Razlike između izmjena na stranici "Plaut"

Dodano 20 bajtova ,  prije 6 godina
m/м
robot kozmetičke promjene
m/м (→‎Dela)
m/м (robot kozmetičke promjene)
| puno ime = Tit Makcije Plaut
| pseudonim =
| rođenje = c. [[254. pne.]]<br />{{flagicon|Italija}} [[Sarsina]], [[Italija]]
| smrt = [[184. pne.]]<br />{{flagicon|Italija}} [[Rim]], [[Italija]]
| zanimanje =
| nacionalnost =
| suprug =
| djeca =
| djela = ''[[Aulularia]]''<br />''[[Hvalisavi vojnik]]''
| nagrade =
| potpis =
'''Tit Makcije Plaut''' ([[latinski jezik|lat]]. ''Titus Maccius Plautus'', oko 250―184. st. e.), bio je najveći pisac [[komedija]] u [[Rimska književnost|rimskoj književnosti]].
 
== Rimska palijata ==
 
Rimska komedija postala je i razvila se po uzoru na [[Nova atička komedija|novu atičku komediju]], koja je cvetala u 4. i 3. veku st. e., pri čemu su se naročito koristila dela grčkih književnika [[Filemon (pjesnik)|Filemona]], [[Apolodor]]a i [[Menandar|Menandra]]. [[Srednja komedija]] iskorišćena je kao uzor samo za Plautovog ''Persijanca'' i možda ''Amfitriona''. Ta rimska komedija, nastala po uzoru na grčke originale i smeštena u grčko okruženje, nazvana je [[palijata]] (''fabula palliata'') prema odeći koju su na sceni nosili glumci (''pallium'' »grčka kabanica«). Palijata je ili komedija karaktera (''comoedia stataria'') ili komedija zapleta (''comoedia motoria''), obično ima pet činova između kojih su umetnuti [[muzika|muzički]] delovi, koje je izvodio svirač na duplim tibijama (vrsta frule). [[Hor]]a u palijati nije bilo, kao što ga nije bilo ni u novoj komediji; neka vrsta hora postoji jedino u Plautovom ''Konopcu''. Umesto hora je, međutim, ponekad između činova svirao svirač (''tibicen''). U svakom komadu bilo je dve vrste partija: jedne su prosto recitovane (to su ''diverbia'' = dijalozi), a druge su izgovarane uz pratnju tibija (to su ''cantica''). ''Cantica'' je u užem smislu svako pevanje uz pratnju tibija i predstavlja čisto [[lirika|lirsku]] [[monodija|monodiju]], dakle solo pevanje, u promenljivom i često živom i nemirnom metru. Ovi kantici nalaze se samo kod Plauta, koji ih je dodao na sopstvenu inicijativu, jer njih ne nalazimo ni u novoj komediji.
Od rimske komedije sačuvana su nam dela Plauta i Terencija.
 
== Život Plautov ==
 
Plaut je rođen oko 250. god. st. e. u gradu Sarsini u [[Umbrija|Umbriji]], najverovatnije u prilično siromašnoj porodici. Najpre je radio kao radnik na pozornici u [[Rim]]u, a zatim je dosta putovao i trgovao, ali u trgovini nije imao sreće. Kao siromašan vratio se u Rim i tu zarađivao za život radeći u mlinu. Tu je napisao tri komedije koje je publika dobro primila, pa je, ohrabren tim uspehom, napustio mlin i potpuno se predao poeziji, na kojoj je radio sve do svoje smrti 184. godine st. e. Rimski pisac [[Aul Gelije]] iz 2. veka n. e. prenosi nam sledeći [[epitaf]] koji je navodno bio postavljen na Plautovom grobu, ali koji ipak nije autentičan:
 
:Otkad je Plauta odnela smrt, komedija tužna<br />
:postade, scena je prazna, a Smeh i Igra i Šala,<br />
:stihovi bezbrojni plakati stadoše svi k'o jedan.<br />
 
:''Postquam est mortem aptus Plautus, Comoedia luget,''<br />
:''scaena est deserta, ac dein Risus Ludus Iocusque,''<br />
:''et numeri innumeri simul omnes conlacrimarunt.''<br />
 
== Dela ==
 
U antici je Plautu bilo pripisivano oko 130 komedija, od kojih je čuveni rimski polihistor [[Varon|Marko Terencije Varon]] u 1. veku st. e. kao autentične izdovio 21 komediju, koje su zato skupno nazvane ''fabulae Varonianae'' i od kojih nam se u poptunosti sačuvalo njih dvadeset a jedna (''[[Vidularia]]'') samo fragmentarno. Sve komedije predstavljaju adaptacije nove atičke komedije; tri ili četiri su pouzdano Menandrove, dve su [[Difil]]ove, dve Filemonove, a jedna verovatno [[Aleksid]]ova. Sve one obrađuju grčki život i običaje te, uz humoristično preterivanje, grčki katakter. Plaut svoj uspeh kod neobrazovane rimske publike duguje najviše svojoj slobodnoj i živoj obradi grčkih originala, koje je po volji menjao, pojednostavljivao i kombinovao (»kontaminirao«, tj. od dva grčka originala stvarao jednu latinsku preradu), uz unošenje drugih elemenata čiji je cilj bio da se komadi dopadnu savremenoj rimskoj publici. Takve su, na primer, kratke dijaloške scene u kojima likovi razmenjuju pretnje i uvrede, motiv roba koji trči, lik roba u ulozi zabavljača koji slobodno govori i drsko se ponaša (što je Plautova publika možda smatrala uobičajenim kod Grka), kome je ponekad postavljen nasuprot lik odanog roba koji se brine za svoga gospodara (što je trebalo da izazove odobravanje od robovlasnika prisutnih u publici), grube šale, mnoštvo [[aliteracija]] i igra rečima. Pored toga, umesto da stvara komedije sastavljene isključivo od dijaloga (''diverbium''), Plaut je značajno uvećao muzičko-recitativni element (''cantica''), koji u nekim komadima zaprema i do dve trećine cele komedije.
''[[Prostak (Plaut)|Prostak]]'' (''Truculentus'') nazvana je prema grubom ali savesnom robu sa sela. Komad ima malo zapleta, a uglavnom se bavi lukavom prostitutkom koja bezobzirno iskorištava svoja tri ljubavnika: mladog Atinjanina, nadmenog vojnika i mladića sa sela (čiji rob daje ime komediji).
 
== Vanjski linkovi ==
{{Commonscat|Plautus}}
* [[Project Gutenberg]] ima nekoliko engleskih prijevoda [http://www.gutenberg.org/catalog/world/authrec?fk_authors=2406 Plautovih drama].