Razlike između izmjena na stranici "Drugo zasjedanje AVNOJ-a"

Dodano 26 bajtova ,  prije 6 godina
m/м
robot kozmetičke promjene
m/м (robot kozmetičke promjene)
Mnogi obični borci u partizanskim redovima nisu bili komunisti, ali njih je u programu AVNOJ-a privukao federativni sistem za različite narode u Jugoslaviji, što je bila izbalansiranija zamisao od svega što su druge političke snage u Jugoslaviji nudile u to vrijeme.<ref>[http://utickibosnjaci.com/video/media/document/393.pdf Povijest Bosne - Noel Malcom]</ref>
 
== Uvod ==
Promena ratnih uspeha na savezničkim frontovima, a po najviše kapitulacija [[Italija|Italije]] 9. septembra [[1943]], savezničko osvajanje afričkog kontinenta, kontraofanziva [[Crvena armija|Crvene armije]] na [[Istočni Front|Istočnom Frontu]] su uticali da [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] započne sa izgradnjom čvrstih temelja buduće Jugoslovenske države, uverena u konačnu pobedu antifašističke koalicije u ratu.
 
Konačno, utemeljenje države je trebalo da se uokviri na drugom zasedanju AVNOJ-a krajem [[1943]]. godine.
 
== Grad Jajce ==
[[Datoteka:Puskomitraljezac na kuli Jajce 1943.jpg|mini|Puškomitraljezac na kuli u Jajcu 1943.]]
[[Datoteka:Jajce 43.jpg|mini|Partizani na položaju u Jajcu 1943.]]
[[Jajce]] je stari bosanski srednjovekovni grad koji leži u dolini [[vrbas (rijeka)|reke Vrbas]]. U srednjem veku je bio prestonica bosanskih kraljeva. Za vreme [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]], grad je nekoliko puta menjao vlasnike. Prvo su ga partizani osvojili [[1942]]. godine, pa su ga [[Nemci]] povratili krajem iste godine, da bi ga partizani ponovo zauzeli [[17. 8.|17. avgusta]] [[1943]]. godine.
 
U gradu su se nalazili [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOV i POJ]], [[Centralni komitet|CK]] [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] i ostala vojno-politička rukovodstva. U gradu se odvijao svakodnevni život. U centru grada se nalazilo veliko sklonište u koje su se sklanjali meštani u slučaju vazdušne opasnosti. Poziv delegatima za drugo zasedanje [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]]-a je uputio [[Centralni komitet|CK]] [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] i [[Vrhovni štab]] odmah nakon kapitulacije [[Italije|Italije]]. Pošto je grad držan skoro 3 meseca, odlučeno je da se zasedanje održi baš u njemu. Zbog opasnosti od eventualnog vazdušnog napada, odlučeno je da zasedanje traje samo jednu noć. Grad je na u noći zasedanja bio zamračen, a jedino je gorelo prigušeno svetlo u Domu Kulture gde je zasedanje bilo i održano.
 
Drugo zasedanje [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]]-a je održano u zgradi bivšeg društva "Sokola". Po osvajanju grada, partizani su uništili ovu dvoranu koja je bila nemačka vojna kasarna, da bi je za nepune tri nedelje obnovili i pripremili za zasedanje. Novom objektu su dali naziv "Dom Kulture". Tu je radilo pozorište narodnog oslobođenja i izvodilo [[Nikolaj Gogolj|Gogoljevog]] "Revizora" svake večeri. Dvorana je bila udešena za zasedanje [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]]-a. Podijum je bio iskićen [[Zastava SFRJ|zastavama Jugoslavije]] (sa crvenom zvezdom u sredini), [[Sjedinjene Američke Države|Amerike]], [[Zastava Engleske|Engleske]] i [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]]. U dnu stola za Predsedništvo nalazila se prva skica [[Grb SFRJ|novog grba Jugoslavije]]. Slikar [[Đorđe Andrejević Kun]] je dekorisao Dom Kulture jarkim bojama i islikao portrete [[Josif Staljin|Staljina]], [[Franklin Delano Roosevelt|Ruzvelta]] i [[Winston Churchill|Čerčila]].
Samo manji broj delegata iz raznih krajeva nalazio se u gradu. Većina delegata je zadržavana po okolnim selima zbog mogućnosti vazdušnog napada na grad.
 
