Razlike između izmjena na stranici "Vizantijski kalendar"

m
robot kozmetičke promjene
m (robot kozmetičke promjene)
{{Kalendari}}
{{dablink|[[Византијски календар]] - ćirilicom}}
'''Vizantijski kalendar''' je bio kalendar zvanično upotrebljavan u [[Vizantijsko carstvo|Vizantijskom carstvu]] (Istočnom Rimskom carstvu)<ref>Naziv "vizantijski" ("bizantski") je uveo nemački istoričar [[Hieronymus Wolf]] [[1557]]. ali su ga popularisali francuski učenjaci 18. stoleća kako bi nazivali Istočno Rimsko carstvo</ref> od [[988]] i vladavine [[Vasilije II|Vasilija II]], do pada carstva [[1453]]. Takođe je korišćen u zemljama pod vizantijskim uticajem, npr. Srbiji.
 
== Osobine kalendara ==
Bio je identičan [[Julijanski kalendar|Julijanskom kalendaru]], osim što su imena meseci bila transkribovana sa [[Latinski jezik|latinskog]] na [[grčki jezik]], prvi dan godine je bio '''1. septembar/rujna''' a prva godina je najčešće bila po carigradskoj eri, '''5509-08. pne.''' (verovalo se da je tada stvoren svet - vidi [[Datiranje postanja]]). Da bi ste dobili godine carigradske ere, dodajte godini naše ere 5508 za datume od 1. januara/siječnja do 31. avgusta/kolovoza, odn. 5509 za ostatak godine. Pre naše ere: godina ''V'' vizantijske ere zahvata godine (5510-''V'')-(5509-''V'') pre nove ere, odn. u godini ''P'' pre naše ere počinje 5510-''P'' godina vizantijske ere.
 
Od 1.<sup>[[Julijanski kalendar|jul.]]</sup> / 14.<sup>[[Gregorijanski kalendar|greg.]]</sup> septembra '''2013''', teče godina vizantijske (carigradske) ere:
* '''7522''' ([[Arapske brojke|"arapskim" brojem]])
* '''<big>͵ζφκβʹ</big>''' ([[grčki brojevi|grčkim]])
* [[Datoteka:Viz. godina ćir..JPG|҂ЗФКB]] ([[ćirilični brojevi|ćiriličnim]])
 
Početak godine vizantijskog [[indikt|indikta]]a je oko [[462]]. promenjen na 1. septembar a [[537]]. je zvanično usvojen kao način da se identifikuje vizantijska godina. Ipak, vizantijski istoričari, poput [[Maksim Ispovednik|Maksima Ispovednika]], [[Teofan Ispovednik|Teofana Ispovednika]] i [[Georgije Sinkel|Đorđa Sinkela]] su sve do desetog veka počinjali svoju godinu 25. marta/ožujka ([[Blagovesti]]) i brojali godine od tog datuma u 5493. pne. Pomenuta era se nazivala "antiohijska" ili "aleksandrijska" . Latinski meseci su transkribovani na grčki još od kako su Rimljani zauzeli istočni Mediteran.
 
Prestupni dan vizantijskog kalendara je dobijan na isti način kao i bisekstilni dan prvobitne rimske verzije julijanskog kalendara, udvojenjem šestog dana pred martovske kalende, tj. udvojenjem 24. februara/veljače (numerisanje dana u mesecu od prvog nadalje, a time i prestupni dan 29. februar/veljače, je uvedeno u kasnom [[Srednji vijek|srednjem veku]]).
Takođe se u nekim najstarijim spisima ("Skazanije ob obreteniji moštej svetago Klimenta" i "O pismeneh črnorisca Hrabra") može naići i na eru [[Sekst Julije Afrikanac|Seksta Julija Afrikanca]], po kojoj je od Postanja do Isusovog rođenja prošlo 5500 godina<ref>Prosvetina Školska enciklopedija 1992., ISBN 86-07-00666-5</ref> (upravo, Sekst je Isusovu Inkarnaciju postavio na prvi dan 5501. godine Sveta, što bi odgovaralo 25. martu 1. godine pne.).
 
