Razlike između izmjena na stranici "1948"

Dodan 191 bajt ,  prije 5 mjeseci
(→‎Događaji: dop. iz NYT okt-nov.)
== Događaji ==
=== Januar/Siječanj ===
* [[1. 1.]] - U Železniku kod Beograda puštena u rad [[Ivo Lola Ribar (preduzeće)|Fabrika teških alatnih mašina "Ivo Lola Ribar"]], koju su gradili omladinci (ugašena krajem 2001).
* 1. 1. - Na snazi je Opšti sporazum o carinama i trgovini ([[GATT]], naslediće ga [[Svetska trgovinska organizacija]] 1995).
* 1. 1. - Stupio na snagu republikanski [[Ustav Italije]].
* 1. 1. - Zakon o transportu je na snazi u Ujedinjenom Kraljevstvu: nacionalizovani su železnička mreža, kanali, u početku i drumski prevoz.
* 1. 1. - Ukinute vize između Jugoslavije i Bugarske.
* [[2. 1.]] - [[FNRJ]] zahteva od SAD oslobađanje predratnih fondova od 60-70 miliona dolara - državni sekretar [[George Marshall|Marshall]] odbacuje to 14-og, dok se ne reše sporna pitanja, uključujući avioniavione oboreni prošle godine.
* 2 - 7. 1. - [[Kineski građanski rat]], komunistička Zimska ofanziva na severoistoku: odneli su pobedu u Gongzhutunskoj kampanji u Shandongu.
* [[3. 1.]] - Bivši rumunski kralj [[Mihai I, kralj Rumunjske|Mihai I]] napušta zemlju četiri dana nakon abdikacije - u martu u Londonu izjavljuje da je odluka bila pod prisilom.
* [[13. 1.]] - [[Mahatma Gandhi]] počeo post za mir između verskih zajednica (do 18-og).
* 13. 1. - [[Solomon Mihoels]], lider sovjetskog [[Jevrejski antifašistički komitet|Jevrejskog antifašističkog komiteta]], ubijen u Minsku - organizacija će biti rasturena u novembru.
* [[14. 1.]] - [[Arapsko-izraelski rat 1948.|Rat u Palestini]], Bitka od 3. ševata: odbijen arapski napad na skup naselja [[Gush Etzion]] južno od Jerusalima, izgubili su 100-200 ljudi. Dva dana kasnije uništen jevrejski Konvoj 35-orice koji su pokušali snabdeti kibuce.
* [[15. 1.]] - [[Grčki građanski rat]]: završena bitka za [[Konica (Grčka)|Konicu]] u Epiru, koju su komunisti želeli zauzeti za sedište privremene vlade.
* 15. 1. - Anglo-irački ugovor, revizija onog iz 1930: Britanci bi povukli trupe, ali bi nadgledali iračko vojno planiranje i iračke spoljne poslove - nacionalisti pokreću proteste Al-Wathbah, "Skok", takođe sa socijalnom komponentom, stradalo je 300-400 ljudi.
* [[16. 1.]] - U Bukureštu potpisan ugovor o prijateljstvu [[Socijalistička Republika Rumunija|Rumunije]] i [[Narodna Republika Bugarska|Bugarske]]. [[Georgi Dimitrov]] na povratku govori o potrebi federacije balkanskih i podunavskih zemalja (pominje čak i Grčku, NY Times 18. 1.).
* 16. 1. - Britanska nota optužuje FNRJ da krši mirovni ugovor i Hašku konvenciju povodom [[Slobodni Teritorij Trsta|Trsta]]; i SAD su u ovo vreme poslale notu protiv pokušaja mešanja u angloameričku zonu.
* [[17. 1.]] - Renvilleski sporazum: primirje između nacionalističkih [[Indonezija|Indonežana]] i holandske vojske, uz posredovanje UN.
[[Datoteka:Mahatma Gandhi, ca 1948.jpg|mini|† [[Mahatma Gandhi]]]]
* [[20. 1.]] (26?) - Devalvacija [[Francuski franak|francuskog franka]] sa 119 na 214 za dolar.
* [[21. 1.]] - Svečani ispraćaj posmrtnih ostataka američkih avijatičara iz Beograda.
 
=== Februar/Veljača ===
* [[1. 2.]] - [[Malajska Unija]] je zamenjena [[Federacija Malaja|Federacijom MalajaMalajom]], sa devet britanskih protektorata i dve kolonije (nezavisna 1957, [[Malezija]] formirana 1963).
* [[4. 2.]] - [[Datoteka:Flag of Ceylon (1948–1951).svg|25px]] [[Šri Lanka|Cejlon]] postaje nezavisan statusom [[dominion]]a [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] (republika Šri Lanka proglašena [[1972]]).
* 4. 2. - Ugovor između SSSR i Rumunije.
* [[17. 2.]] - U Beogradu kreću "[[Književne novine]]", list za književnost i društvena pitanja.
* 17. 2. - [[Rómulo Gallegos]] preuzima položaj predsednika [[Venezuela|Venezuele]], prvi demokratski izabran u istoriji (oboren već u novembru). Ministar razvoja [[Juan Pablo Pérez Alfonzo]] je ove godine postigao "fifti-fifti" formulu podele prihoda od nafte sa stranim kompanijama, što će narednih godina biti uzor i drugim zemljama<ref>[https://www.e-education.psu.edu/egee120/node/256 Fifty-Fifty: The New Deal in Oil]. e-education.psu.edu</ref>.
* 17. 2. - Alwazirski puč u [[Mutaveklijsko Kraljevstvo Jemen|Jemenu]], sukob klanova: ubijen je imam Yahya Muhammad Hamid ed-Din,. nakonNakon sukoba sa oko 5.000 mrtvih, [[Ahmad bin Yahya]] uspeva zbaciti pučiste i postati imam (do 1962).
* [[18. 2.]] - Irski šef vlade [[Éamon de Valera]] gubi vlast nakon 16 godina - novi "tiš'h" je [[John A. Costello]] na čelu koalicine vlade (do 1951. i 1954-57, de Valera se vraća 1951-54. i 1957-59. i kao predsednik Irske 1959-73).
* 18. 2. - Ugovor o saradnji između SSSR i Mađarske.
* [[19. 2.]] - U Nirnbergu okončano [[Talačko suđenje]]: osmorica nemačkih generala osuđenoosuđena za uzimanja talaca i streljanja civila na Balkanu, od sedam godina do doživotne kazne, pušteni su početkom '50-tih (zaključeno da partizani, tj. gerilci, nisu zakoniti borci, pa i da odmazda nad civilima može biti uslovno opravdana).
* [[20. 2.]] - Nekomunistički ministri [[Čehoslovačka|čehoslovačke]] vlade daju ostavke zbog postupaka ministra unut. poslova Noseka - očekuju da ih predsednik Beneš neće prihvatiti, dok se komunisti mobilizuju za uzimanje vlasti.
* 20. 2. - Prva predstava [[Beogradsko dramsko pozorište|Beogradskog dramskog pozorišta]], "Mladost otaca" Borisa Gorbatova.