== Dolazak delegata na zasedanje ==
Krajem novembra [[1943]]. godine u [[Jajce|Jajcu]] su stizale delegacije predstavnika naroda iz svih krajeva Jugoslavije. Iz [[Slovenija|Slovenije]] su stigli dr [[Ivan Ribar]] (predsednik AVNOJ-a), [[Boris Kidrič]] i dr [[Josip Vidmar]]. Najviše teškoća su imali delegati iz [[Crna Gora|Crne Gore]] koji su pod oružjem i stalnom opasnošću morali pešačiti 300 -{km}-. Delegaciju iz [[Hrvatska|Hrvatske]] je vodio dr [[Vladimir Bakarić]], a u stopu ju je pratila manja jedinica iz sastava [[Trinaesta proleterska brigada|Trinaeste proleterske brigade]].
 
Među delegatima osim [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]], bilo je i delegata Hrvatske seljačke stranke ([[Vladko Maček|mačekovci]] i [[Stjepan Radić|radićevci]]), Srpske zemljoradničke stranke, Stranke samostalnih demokrata, Muslimanske zajednice (spahinovci), nekolicina radikala, dvojica Hrvata iz [[Jugoslovenski odbor|Jugoslovenskog odbora]] osnovanog još [[1915]]. godine u [[London]]u, Stranka hrišćanskih socijalista i drugih građanskih partija. Većina delegata bili su pripadnici [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnoosloboilačke vojske Jugoslavije]] kao provereni borci i revolucionari.
 
Dan uoči zasedanja u [[Jajce|Jajcu]], predsednika [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]]-a, predratnog predsednika skupštine [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine SHS]] dr [[Ivan Ribar|Ivana Ribara]] (svedok atentata u narodnoj skupštini koji je počinio [[Puniša Račić]]), snašla je teška sudbina. [[28. novembra]] [[1943]]. godine na Glamoč polju je stradao njegov sin [[Ivo Lola Ribar]], član [[Vrhovni štab|Vrhovnog štaba]] i predsednik organizacije [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a. Samo nekoliko nedelja ranije kod [[Kolašin]]a u borbi sa [[četnici]]ma pogunio mu je i drugi sin [[Jurica Ribar]]. Ove tužne vesti mu je preneo novoizabrani maršal Jugoslavije [[Josip Broz Tito]] odmah po završetku zasedanja koje je dr Ribar vodio u svojstvu predsedavajućeg.
 
== Početak zasedanja AVNOJ-a ==
[[Datoteka:Oslobođena teritorija za vreme drugog zasedanja AVNOJ-a.jpg|minijatura|Oslobođena i poluoslobođena teritorija za vreme Drugog zasedanja AVNOJ-a (29 novembra 1943 godine)]]
[[Datoteka:Fabrika u Jajcu 1943.jpg|minijatura|Fabrika karbida u Jajcu 1943. godine.]]
Ukupno je 142 delegata bilo prisutno u Domu Kulture na drugom zasedanju [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]]-a. Drugo zasedanje Antifašističkog Veća Narodnog Oslobođenja Jugoslavije počelo je [[29. 11.|novembra]] [[1943]]. tačno u 19 časova. Vrata Doma Kulture su bila širom otvorena za sve radoznale građane, s tim što su svi osim delegata na ulazu temeljno pretresani zbog mogućnosti postavljanja diverzije.
 
Nedaleko oko grada su postavljeni teški protivavionski mitraljezi u slučaju vazdušnih napada.
Oko pola 12 došlo je do kraće pauze, da bi tačno u 23.45 dr [[Ivan Ribar]] pred većnicima pročitao odluke sa Drugog zasedanja [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]]-a. Bili su to poslednji minuti [[29. 11.|29. novembra]], ali pošto je čitanje počelo pre ponoći, to je kao datum istorijskih odluka uzet [[29. 11.|29. novembar]] [[1943]]. godine.
 
== Odluke sa drugog zasedanja AVNOJ-a ==
[[Datoteka:Avnojf.gif|thumb|Odluka o izgradnji [[SFRJ|Jugoslavije]] na federativnom principu.]]
 
