Razlike između izmjena na stranici "Rimska književnost"

Dodano 57 bajtova ,  prije 10 godina
m/м
robot Dodaje: bg:Латинска литература Uklanja: pl:Literatura rzymska; kozmetičke promjene
m/м (robot Dodaje: bg:Латинска литература Uklanja: pl:Literatura rzymska; kozmetičke promjene)
Rimska književnost tradicionalno se deli na pet razdoblja:
 
# Pretknjiževno doba (od prvih pisanih spomenika do 240. st. e.);<br />
# Arhajsko doba (240. ― 80. st. e);<br />
# Klasično doba (80. st. e. ― 14. n. e.), u okviru kojega razlikujemo:<br />
## Ciceronovo doba (80. ― 30. st. e.);<br />
## Avgustovo doba (30. st. e. ― 14. n. e.);<br />
# Doba novog stila (14. ― 117. n. e.);<br />
# Kasnoantičko doba (117. ― 529. n. e.).
 
 
== Pretknjiževno doba (do 240. st. e.) ==
 
{{Periodi u književnosti}}
Jedina istorijska ličnost koja se u ovom periodu i na književnom planu izdvaja svojom individualnošću bio je državnik [[Apije Klaudije Ceko]] (''Appius Claudius Caecus''), graditelj [[Apijev put|Apijevog puta]]. Još u [[Ciceron]]ovo doba postojao je tekst njegovog govora iz 280. st. e. protiv sklapanja mira s [[epir]]skim kraljem [[Pir]]om. Bavio se i pesništvom i sastavio zbirku izreka (''Sententiae'') u saturnijskom stihu.
 
== Arhajsko doba (240. ― 80. st. e.) ==
[[ImageDatoteka:RomanVirgilFolio014rVergilPortrait.jpg|left|250px|thumb|Odlomak iz rukopisa poznatog kao ''Rimski Vergilije'']]
Sredinom 3. veka st. e. Rimljani su krenuli u osvajačke ratove van [[Italija|Italije]]. Za vreme [[Punski ratovi|punskih ratova]] rimska kultura dolazi u dodir s kulturama drugih naroda na [[Sredozemlje|Sredozemlju]] koji na svim poljima umetničkog stvaralaštva vrše snažan uticaj na Rimljane. Kad je krajem trećeg punskog rata osvojena [[Antička Grčka|Grčka]], helenizacija prodire u sve pore rimskog društva. Ona se naročito odražava u književnosti, koja dobija nov polet u kontaktu s vrhunskim ostvarenjima grčke književnosti. Njena raznolikost i visok umetnički nivo podstiču rimske autore da na latinskom jeziku stvaraju iste književne oblike.
 
Burna društvena zbivanja krajem 2. i početkom 1. veka st. e. u Rimu, kako na unutrašnjem planu (reforme braće Grakha, ustanci robova, građanski rat između [[Gaj Marije|Marija]] i [[Kornelije Sula|Sule]]) tako i u spoljnoj politici (rat s Kimbrima i Teutoncima, rat s Jugurtom), doveli su do velikog procvata govorništva. Od prirodnog načina govorenja, čiji je glavni predstavnik bio Katon, u oblikovanju govora sve se više pažnje, pod uticajem grčkih retorskih škola koje se otvaraju u Rimu, posvećuje umetničkoj doteranosti govora i nastupu samoga govornika. Znameniti su govornici bili braća [[Tiberije Sempronije Grakho]] (''Tiberius Sempronius Gracchus'') i [[Gaj Sempronije Grakho]] (''Gaius Sempronius Gracchus''), te [[konzul]]i [[Marko Antonije]] (''Marcus Antonius'') i [[Lucije Licinije Kras]] (''Lucius Licinius Crassus'').
 