== Ciklusi godina ==
Za datiranje se koriste i neki ciklusi godina, pre svega pomenuti indikt (nastao kao period procenjivanja poreza).
* ''Indikt carigradski'' (takođe "indikat" ili "indiktion", poznat i kao Rimski indikt) ima 15 godina, njegov broj se odnosi na godinu u ciklusu a ne sam ciklus i dobija se kao ostatak nakon deljenja sa 15: (godina od stvorenja sveta)/15 = nešto + ''ostatak'' koji čini indikt; npr. 7517/15 = 501 sa ostatkom 2, što je i indikt. Ako bi ostatak bio 0, indikt bi bio 15. Ako je samo od početka naše ere: [(godina n.e)+3]/15 = nešto + ''ostatak''; uzima se godina koja se u dužem intervalu poklapa sa carigradskom (tj. ona koja počinje posle 1. septembra): [2009+3]/15 = 134, ostatak i indikt opet 2 (ali samo do 1. septembra po julijanskom).
 
Mogu biti pomenuti i pashalni elementi, koji se koriste pri izračunavanju datuma Uskrsa i to krug sunca (''krug slncu'') i krug meseca (''krug luni'').
* ''Krug sunca'' je ciklus od 28 godina, nakon kojih se dani meseca ponavljaju u iste dane sedmice. Izračunavanje: (godina od stvorenja sveta)/28 = nešto + ''ostatak''; 7517/28 = 268 i ostatak i krug sunca je 13. Ako je ostatak 0, krug s. je 28. Od početka naše ere: [(godina n.e)+20]/28 = nešto + ''ostatak''. Ovo je poznato i kao [[Sunčev broj]].
* ''Krug meseca'' je ciklus od 19 godina, nakon kojih mesečeve mene padaju u iste dane u godini (vidi [[Metonski ciklus]]). Izračunavanje: (godina od stvorenja sveta)/19 = nešto + ''ostatak''; 7517/19 = 395 i ostatak i krug meseca je 12. Ako je ostatak 0, krug m. je 19. Od početka naše ere: [(godina n.e)+17]/19 = nešto + ''ostatak''. Ovaj broj je poznat i kao [[Zlatni broj]].
 
Množenjem dva pashalna ciklusa se dobija ciklus od 532 godine, koji se zove "obhod" ili "obhoždenije" (pashalni krug). Ciklus se koristi u tablicama za pronalaženje datuma Uskrsa po julijanskom kalendaru, koji se ponavlja nakon navedenog perioda. Jedan [[prepisivačka škola|prepisivač]] je [[1408]]. n.e. (6916-17. po vizantijskoj eri) zabeležio kraj 13. i početak 14. pashalnog kruga:
Sledeća smena "obhoda" je trebala biti [[1940]]<ref>Školska enciklopedija tom 1, Matematika, fizika, astronomija, računarstvo, Prosveta Beograd 1992. ISBN 86-07-00666-5</ref>.
 
== Važni datumi ==
* 1. v.e. (vizantijske tj. carigradske ere) ([[6. milenijum pne.|5509-08]]. pne.) - [[Postanje]] sveta
;Peti milenijum
* 7500. v.e. - [[Raspad SFRJ]] ([[1991]]-[[1992|92]])
 
== Kasnija upotreba ==
 
Nakon pada Vizantije, kalendar je i dalje korišćen u [[Rusija|Rusiji]], na [[ruski jezik|ruskom]] jeziku, do [[1700]]. i reformi [[Petar Veliki|Petra Velikog]], s tim što se Nova godina do 1492 računala od 1. marta. Još ga u nekoj meri koriste neke pravoslavne crkve (crkvena nova godina je 1. septembra po julijanskom kalendaru).
Neki pojedinci u Srbiji misle da je ovaj kalendar stari srpski kalendar (što je tačno samo utoliko što je bio u upotrebi u srpskoj srednjovekovnoj državi), iz čega zaključuju da srpska istorija traje 7500 godina<ref>Npr. na [http://www.diskusije.net/istorija/odakle-poticu-srbi-4862/strana14.html] se na jednom mestu može pročitati (u citatu): "Draško Šćekić u svojoj knjizi "Sorabi - istina o srpstvu od iskone" iznosi da su Srbi na nasim danasnjim prostorima ziveli vise od 7500 godina. Srbi se ovde nisu doselili, vec su tu ziveli od svoga pocetka i odatle su se raseljavali.", a niže na stranici se čak sumnja u vizantijsko poreklo ere</ref>.
 
== Fusnote ==
{{reflist}}
 
== Takođe pogledati ==
* [[Etos Kosmu]]
* [[Indikt]]
 
== Spoljne poveznice ==
(na engleskom)
* [http://web.archive.org/20010526145207/www.geocities.com/TimesSquare/Labyrinth/2398/bginfo/trade/time.html Vizantijsko računanje vremena] (mrtav link)