Obalne straže SAD-a]]}}
 
Istovremeno, američki obaveštajci na terenu su [[3. 9.|3. septembra]] preko Mihailovića započeli pregovore sa nemačkom komandom. <ref>[http://www.znaci.net/00001/294.htm The Secrets War. The Office of Strategic Services in World War II], National Archives and Records Administration, Washington, DC, Second Printing, 2002, strane 194-218</ref> Američki obaveštajac [[Robert McDowell]] se, posredstvom Mihailovića, početkom septembra 1944 u [[Pranjani]]ma sastao sa nemačkim predstavnikom Rudolfom Stärkerom.<ref>[http://znaci.net/00001/294.pdf The Secrets War. The Office of Strategic Services in World War II]</ref>
 
==== Bitka za Srbiju 1944. ====
{{main|Bitka za Srbiju 1944.|Dražina ponuda Hitleru}}
{{citiranje|1. [[Dragoljub Mihailović|DM]] želi da razgovara sa opunomoćenikom [[adolf Hitler|firera]] za jugoistočni prostor.
</br /></br />
2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga.
</br /></br />
3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom.
</br /></br />
4. DM moli da sam ostane u ilegali.
</br /></br />
5. Pripadnici DM-pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa Dražinim predstavnicima 11.8.1944.]</ref>|Dražina ponuda Hitleru od 11. avgusta 1944.}}
 
{{citiranje|Draža Mihailović, koji je u stvarnosti vođa svih antikomunističkih i za borbu voljnih elemenata Srbije, no koji, iz obzira prema svom narodu, koji u njemu želi da vidi nepomirljivog nacionalnog heroja, i s obzirom na kasniji vojnički i politički razvoj u Srbiji, želi da svojoj ličnosti nametne svaku političku suzdržljivost.<ref>[http://www.znaci.net/00001/4_12_4_112.htm Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944]</ref>|Službena beleška sa referisanja komandanta Jugoistoka Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944.}}
 
[[Datoteka:Petar_II_KarađorđevićPetar II Karađorđević.jpg|thumb|185px|Kralj [[Petar II Karađorđević|Petar II]] je pozvao četnike da stupe u Narodnooslobodilačku vojsku, a one koji to odbiju osudio kao izdajnike koji "zloupotrebljavaju ime kralja i autoritet krune" radi pravdanja saradnje sa neprijateljem.]]
 
[[29. 8.|29. avgusta]] [[1944]]. godine kralj [[Petar II Karađorđević]] razrešio je dužnosti generala Mihailovića sa mesta Načelnika Štaba Jugoslovenske vojske u otadžbini, stavljajući ga na raspoloženje novom ministru vojske.<ref>Ukaz Vrhovnog komandanta kralja Petra II Karađorđevića broj 881.</ref> Mihailović ovu odluku kralja nije prihvatio, postavši odmetnik. Štaviše, on je i dalje izdavao naredbe u ime kralja Petra II Karađorđevića, koji ga se odrekao. U jeku [[bitka za Srbiju 1944.|bitke za Srbiju]], 12. septembra 1944. godine, kralj [[Petar II Karađorđević]] je javno pozvao četnike da pristupe [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije]], a one koji to odbiju osudio kao izdajnike koji "zloupotrebljavaju ime kralja i autoritet krune" radi pravdanja saradnje sa neprijateljem:
==== Povlačenje u Bosnu ====
{{main|Povlačenje četnika sa Nemcima|Bosanska golgota|Bitka na Zelengori}}
[[Datoteka:proboj_21_AK_okt_dec_1944proboj 21 AK okt dec 1944.png|thumb|Tokom [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke|proboja Nemaca iz Grčke]] i [[Proboj njemačkog 21. korpusa iz okruženja u Crnoj Gori|Crne Gore]], četnici su išli zajedno sa njima.]]
 
