Otvori glavni meni

Izmjene

Bez promjene veličine, prije 5 godina
m/м
robot kozmetičke promjene
* ždrelo;
* jednjak;
* želudac;
* tanko crevo;
* debelo crevo;
 
== Probavni sistem jednoćelijskih organizama ==
[[FileDatoteka:Amoeba engulfing diatom.ogg|thumb|Ameba obavija diatom, koji zajedno sa planktonom čini njenu ishranu]]
Jednoćelijski organizmi probavljaju hranu procesom unutarćelijske probave. Hranjive tvari probavljaju se u vakuolama u [[citoplazma|citoplazmi]], nakon čega dospevaju u organele ćelije.
 
Vakuolarni je najprimitivniji i oslanja se na unutarćelijsku probavu. Probavni enzimi nalaze se u posebnim [[vezikula]]ma, koje se nazivaju [[lizosom]]i, jer su vrlo jaki i u suprotnom bi uništili samu ćeliju. Ubrzo nakon što se vakuola s hranom formira, lizosom se spaja sa njom. Dolazi do mešanja hrane i enzima i nastanka nove vezikule, koja se naziva probavnom [[vakuola|vakuolom]]. Ta se vakuola kreće kroz ćeliju, produkti probave se apsorbiraju, a ostaje neprobavljeni materijal, koji se izbacuje. Vakuolarni oblik probave nije ograničen samo na jednoćelijske organizme, već se javlja i kod nekih višećelijskih, koji delomično probave hranu vanćelijski, a ostatak unutarćelijski.<ref name="Brit">http://www.britannica.com/EBchecked/topic/163205/invertebrate-digestive-system#toc45298</ref>
 
Kanalićasti tip prisutan je kod [[sunđeri|sunđera]]. Voda i hrana se do ćelija dovode kanalićima, koji s unutrašnje strane imaju veliki broj ćelija sa bičevima, koji stvaraju vodene struje. Voda sa komadićima hrane ulazi kroz veliki broj manjih kanalića, a izlazi na veliki, glavni kanal. Ćelije koje obrubljuju kanaliće hvataju čestice hrane i stavljaju je u vakuole u kojima se vrši unutarćelijska probava.<ref name="Brit"></ref>
 
Vrećasti sistem javlja se kod [[žarnjaci|žarnjaka]] i [[pljosnati crvi|pljosnatih crva]]. Kod njih se po prvi put javljaju ćelije specijalizirane za probavu hrane. Telo tih životinja sastoji se od dva sloja ćelija: epitela, koji prima senzorne informacije, i gastroderma, koji obrubljuje unutrašnju šupljinu i pruža hranjive tvari. Unutrašnja šupljina je mjesto na kojem se odvija probava i ima samo jedan otvor, koji služi i kao usta i kao analni otvor. Kada se hrana nađe u njoj, iz gastroderma se ispuštaju enzimi i dolazi do vanćelijske probave. Nakon toga ćelije gastroderma upijaju poluprobavljenu hranu fagocitozom, te onda u njima dolazi do unutarćelijske probave.<ref name="Brit2">http://www.britannica.com/EBchecked/topic/163205/invertebrate-digestive-system#toc45301</ref>
 
Većina ostalih beskičmenjaka ima cevasti probavni sistem, koji ima dva otvora - usta i analni otvor. Hrana se kreće u jednom smeru, zbog čega je takav sistem efikasniji, jer se tako delovi probavnog trakta mogu podeliti na celine sa različitim funkcijama. Većina probave je vanćelijska. Pri prolasku hrane kroz probavni sistem, izlučuju se hidrolitički enzimi. Apsorbiraju se proste tvari, a pri kraju procesa se reapsorbira i dio vode. Ostatak se izbacuje. <ref name="Brit2"></ref>
 
Neke životinje s takvim tipom probavnog sistema hrane se filtriranjem, kao što je slučaj sa školjkama. One to čine sitnim porama na škrgama, zarobljavajući mikroskopske čestice hrane. S obzirom da je njihova hrana tako sitna, probava se nakon toga odvija unutarćelijski.
 