== Klasično doba (80. st. e. ― 14. n. e.) ==
 
Ovo se radzbolje često naziva i »zlatnim vekom«, zato što je rimska književnost u njemu dostigla svoj najveći procvat. Helenističko obrazovanje ne služi više za puko oponašanje grčkih uzora već kao podsticaj da se umetničkim latinskim jezikom obradi rimska tematika i tako stvore samosvojna dela koja ravnopravno stoje uz grčka, a ponekad ih čak i nadmašuju. U Ciceronovo doba od 80. do 30. st. e. cveta pretežno proza, a u Avgustovo doba od 30. st. e. do 14. n. e. najviše vrhunce dostiže poezija.
 
=== Ciceronovo doba ===
 
Od proznih književnih rodova vrhunac dostiže govorništvo, čemu su doprinela društvena previranja nakon Suline diktature koja će dovesti do propasti republike. Najveći rimski govornik, po kojem ovo doba i nosi ime, bio je [[Marko Tulije Ciceron]] (''Marcus Tullius Cicĕro'', 106―43. st. e.), rodom iz Arpina. Ravoj latinskog jezika i stila dostigao je u Ciceronu svoj vrhunac. Nijedan rimski autor nije na evropsku kulturu sve do naših dana izvršio tako veliki uticaj kao Ciceron. Kao književnik svestranih interesa ostavio je opus koji se deli u četiri grupe: 1. govori, 2. retorska dela, 3. filozofska dela i 4. pisma.
Pod uticajem [[Aleksandrijska poezija|aleksandrijske poezije]], koja je grčkom [[ep]]u [[Homer]]ovog tipa suprotstavila manje pesničke forme, obrazovala se u Rimu grupa pesnika koji su se svojim estetskim stavovima suprotstavljali starim rimskim epičarima, prvenstveno Eniju, i koji su se nazivali novi pesnici ''(poētae novi)'', a prema grčkom obliku "νεώτεροι" (»noviji«) obično ih zovemo »[[neoterici]]«. Najveći među njima bio je [[Gaj Valerije Katul]] (''Gaius Valerius Catullus'', oko 83―54. st. e.), rodom iz Verone, od koga je sačuvana zbirka od 116 pesama u različitim metrima. Osim dve veće elegije, brojnih manjih, te oštrih, lično intoniranih epigrama, pa pesama prijateljima, gozbenih pesama i sl., najveći i najvredniji deo čine pesme s ljubavnom tematikom. Kroz njih možemo pratiti uspon i pad Katulove ljubavi prema Klodiji, ženi iz visokog društva koju pesnik zove Lezbijom, prema ostrvu [[Lezbos]]u ― domovini najveće grčke pesnikinje Sapfe. Subjektivna Katulova [[lirika]] predstavlja novinu u rimskoj književnosti i snažno će uticati na kasniji razvoj pesništva. Važnost Katula je i u tome što je u rimsku poeziju uneo neke grčke [[Metrika|metričke]] oblike i što je, ugledajući se na aleksandrijske pesnike, veliku pažnju posvećivao brižljivo doteranom izrazu, čime je obogatio pesnički jezik.
 
=== Avgustovo doba ===
 
Dok je u Ciceronovo doba cvetala proza, u [[Avgust (rimski car)|Avgustovo]] doba svoje umetničke vrhunce dostiže poezija. Nakon stogodišnjeg razdoblja građanskih ratova nastupio je dugotrajan mir koji je omogućio procvat umetničkog stvaralaštva na svim poljima. U sređenim političkim prilikama, oslanjajući se na tradiciju rimske književnosti s jedne strane i ugledajući se sve više na starije velike grčke autore, a manje na helenističke, pesnici ovoga doba svojim talentom stvaraju dela najviše umetničke vrednosti i stoga ovo doba nazivamo klasicizmom u rimskoj poeziji. Njoj je snažan podsticaj dao i sam Avgust, koji je u duhu ideja svoje obnove rimskog društva težio za slavljenjem rimske veličine i svojih ličnih zasluga. Ali ta je poezija daleko nadmašila svoju propagandnu funkciju koja joj je prvobitno bila namenjena i uzdigla se do univerzalnih estetskih vrednosti.
Najveći prozni pisac Avgustovog doba bio je istoričar [[Tit Livije]] (''Titus Livius'', 59. st. e. ― 17. n. e.), rodom iz Patavija. On je napisao opsežno delo ''Od osnivanja grada'' (''Ab urbe condĭta'') u 142 knjige, od kojih se sačuvalo 35. U njemu je prikazana istorija Rima od njegovog osnivanja do 9. godine st. e. U želji da prikaže uspon i slavu Rima, Livije nekritički prilazi istorijskim činjenicama i idealizuje rimsku prošlost, pa je nazvan i hvaliteljem prošlosti (''laudātor tempŏris acti'') Zanimljivost, jednostavnost i iskrenost njegovog pripovedanja doneli su Liviju popularnost tokom mnogih vekova.
 