{{citiranje|„Nakon što su propale njegove namjere da se približi Rusima, i nakon što se ispostavilo da od priželjkivanog iskrcavanja Saveznika na Jadranu i uspostavljanju kontakta sa njima nema ništa, D.M. se osjeća usamljenim u borbi za goli opstanak. Shodno tome, dolazi do novih pokušaja približavanja vlastitim okupacionim trupama.“<ref>NAW, T-311, Roll 194, 000771: Kratka procjena neprijateljskih namjera obavještajnog odjeljenja „Strane vojske na zapadu“ Vrhovne komande kopnene vojske od 31. oktobra 1944. (1. novembar 1944.).</ref>|Nemački izvještaj od 31. oktobra 1944}}
 
General Mihailović je pod svojom komandom u Bosni, sem četnika, imao i neke kvislinške muslimanske jedinice i delove Srpske državne straže.<ref name="Saslušanje"/> [[Milan Aćimović]] mu je postao glavna veza s [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]] u Beču.<ref name="Tomasevich45">[http://www.znaci.net/00001/40_45.htm Jozo Tomasevich: CETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945]</ref> Sastancima između Mihailovića i Nemaca prisustvovao je i američki obaveštajac [[Robert McDowell|Mak Dauel]], koji je tražio od Nemaca da polože oružje isključivo Mihailoviću, a Mihailovića uveravao da se mora održati u narodu i da [[Sjedinjene Američke Države]] pomažu isključivo njega i njegovu organizaciju.<ref name="Presuda">[http://www.znaci.net/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref> Mihailović je u oslobođenu Srbiju slao [[Lovačke grupe Jugoistok|diverzantske grupe]], obučene od [[Gestapo]]a, radi borbe protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske]].
{{citat|„Nemačka Komanda stavlja na raspoloženje grupu od 64 sabotera pod komandom Gare. Snabdeveni su sa jednom većom i tri manje radiostanice, odlično instruisani i opremljeni... u Sarajevo je već pristiglo njih 29 koji su svršili specijalne kurseve... svi su Srbi... Gara mi je poručio da se potpuno stavljaju na raspoloženje našoj organizaciji i primaju sve naše direktive."<ref name="Saslušanje">[http://www.znaci.net/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref>|Depeša generala Mihailovića pukovniku [[Gojko Borota|Gojku Borotu]]}}
 
Potisnute s matičnog teritorija, četničke formacije iz Srbije stalno su se osipale, a njihov [[moral]] opadao. Mnogi četnici su iskoristili [[amnestija|amnestiju]] i pridružili se partizanima. Drugi su se pridružili Ljotićevcima i Nedićevcima u povlačenju na sever s Nemcima.<ref>[http://www.znaci.net/00001/1_17.htm Fitzroy MacLean: RAT NA BALKANU]</ref>
Početkom [[april]]a 1945. njemački major Šterker donio je Mihailoviću [[Alexander Löhr|Löhrovu]] poruku da je voljan da se preda angloameričkim snagama.<ref>Jozo Tomasevich, Četnici u drugom svjetskom ratu, Zagreb 1979, 398 i 400</ref> Mihailović je, pak, inzistirao da njemačke trupe nastave borbu pod njegovom komandom kao »naši državljani«.<ref>AVII, Ča, 276, 6/1-44, uputstvo potčinjenim od 3. aprila 1945</ref>
 
Mihailović je sredinom [[april]]a [[1945]]. slao emisare u [[Zagreb]], radi »vođenja jedne zajedničke borbe protivu partizana«.<ref>Zbornik NOR, XIV/4, 984—985.</ref> Ustaške vlasti su smatrale da bi se preko četnika moglo doći do Angloamerikanaca.<ref name="Pop izdaje"/> Prema svedočenju [[Vladimir Košak|Vladimira Košaka]], tada ministra [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]], u aprilu 1945 su dva emisara Draže Mihailovića posetila Pavelića i sklopili aranžmane čiji je cilj bio isključenje međusobne borbe između ustaša i četnika, kako bi se olakšala zajednička borba protiv partizana.<ref name="Ispitivanje"/> Pavelić je prvi put Mihailovićevu delegaciju primio [[17. 4.|17. aprila]]. S poglavnikom su bili [[Andrija Artuković]], general [[Ante Moškov]] i [[Juco Rukavina]]. Na drugom sastanku, [[18. 4.|18. aprila]], bili su još prisutni i generali [[Đorđe Gruić]] i [[Vjekoslav Luburić]]. General Dukić je iznio Mihailovićeve molbe da se četnicima osigura slobodan prolaz, da im se dodijeli hrana, lijekovi i municija, i da ustaše oslobode ranjenike zarobljene na Vučjaku. Na trećem sastanku, [[22. 4.|22. aprila]], Pavelić i Đukić su se sporazumjeli: poslani su kamioni s lijekovima i municijom, bolnica je oslobođena i izdana su potrebna naređenja da se Mihailovićeva grupa propusti za Sloveniju.<ref name="Pop izdaje"/>
 