== Probavni sistem riba ==
[[FileDatoteka:Internal organs of a fish.jpg|thumb|right|300px|Raspored unutrašnjih organa ribe]]
Ribe hranu unose kroz usta uz pomoć čeljusti. Većina riba ima zube i nepokretan jezik (kod kopnenih životinja je mnogo razvijeniji). Ribe također nemaju pljuvačne žlezde jer kroz njihovu usnu duplju stalno prolazi voda. Hrana se dalje kreće kroz ždrelo, koje je kod riba i ostalih vodenih kičmenjaka više razvijeno nego kod kopnenih i sadrži proreze za komunikaciju sa spoljašnjom sredinom, te u jednjak, pa zatim u stomak. Tu se odvija delomična probava uz delovanje želudačnih sokova (koji sadrže kiseline i enzime), a hrana se potom kreće kroz creva za daljnju probavu i apsorpciju hranjivih tvari u krv. Neke ribe imaju creva samo jedne veličine, pa se kod njih ne razlikuju tanko i debelo crevo. Ribe koje su pretežno mesojedi obično imaju kraća creva od biljojeda. Otpadne tvari izlaze kroz anus.
 
 
== Probavni sistem vodozemaca ==
[[FileDatoteka:Frog anatomy tags.PNG|thumb|right|240px|Anatomija žabe]]
Mnogi vodozemci love plijen izbacujući svoj izduženi jezik sa ljepljivim vrhom i vraćajući ga u usta, nakon čega plijen zgrabe i čeljustima. Neki koriste tzv. inercijski način hranjenja, što znači da naglo zabacuju svoju glavu prema naprijed, zbog čega im se hrana u ustima kreće prema nazad. Većina vodozemaca svoj plijen guta cio, bez mnogo žvakanja, pa stoga posjeduju vrlo velike stomake. Kratki jednjak ima mnogo [[treplje|treplji]], koje, zajedno sa sluzi iz žlijezda u ustima i ždrijelu, potpomažu kretanje hrane. Enzim hitinaza u stomaku pomaže pri probavi hitinske kutikule zglavkara koje vodozemci love.{{sfn | Dorit | Walker | Barnes | 1991 | p=847 }}
 
 
== Probavni sistem gmazova ==
[[FileDatoteka:Montpellier snake.jpg|thumb|left|240px|''Malpolon monspessulanus'' jede guštera. Velika većina gmazova su mesožderi, a neki se pretežno hrane drugim gmazovima.]]
 
Većina gmazova su insektojedi ili mesojedi i imaju jednostavan i kratak digestivni trakt, budući da su razlaganje i probava mesa relativno jednostavni. Probava se odvija sporije nego kod sisara, što se odražava na njihov niži metabolizam odmaranja (količina kalorija koju bi jedna jedinka potrošila kada i spavala celi dan i noć) i na njihovu nemogućnost da rasparčaju i sažvaču hranu.<ref>{{cite book|title=Comparative Physiology: Life in Water and on Land|year=1986|publisher=Liviana Press/Springer Verlag|isbn=0387965157|url=http://www.google.no/books?hl=no&lr=&id=zuT5z5cPWhcC&oi=fnd&pg=PA181&dq=reptiles+carnivory+gastric&ots=MHgrO9g5DV&sig=egenLtkWuXaLf17he67k0O8ARSY&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|author=Karasov, W.H.|authorlink=Nutrient requirement and the design and function of guts in fish, reptiles and mammals|editor=Dejours, P., Bolis, L., Taylor, C.R. and Weibel, E.R.|accessdate=1 November 2012|pages=181–191}}</ref> Njihov poikilotermni (hladnokrvni) metabolizam zahteva vrlo malo energije, što velikim gmazovima poput krokodila omogućava da žive i po nekoliko meseci na samo jednom velikom obroku, sporo ga probavljajući.<ref name=Garnett>Garnett, S.T. (2009): Metabolism and survival of fasting Estuarine crocodiles. ''Journal of Zoology'', No 208, vol 4: pages 493 - 502</ref>
 