Kao glavne odluke koje su doneli većnici na drugom zasedanju [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]]-a ističu se:
* Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije se konstituiše u zakonodavno i izvršno predstavničko telo [[Jugoslavija|Jugoslavije]], kao vrhovni predstavnik naroda i uspostavlja se Nacionalni komitet oslobođenja Jugoslavije(NKOJ), sa svim obeležjima narodne vlade, preko koga će [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]] ostvarivati svoju izvršnu funkciju.
* Zabranjuje se jugoslovenskoj izbegličkoj vladi povratak u zemlju i oduzimaju se sva prava zakonite vlade Jugoslavije, a takođe se zabranjuje i povratak u zemlju kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II Karađorđevića]] do završetka rata kada će narod odlučiti hoće li [[Republika|republiku]] ili [[Monarhija|monarhiju]].
* Obaveze koje su u inostranstvu u ime Jugoslavije sklopile izbegličke "vlade" a u cilju njihovog poništenja ili ponovnog sklapanja odnosno odobrenja i da se ne priznaju međunarodni ugovori i obaveze koje bi u buduće u inostranstvu eventualno sklpoila izbeglička takozvana "vlada".
* [[Jugoslavija]] se ima izgraditi na demokratskom principu kao državna zajednica ravnopravnih naroda.
* Zaključci doneti se imaju odmah formirati posebnim odlukama AVNOJ-a.
 
Kao posebna odluka [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]]-a, u odluci br. 7, [[Josip Broz Tito|Josipu Brozu Titu]] je dodeljen naziv "MARŠAL JUGOSLAVIJE" na osnovu predloga koji je postavila slovenačka delegacija na čelu sa dr Josipom Vidmarom. Predsedništvo AVNOJ-a je na svojoj proj sednici [[30. novembra]] [[1943]]. godine jednoglasno prihvatilo predlog slovenačke delegacije da se [[Josip Broz Tito|Titu]] dodeli naziv "MARŠAL JUGOSLAVIJE".
 
== Nacionalni komitet oslobođenja Jugoslavije (NKOJ) ==
U odluci [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]]-a, Nacionalni komitet je najviši izvršni naredbodavni organ narodne vlasti u Jugoslaviji, preko koga [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]] ostvaruje izvršnu funkciju. Telo koje ima sva obeležja narodne vlasti. Na predlog [[Moša Pijade|Moše Pijade]] imenovani su članovi prvog sastava Nacionalnog komiteta oslobođenja Jugoslavije:
* Predsednik i poverenik za narodnu odbranu - [[josip Broz Tito|maršal Josip Broz Tito]]
* Prvi potpredsednik NKOJ-a - [[Edvard Kardelj]]
* Drugi potpredsednik NKOJ-a - [[Vladislav Ribnikar]]
* Treći potpredsednik - [[Božidar Magovac]]
* Poverenik za spoljne poslove - dr [[Josip Smodlaka]]
* Poverenik za unutrašnje poslove - [[Vlado Zečević|Vlada Zečević]]
* Poverenik za prosvetu - [[Edvard Kocbek]]
* Poverenik za narodnu privredu - dr [[Ivan Milutinović]]
* Poverenik za finansije - [[Dušan Sernec]]
* Poverenik za saobraćaj - [[Sreten Žujović]]
* Poverenik za narodno zdravlje - dr [[Milivoj Jabrišak]]
* Poverenik za socijalnu politiku - dr [[Anton Kržišnik]]
* Poverenik za sudstvo - [[Frane Frol]]
* Poverenik za ishranu - [[Mile Peruničić]]
* Poverenik za građevine - dr [[Rade Pribićević]]
* Poverenik za šume i rude - dr [[Sulejman Filipović]]
 
== Predsedništvo AVNOJ-a ==
Članovi '''Predsedništva AVNOJ-a''' izabrani na drugom zasedanju AVNOJ-a u Jajcu:
* Predsednik: dr [[Ivan Ribar]]
* Potpredsednici: [[Antun Augustinčić]], [[Dimitar Vlahov]], [[Marko Vujačić]], [[Moša Pijade]] i [[Josip Rus]]
* Sekretari: [[Rodoljub Čolaković]] i [[Radonja Golubović]]
* Članovi: [[Jakob Rade Avšič]], [[Metodije Andonov Čento]], [[Mihailo Apostolski]], [[Spasenija Babović|Spasenija Cana Babović]], dr [[Vladimir Bakarić]], [[France Bevk]], [[Milan Belovuković]], [[Josip Broz Tito]], dr [[Vaso Butozan]], [[Josip Vidmar]], [[Sreten Vukosavljević]], [[Ante Vrkljan]], dr [[Pavle Gregorić]], [[Maca Gržetić]], [[Nikola Grulović]], [[Milovan Đilas]], [[Sreten Žujović]], [[Vlado Zečević|Vlada Zečević]], [[Josip Jeras]], [[Osman Karabegović]], [[Jevstatije Karamantijević]], [[Edvard Kardelj]], dr [[Vojislav Kecmanović]], [[Boris Kidrič]], [[Ivan Stevo Krajačić]], [[Vicko Krstulović]], [[Pavao Krce]], [[Husnija Kurt]], [[Filip Lakuš]], [[Voja Leković]], dr [[Ljubo Leontić]], [[Franc Leskošek]], [[Božidar Magovac]], dr [[Ante Mandić]], [[Moma Marković]], dr [[Metod Mikuž]], dr [[Niko Miljanić]], [[Vladimir Nazor]], dr [[Blagoje Nešković]], [[Stanko Opačić Ćanica]], [[Nikola Petrović (istoričar)|Nikola Petrović]], [[Vlado Pop-Tomov]], [[Koča Popović]], [[Aleksandar Preka]], dr [[Rade Pribićević]], [[Đuro Pucar Stari]], [[Aleksandar Ranković]], [[Vladislav S. Ribnikar|Vladislav Ribnikar]], dr [[Josip Smodlaka]], dr [[Zlatan Sremec]], [[Petar Stambolić]], [[Luka Stević]], [[Mehmed Sudžuk]], [[Tone Fajfar]], [[Frane Frol]] i [[Andrija Hebrang]].
 
