Razlike između izmjena na stranici "Oradea"

Dodana 3 bajta ,  prije 6 godina
m/м
robot kozmetičke promjene
m/м (Vraćene izmjene 95.180.42.247 (razgovor) na posljednju izmjenu korisnika Legobot)
m/м (robot kozmetičke promjene)
Veliki Varadin se prostire se na 115,56 km² i prema poslednjem popisu iz 2002. godine u gradu je živelo 206.614 stanovnika.<ref>[http://www.restromania.com/Geografie/AboutOradea.htm Your Guide to Romania<!-- Bot generated title -->]</ref>
 
== Prirodni uslovi ==
Veliki Varadin se nalazi u središnjem delu istorijske pokrajine [[Krišana]], severozapadne pokrajine u okviru današnje [[Rumunija|Rumunije]]. Grad je udaljen 13 kilometara od [[Mađarska|mađarske granice]].
 
Veliki Varadin se razvio na mestu od značajne prometne važnosti. Grad je smešten u dolini reke [[Kereš]], na mestu gde ona izlazi iz pobrđa [[Bihor (planina)|BihorBihora]]a u [[Panonska nizija|Panonsku niziju]]. Reka [[Šebeš-Kereš (reka)|Brzi Kereš]] protiče kroz grad. Oko grada nalazi se veoma plodna i gusto naseljena podgorina Bihora sa voćnjacima i vinogradima. Zapadno od grada pruža se Panonska nizija, a istočno planinski masivi pod šumama u pašnjacima.<ref name="restromania1">[http://www.restromania.com/Geografie/AboutOradea.htm#Maps Your Guide to Romania<!-- Bot generated title -->]</ref>
 
== Istorija ==
[[Datoteka:Oradea centre.jpg|mini|d|270 p|Detalj iz starog jezgra Velikog Varadina]]
[[Datoteka:Fn braun-varadinum.jpg|mini|d|270p|Stara gravira grada]]
[[Ugarska|Mađarski]] kralj [[Ladislav I Sveti|Ladislav I]] je proglasio Veliki Varadin sedištem rimokatoličkog biskupa [[1080.]] godine. Prvi dokument o gradu pominje se 1113. godine pod njegovim latinskim imenom ''Varadinum''. Ruševine tvrđave koje su i danas vidljive u gradu, je prvi put pomenuta [[1241.]] godine tokom [[Mongoli|mongolske]] najezde.<ref name="restromania1"/><ref name=autogenerated1>{{cite web|url=http://www.romaniatourism.com/oradea.html |title=ORADEA, Romania - Official Travel and Tourism Information |publisher=Romaniatourism.com |date= |accessdate = 13. 3. 2012.}}</ref> Ovde je [[24. februar|24. februara]]a [[1538.]] godine sklopljen [[Velikovaradinski mir]] između [[Ferdinand I Car Svetog rimskog carstva|Ferdinanda I]] od [[Austrija|Austrije]] i [[Jovan Zapolja|Jovana Zapolje]]. [[Turci]] su ga bezuspešno opsedali [[1598.]] godine, da bi ga dobili mirovnim ugovorom [[1663.]] godine [[Mađari]] povratili.
 
Grad je doživeo veliki privredni uspon krajem [[19. vek|19.]] i početkom [[20. vek]]a. Veliki doprinos ovom razvoju dali su tada veoma brojni [[Jevreji]], koji su pred [[Drugi svetski rat]] činili skoro trećinu od 100.000 stanovnika Velikog Varadina. Grad je [[1890.]] imao 7 železničkih linija, 17 crkava, 6 manastira, dve katedrale, dve biskupske palate, nov teatar i gradsku većnicu. Od 38.557 stanovnika, većina su bili [[Mađari]], a bilo je i 2.527 [[Rumuni|Rumuna]]. [[Rimokatolici|Rimokatolika]] je bilo 12.030, [[reformati|reformata]] 10.880 i 10.114 [[Jevreji|Jevreja]].
Grad je poznat i po nadimku „mali Pariz“.<ref>{{cite web|url=http://www.turismbihor.info/index.php?option=com_content&task=view&id=30&Itemid=42&lang=EN |title=ORADEA |publisher=Turism Bihor.info |date = 16. 3. 2005. |accessdate = 13. 3. 2012.}}</ref>
 
== Stanovništvo ==
Veliki Varadin je oduvek bio grad sa više naroda i vera. Istorijsku većinu su činili Mađari. Danas, [[Rumuni]] čine većinu gradskog stanovništva (70,04%), a od manjina prisutni su [[Mađari]] (27,5%), [[Romi]] (1,2%), [[Nemci]] (0,3%), [[Slovaci]] (0,2%) i druge manje etničke zajednice ([[Jevreji]], [[Bugari]], [[Rusi]], [[Srbi]], [[Turci]], [[Arumuni]] i [[Kinezi]]). Nekada brojne zajednice [[Jevreji|Jevreja]] i [[Nemci|Nemaca]] su gotovo nestale tokom [[20. vek]]a.<ref>{{cite web|url=http://www.oradeajc.com/features_history.htm |title=Oradea Jewish Community |publisher=Oradeajc.com |date= |accessdate = 13. 3. 2012.}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.oradea.ro/images/stories/file/Orasul%20turistic/about%20oradea.pdf |title=Site-ul oficial al primăriei municipiului Oradea |publisher=Oradea.ro |date= |accessdate = 13. 3. 2012.}}</ref>
 
== Arhitektura ==
Arhitektura Velikog Varadina je mešavina građevina iz komunističkog doba, većinom u predgrađima, i lepih istorijskih zdanja iz doba Austro-ugarske. Veliki Varadin je kao mali broj gradova u [[Rumunija|Rumuniji]] očuvao [[staro gradsko jezgro]] sa brojnim crkvama i palatama. Uz barokne građevine, tu je više izuzetnih primera arhitekture [[Secesija|secesije]].
 
Biskupska palata, jedna od najpoznatijih građevina Velikog Varadina, konstruisana je po crtežima italijanskog arhitekte [[Đovani Batista Rica]]. Završio ju je austrijski arhitekta [[Franc Anton Hilerbrant]] 1770. Danas trospratna vila u obliku slova U sadrži 100 soba ukrašenih freskama, 365 prozora i fasadu sa isprekidanim jonskim kapitelima. Dom je „Muzeju regiona Krišana“.<ref name=autogenerated1 />
 
== Gradovi pobratimi ==
Veliki Varadin je pobratimljen sa sledećim gradovima<ref>{{cite web|url=http://www.oradea.ro/index.php?option=com_weblinks&view=category&id=142&Itemid=87 |title=Site-ul oficial al primăriei municipiului Oradea |publisher=Oradea.ro |date = 29. 1. 2009. |accessdate = 13. 3. 2012.}}</ref>:
* [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|20px]] [[Linčeping]], [[Švedska]]
* [[Datoteka:Flag of Hungary.svg|20px]] [[Debrecin]], [[Mađarska]]
* [[Datoteka:Flag of Israel.svg|20px]] [[Givatajim]], [[Izrael]]
* [[Datoteka:Flag of Spain.svg|20px]] [[Koslada]], [[Španija]]
* [[Datoteka:Flag of Italy.svg|20px]] [[Mantova]], [[Italija]]
* [[Datoteka:Flag of France.svg|20px]] [[Pij de Dom]], [[Francuska]]
 
== Galerija slika ==
<gallery>
Datoteka:Catedrala Catolica.jpg|Rimokatolička katedrala