Međutim, Mihailović je procenio da je glavnina [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske armije]] na zapadu zemlje, te je s oko 10.000 do 12.000 četnika krenuo u proboj ka Srbiji. Izabrani pravac vodio ih je kroz planinska područja, šumovita i besputna, što je imalo za posljedicu gubljenje teže ratne opreme i ostavljanje bolesnika i ranjenika koji nisu imali snage da to izdrže. Ovo zlopaćenje, među četnicima upamćeno kao "[[bosanska golgota]]", je dovelo do demoralizacije i osipanja.
 
[[29. 4.]] je došlo do kapitulacija nemačkih snaga u severnoj Italiji, Austriji, Štajerskoj i Koruškoj. Mnogi četnici su do poslednjeg trenutka gajili iluzije da će ih Amerikanci prihvatiti i naoružati da nastave borbu protiv [[komunizam|komunizma]]. 5. svibnja oko 12.000 četnika pod komandom generala Damjanovića su se predali Novozelanđanima u [[Palmanova|Palmanovi]] blizu [[Trst]]a. Damjanović izjavljuje Saveznicima da su oni "kraljevska vojska", vjerna kralju [[Petar II Karađorđević|Petru]]. On i njegovi vojnici bili su uvjereni da će ih zapadni saveznici prihvatiti, nahraniti i naoružati, i vratiti natrag u borbu protiv komunista.<ref>[[Nikolaj Tolstoj]], ''Ministar i pokolji'', Zagreb 1991. str. 31-33 i 37.</ref> No, razoružani četnici i ljotićevci su smješteni u zarobljeničke logore, uglavnom u mjestu [[Eboli]]. Nedića i Mušickog su saveznici izručili Jugoslaviji, a Đujić i Jevđević su, uz pomoć svojih jakih veza u Italiji, izbegli izručenje.<ref name="Pop izdaje"/>
Iako je JVUO prestala postojati, Mihailović se, poput mnogih drugih pripadnika poraženih paravojnih formacija u tadašnjoj Jugoslaviji, nadao skorom početku [[treći svetski rat|trećeg svjetskog rata]], odnosno podršci zapadnih saveznika novom gerilskom, ovaj put antikomunističkom pokretu pod njegovim vodstvom. Upravo zbog toga je njegovo hvatanje postalo jednim od prioritetnih zadataka nove jugoslavenske službe bezbednosti [[OZNA]]-e, odnosno predmetom jedne od najopsežnijih i najbolje organiziranih obavještajnih operacija u historiji bivše Jugoslavije.
 
Operaciji, koju je vodio [[Slobodan Penezić Krcun]], je bitno pridonijelo zarobljavanje [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]], bivšeg komandanta Gorske garde i bliskog Mihailovićevog prijatelja. Kalabić je pristao surađivati s OZNA-om tako što će stupiti u kontakt s Mihailovićem i pod izlikom navodnog susreta s predstavnicima angloameričkih obavještajnih službi ga predati OZNA-inim agentima.
 
[[13. 3.|13.3.]] [[1946]]. Mihailović je uhvaćen u selu Repuševići, a istog dana u najvećoj tajnosti prebačen u zgradu OZNA-e Srbije u Beogradu. 24.3. 1946. je tadašnji šef OZNA-e [[Aleksandar Ranković]] objavio vijest o njegovom hvatanju.
:Optuženi: Teško mi je to da kažem.
:Pretsednik: A je li tačno?
:Optuženi: Jeste.<ref name="Saslušanje">[http://www.znaci.net/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref>
 
Sud je iz mnogobrojnih pismenih dokumenata, originalnih depeša i izveštaja četničkih komandanata, utvrdio da su komandanti izvršavali Mihailovićeva naređenja, a ne da su radili na svoju ruku ili mimo njegove volje.<ref name="Presuda"/> Na osnovu originalnih depeša utvrđeno je da je general Mihailović naređivao komandantima da vrše ratne zločine, ubijanje zarobljenih partizana, paljenje, pljačku, uništavanje civilnog stanovništva itd.<ref name="Presuda"/> Od 47 tačaka optužnice koju je [[Miloš Minić]] pročitao [[10. 6.|10. juna]] [[1946|1946.]] u [[Beograd]]u, Draža je osuđen po osam tačaka. Jedna od tačaka glasi:
 