== Doba novog stila (14―117. n. e.) ==
 
U ovom razdoblju prozna produkcija gotovo je jednako brojna kao i pesnička. Za prozno stvaralaštvo katakteristična je reakcija na Ciceronov klasičan prozni stil, napuštanje obrazaca grčke književnosti, povratak rimskim piscima iz arhajskog doba, ali i stvaranje inovacija u stilu, jeziku i književnim rodovima. U rimskoj književnosti nastaju basna, [[roman]] i epigram. Poetski jezik prodire i u prozu, a dolazi i do preklapanja književnih rodova. Mnogi pisci nisu više Rimljani ili Italici, već potiču iz provincija.
[[Plinije Mlađi]] (''Gaius Plinius Secundus'', 62―113) ostavio je deset knjiga pisama dvojakog karaktera: korespondenciju s carem Trajanom, koja nije bila namenjena za javnost, te veći veći broj pisama određenih za objavljivanje, svojevrsnih književnih eseja. U prvoj grupi najvažnija su ona pisma koja se odnose na hrišćane, a u drugoj grupi ona koja opisuju savremene društvene i kulturne prilike u Rimu.
 
== Kasnoantičko doba (117―529. n. e.) ==
 
Za ovo je razdoblje karakteristično još veće udaljavanje od klasičnih uzora. Iako se ovaj period često naziva »razdobljem propadanja«, on obiluje književnom produkcijom, među kojom takođe ima nekoliko važnih dela. Istoričar [[Svetonije]] (''Gaius Suetonius Tranquillus'', oko 70―oko 150) u 12 knjiga ''Života careva'' (''De vita Caesărum'') napisao je biografije dvanaest careva od Cezara do Domicijana. Bez velike književne vrednosti i istorijske kritičnosti delo je popularnog karaktera, puno anegdota i tračeva iz dvorskoga života. Određenu vrednost kao istorijskom izvoru daju citati originalnih službenih dokumenata. Od ostalih brojnih spisa fragmentarno je sačuvan zbornik ''O znamenitim ljudima'' (''De viris illustrĭbus''), u kojem su po tematskim celinama iznete biografije rimskih pesnika, filozofa, govornika, istoričara itd. Sačuvan je deo odeljka ''De grammatĭcis et rhetorĭbus'' i ''De poētis''.
Godine 529. po Justinijanovom je naređenju u Atini zatvorena Platonova Akademija, poslednji ostatak paganizma, čime je konačno završeno antičko doba. Latinski jezik nadživeo je rimsku državu i antičku kulturu, ali od sredine 6. veka više ne govorimo o rimskoj, nego o latinskoj srednjovekovnoj književnosti. Govorni latinski jezik – tzv. [[vulgarni latinitet]] – doveo je pak do nastanka [[Romanski jezici|romanskih jezika]].
 
[[CategoryKategorija:Rimska književnost|Rimska književnost]]
[[CategoryKategorija: Književnost]]
[[CategoryKategorija: Antički Rim]]
[[CategoryKategorija:Izabrani članci]]
{{Link FA|ka}}
 
[[bg:Латинска литература]]
[[br:Lennegezh latin]]
[[bs:Rimska književnost]]
[[no:Latinsk litteratur]]
[[oc:Literatura latina]]
[[pl:Literatura rzymska]]
[[pt:Literatura latina]]
[[ro:Literatura latină]]
108.200

izmjena