== Značajnost odluka sa drugog zasedanja AVNOJ-a i međunarodna reagovanja ==
Drugo zasedanje [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]]-a se održavalo baš u trenutku zasedanja konferencije Velike Trojice u [[Teheran]]u. Sve privremene odluke koje su donete na Prvom zasedanju u [[Bihać]]u su uokvirene na Drugom zasedanju u [[Jajce|Jajcu]].
 
Nakon rata, narodi Jugoslavije su datum [[29. 11.|29. novembar]] slavili kao državni praznik, a na novom grbu [[Jugoslavija|Jugoslavije]] stajalo je urezano [[29. 11.|29. novembar]] [[1943]]. Odlukama [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]]-a se u prvi mah suprostavio engleski premijer [[Winston Churchill|Vinston Čerčil]] jer se odluka o zabrani povratka kralja ticala isključivo njega. Što se tiče [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]], [[Jugoslavija]] je odbila da obavesti Sovjetski Savez o predstojećem zasedanju, kao i o tome šta se njime želi učiniti. Radiogram je poslat odmah posle završetka zasedanja i tako je [[Josif Staljin|Staljin]] stavljen pred svršeni čin.
 
Naročito je bila komplikovana situacija jer se baš u istom trenutku održavala i Teherenska konferencija između [[Franklin Delano Roosevelt|Ruzvelta]], [[Josif Staljin|Staljina]] i [[Winston Churchill|Čerčila]] u [[Iran]]u. Ovakvo blagovremeno neobaveštavanje Sovjetskog Saveza i rad Jugoslovenskog [[Centralni komitet|CK]] na svoju ruku, predstavnici [[Informbiro|Informbiroa]]a su kasnije iskoristili da svale na teret Jugoslovenima.
 
Međutim, važnim odlukama sa Teheranske konferencije, među kojima je najznačajnija ona da se prizna i pomogne NOP Jugoslavije praktično je počelo građenje nove Jugoslavije. Neki demokrati su na zapadu procenili da su odluke [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]]-a bile uzurpacija državnih tekovina i državni udar [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] koja se odvojila, stvorila svoju partisku vojsku i počela da ruši staro društvo.
[[Treće zasedanje AVNOJ-a]] (poslednje) održano je u oslobođenom [[Beograd]]u polovinom [[august|avgusta]] [[1945]]. godine.
 
== Literatura ==
{{Wikisource|Deklaracija drugog zasedanja AVNOJ-a}}
* Branko Petranović, Revolucionarna smena vlasti (1942-1945), Beograd, 1973
* Slobodan Nešović, Branko Petranović, AVNOJ i Revolucija, Beograd, 1984.
* Veselin Đuretić, Vlada na bespuću, Beograd, 1982.
* Drugi svetski rat-Tom 2, Ljubljana, 1980.
* Istorijska čitanka, Sarajevo, 1957.
* Veliki dani-svedočanstva o Republici, Zagreb, 1958.
 
== Izvori ==
{{Izvori}}
 
== Eksterni linkovi ==
{{Commonscat|AVNOJ}}
* [http://www.znaci.net/00001/138_60.pdf Odluke Drugog zasedanja AVNOJ-a i reakcije na njih], Jugoslavija 1918-1988, Tematska zbirka dokumenata (znaci.net).