[[Datoteka:Draza na sudu.jpg|thumb|desno|Optuženi Mihailović na sudu]]
{{citiranje|Utvrđeno je da su svi komandanti optuženog Mihailovića i sve njegove četničke formacije sarađivale sa Nemcima, Italijanima i bugarskim okupacionim trupama za sve vreme okupacije u oružanim borbama protiv Narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda Jugoslavije, primajući kroz čitavo to vreme od okupatora oružje, municiju, hranu i drugo u nameri uništenja oslobodilačkog ustanka i pružanju pomoći okupatoru u održavanju sistema okupacije.<ref name="Presuda"/>|Presuda Dragoljubu Mihailoviću}}
 
Pored toga što je osuđen zbog [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|oružane borbe na strani okupatora]], Dragoljub Mihailović je osuđen za [[Zločini četnika u Drugom svetskom ratu|brojne ratne zločine]], koje su počinile jedinice pod njegovom komandom, uključujući [[pokolj u Gatima]], [[pokolj u Vraniću]], [[pokolj u Boleču]], [[masakr u Drugovcu|pokolj u Drugovcu]] i [[pokolj u oblasti Pljevalja, Priboja, Čajniča i Foče|pokolj muslimana Pljevalja, Čajniča i Foče]].<ref>[http://www.e-novine.com/srbija/srbija-licnosti/68585-Kolji-streljaj-siluj-spali.html Presuda Dragoljubu Draži Mihailoviću i saradnicima]</ref>
 
{{citiranje|Pod nacističkom okupacijom Jugoslavije, raspirivao je nacionalnu i versku mržnju među jugoslovenskim narodima. Usled ovoga su njegove jedinice vršile masovne pokolje hrvatskog, muslimanskog kao i srpskog stanovništva, koje bi proglasio nepodobnim.<ref name="Presuda">[http://www.znaci.net/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref>|Presuda Dragoljubu Mihailoviću}}
 
Mihailović je [[15. 7.|15. jula]] [[1946|1946.]] godine osuđen na smrt [[streljanje]]m, trajan gubitak političkih i građanskih prava kao i oduzimanje celokupne imovine. Istog dana, on je uložio molbu za pomilovanje:
{{main|Četnička ideologija}}
Četničku ideologiju Dragoljub Mihailović je ukratko izložio u govoru pred četnicima u Lipovu kod [[Kolašin]]a, [[28. 2.|28. februara]] 1943:
{{citat3|„Moji neprijatelji su [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizani]], [[ustaše]], [[muslimani]] i [[Hrvati]]. Kada se s njima budem obračunao, onda ću krenuti protiv Italijana i Nemaca.“<ref>[http://www.danas.rs/dodaci/vikend/antifasizam_i_kolaboracija.26.html?news_id name=240018 "Antifašizam i kolaboracija]<"/ref>}}
 
=== Antikomunizam ===
 
Mihailović je aprila [[1942]]. naredio [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] da se bori protiv partizana a ne okupatora:
{{citat|„Komuniste čistite gde možete a izbegavajte Talijane i posredno iskoristite ako se što može izvući od njih".<ref name="Petranović"/>}}
 
[[Datoteka:Croix de guerre 1939-1945 Française.jpg|thumb|130px|desno|De Golovo odlikovanje]]
30. jula 1942. Mihailović je zapovedao komandantima u Srbiji da je borba sa komunistima „odlučna", da su komunisti „krvoloci", te da ih uništavaju nemilosrdno, jer bi komunisti, kao „izdajnici", pokušali da „nas ometu u oslobođenju otadžbine koju oni ne priznaju":
{{citat|„Te zlotvore i krvnike našeg naroda uništavajte bez milosti. Oni nas ometaju da imamo slobodne ruke prema neprijateljima. Oni isto kao i Ljotićevci podjednako služe Nemcima. Bez milosti uništavajte. Svi komandanti su mi odgovorni za svoje reone da su čisti od ovih mangupa i probisveta koje vode stranci Tito i Moša Pijade".<ref name="Petranović"/>}}
 