== Probavni sistem ptica ==
[[FileDatoteka:BirdBeaksA.svg|thumb|upright|right|alt= Illustration of the heads of 16 types of birds with different shapes and sizes of beak|Različiti oblici kljunova kod ptica]]
Kod ptica se želudac sastoji iz '''žlezdanog''' (žlezde luče sluz i enzime) i '''mehaničkog dela''' (bubac). [[Bubac]] je veoma mišićav i obložen čvrstom prevlakom koja pomaže drobljenju hrane, čime se nadoknađuje nedostatak zuba. Osim toga, ptice imaju dva slepa creva.
 
[[Preživači]] su biljojedi sa glasovitim višekomornim želudcem. On se sastoji iz sljedećih dijelova:
 
1. '''burag''' – najveći dio koji može da primi veliku količinu hrane; tu se nalaze bakterije koje proizvode enzim [[celulaza|celulazu]] koja vari celulozu – jedino preživari, zahvaljujući ovim bakterijama, mogu da vare celulozu;<br />
2. '''kapura''' – sa mrežasto naboranom sluzokožom; tu se hrana miješa sa sokom, a zatim se vraća u usnu duplju na ponovno žvakanje (preživanje);<br />
3. '''litonja'''/'''listavac''' – dio u koji se hrana vraća poslije preživanja;<br />
4. '''sirište''' – gdje se vrši varenje.<br />
 
Biljojedi koji se hrane mekom vegetacijom ne trebaju višekomorni želudac, već im potrebno jednostavno dugo tanko crijevo. Te životinje probavljaju svoje teško probavljive vlaknaste obroke u stražnjem crijevu (debelom crijevu). Mnogi od tih biljojeda usavršili su svoju probavu pomoću enzima za razgradnju ugljičnih hidrata koji se nalaze u njihovoj slini. Tanko crijevo biljojeda je prilično dugo (preko 10 dužina tijela) da bi se osiguralo dovoljno vremena i prostora za apsorpciju hranjivih tvari.
* krajnici (samo kod sisara).
 
Omeđuju je gornja i donja usna (''labium superius et inferius''), obrazi (''buccae''), tvrdo i meko nepce (''palatum durum et molle''), sa kojeg se spušta nepčana resica, sa čije se obe strane spuštaju nepčani lukovi, između kojih se nalazi nepčani krajnik (''tonsilla palatina''), po jedan sa svake strane. Donju granicu usta čini [[jezik (anatomija)|jezik]] i mišići smešteni ispod njega, koji čine tzv. usnu dijafragmu.
'''Zubi''' se sastoje od dva dela: krune, koja je vidljiva, i korena, usađenog u vilicu. Koren zuba je pokriven slojem [[cement (zub)|cementa]] (koštano tkivo), a kruna je pokrivena zubnom [[gleđ (zubi)|gleđi]]. Osnovnu masu zuba čini [[dentin]], koji je prožet mineralnim tvarima i daje zubu čvrstinu. Oko [[krvnih sud]]ova i [[nerv|nerava]] nalazi se [[zubna pulpa]] (vezivno tkivo). Kod čoveka u obe vilice postoji po 16 zuba: 4 sekutića, 2 očnjaka i 10 kutnjaka. Kao i kod većine ostalih sisara, kod čoveka se izmenjuju dve zubne generacije: mlečni i stalni zubi.
'''Crijevni sok''' se luči iz žlezda iz sva tri dela tankog creva. Bazne je reakcije, a osim vode i mineralnih soli sadrži i enzime polipeptidaze, dipeptidaze ([[erepsin]]), nukleaze, saharazu, maltazu i laktazu. Poli- i dipeptidaze razlažu poli- i dipeptide na aminokiseline. Nukleaze razlažu nukleinsku kiselinu. Saharaza razlaže saharozu, maltaza maltozu i laktaza laktozu.
 
'''Žuč''' je proizvod ćelija jetre. Ona omogućava varenje masti jer stvaranjem emulzije masti ona olakšava rad enzima lipaze.
 
=== Jetra ===