Četnički vođa Mihailović 23. februara 1943. koristi [[antisemitizam|antisemitsku]] propagandu protiv partizana kada kaže: "To su najveći zlotvori koje vodi jevrejština."<ref>[http://www.znaci.net/00001/4_14_2.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 20. FEBRUARA DO 6. MARTA 1943. GODINE]</ref> On u obraćanju svojim potčinjenima u decembru 1942. godine koristi prisustvo Jevreja i drugih balkanskih naroda kao argument protiv partizana:
 
Draža Mihailović je u ličnoj beležnici po pitanju muslimanima zapisao:
{{citat|»Muslimansko stanovništvo je svojim držanjem dovelo do toga da ih naš svet više ne želi i neće da ima u svojoj sredini. Potrebno je još sad da se pripremi iseljavanje u Tursku ili ma gde van naše teritorije. Na dan ustanka oni će svi biti pokrenuti sa svojih naselja a što niko neće moći sprečiti. — U danom momentu svi muslimani ima da budu pokrenuti sa svojih ognjišta. Oni koji su bliži hrvatskim oblastima tamo — glavno je da svi budu pokrenuti«.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 1, reg. br. 17/3-18</ref>}}
 
Stav četničkog pokreta prema Muslimanima bio je da ih treba sistematski uništavati u toku rata a one koji ne budu ubijeni, iseliti u Tursku i na njihovu teritoriju naseliti srpsko stanovništvo.<ref>[http://www.znaci.net/00001/4_14_1_6.htm Mihailovićev program izložen u depeši vladi u Londonu septembra 1941.]</ref>
{{citat|"Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta".<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D0%94%D0%B8%D0%B2%D1%86%D0%B8_11.11.1941. Записник са састанка Михаиловића са немачким представницима у селу Дивци 11.11.1941.]</ref>}}
 
Prema svedočenju nemačkog zapovednika okupiranog Balkana, [[Maximilian von Weichs|von Weichsa]], Mihailović je voleo da ostane u senci i prepusti saradnju svojim podređenima. Nadao se da će ovakvom taktikom dočekati svoj trenutak kada dođe do angloameričkog iskrcavanja, koje bi mu obezbedilo podršku protiv Tita.<ref>[http://znaci.net/00002/318_4.htm American Army Interrogation Reports, feldmaršal von Weichs, ANNEX A - PARTISAN WARFARE]</ref>
 
Prema Mihailovićevom shvatanju, glavni neprijatelji su bili partizani, ustaše, muslimani i Hrvati, a tek nakon njih okupatori, Italijani i Nemci.
Sudski proces Mihailoviću je, slično kao i nešto kasniji proces zagrebačkom nadbiskupu [[Alojzije Stepinac|Alojziju Stepincu]], izazvao veliku pažnju zapadne javnosti, pogotovo njenog antikomunistički nastrojenog dijela koje ga je shvatilo kao ništa drugo do brutalni obračun pobjedničkih komunista sa svojim najopasnijim neprijateljem, odnosno kao najobičniji [[montirani proces]].
 
[[Datoteka:Nebeska Srbija.jpg|thumb|desno|''[[Nebeska Srbija]]'', pravoslavna [[ikona]] ([[Chicago|Čikago]], [[Illinois|Ilinoj]]). U donjem desnom uglu [[Dragoljub Mihailović|Draža Mihailović]] kao [[Hristos|Hristov]] vojnik.]]
U krugovima srpske političke emigracije Mihailović je zbog svog pogubljenja proglašen jednim od najvećih mučenika, a kasnijih godina su ga srpski nacionalisti proglasili jednom od svojih ikona. S druge strane su komunističke vlasti Jugoslavije održavale službeni stav o njemu kao kvislinškom izdajniku i ratnom zločincu, koji je našao zasluženi kraj slično kao i neke istaknute ratne ličnosti ne samo u istočnim, nego i u zapadnim zemljama.
 
[[Kategorija:Dragoljub Mihailović| ]]
[[Kategorija:Istorija Srbije]]
[[Kategorija:DrugiJugoslavija svjetskiu ratDrugom usvjetskom Jugoslavijiratu]]
[[Kategorija:Velikosrpska ideologija]]
[[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]]