Razlike između izmjena na stranici "Firenca"

Dodano 125 bajtova ,  prije 1 godinu
nema sažetka uređivanja
| slika_panorama = Sunset over florence 1.jpg
| veličina_slike = 280px
| opis_slike = PonoramaPanorama Firence
 
| slika_zastava = Flag of Florence.svg
| slika_zastava_veličina = 100px
| slika_pečat =
| slika_pečat_veličina =
| slika_grb = Firenze-StemmaFlorenceCoA.pngsvg
| slika_grb_veličina = 100px60px
 
| slika_lokacijska_karta_država = Italija
| dužina-oznaka = E
 
| lokacija_ime = [[PopisLista država|Država]]
| lokacija_info = {{flag|Italija}}
| lokacija1_ime = [[Regije Italije|Regija]]
| lokacija1_info = [[Toskana]]
| lokacija2_ime = Provincija[[Metropole Italije|Metropolitanski grad]]
| lokacija2_info = [[FirencaMetropolitanski (provincija)grad Firenca|Firenca (FI)]]
| lokacija3_ime =
| lokacija3_info =
| titula_vođe = Gradonačelnik
| ime_vođe = Dario Nardella
| stranka_vođe = [[Demokratska partijastranka (Italija)|PD]]
 
| površina_bilješke =
| površina_ukupna = 102,41 km²
| visina = 50 m
 
| stanovništvo_godina = 30. 11. 2009.
| stanovništvo_bilješke =
| stanovništvo = 370.702<ref>[http://www.demo.istat.it/bilmens2010gen/index.html Podaci italijanskog statističkog ureda - Istat od, 30. novembra 2009.]</ref>
| stanovništvo_gustoća = 3619,78 km²
| stanovništvo_uže =
| bilješke =
}}
'''Firenca''' ([[talijanski]]: ''Firenze'', [[latinski]]: ''Florentia'') je [[glavni grad]] pokrajine [[Toskana|Toskane]] u [[Italija|Italiji]]. Grad leži na rijeci [[Arno|Arnu]] i najpoznatiji je po svojoj [[srednji vijek|srednjovjekovnoj]] historiji [[Republika Firenca|grada-države Firence]], u vrijeme kada je bila središte trgovine i financija te jedan od najbogatijih gradova u Evropi, a naročito kao kolijevka talijanske [[Italijanska renesansa|talijanske renesanse]], o čemu svjedoče brojni gradski spomenici. Godine [[1982]]., [[UNESCO]] je uvrstio stari historijski centar na popis [[svjetska baština|svjetske baštine]]. Svojom arhitekturom, ali i [[muzej]]ima ([[Palazzo Pitti|Pitti]], [[Uffizi]]), vrtovima, obrazovanjem, muzikom, kuhinjom, modom i dr., Firenca svake godine privlači oko milijun turista.
 
Zbog svoje kulturne važnosti, Firencu nazivaju "talijanska [[Atena (grad)|Atena]]". U njoj su živjele mnoge poznate ličnosti kao što su: [[Dante Alighieri]], [[Giovanni Boccaccio]], [[Donatello]], Virginia Oldoini, porodica [[Medici]], [[Botticelli]], [[Niccolò Machiavelli]], [[Leonardo da Vinci]], [[Filippo Brunelleschi]], [[Michelangelo]], [[Galileo Galilei]] i drugi.
[[Datoteka:Museo Firenze com'era, plastico Florentia 4.JPG|mini|lijevo|<center>Drvena maketa rimske Florentine iz 1. vijeka pne.]]
==Historija==
 
== Historija ==
[[Datoteka:Museo Firenze com'era, plastico Florentia 4.JPG|mini|lijevo|<center>Drvena maketa rimske Florentine iz 1. vijeka pne.]]
[[Datoteka:Hanging_and_burning_of_Girolamo_Savonarola_in_Florence.jpg|mini|lijevo|<center>Spaljivanje heretika [[Girolamo Savonarola|Savonarole]] 1498. god.]]
[[Rimljani|Rimski]] veterani [[Gaj Julije Cezar|Julija Cezara]] su [[59. pne.]] osnovali koloniju '''Florentia''' koja je u 4. vijeku postala [[biskupija]]. Nakon tog nad Firencom vladaju: [[Bizant]], [[Ostrogoti]], [[Langobardi]] i [[Franci]], i u to vrijeme je stanovništvo palo na samo 1000 stanovnika.
Ponovno oživljavanje grada započelo je u [[10. vijek]]u, da bi 1115. godine Firenca postala autonomnom komunom. U [[13. vijek]]u Firenca se našla između zaraćenih stranaka Gibelina (potpomognuti od strane careva Svetog Rimskog Carstva) i pro-papinskih Gvelfa. Proizvodnjom vune i svile grad se jako bogati. Godine 1252. uvedena je nova novčana valuta - Florin, koji je visoko kotirao u Evropi. Grad je brzo rastao: [[1340]]. godine broji oko 80,000 stanovnika (od kojih je 25,000 radilo u proizvodnji tekstila), no nakon epidemije [[Kuga|Crne smrti]], taj broj ponovno opada. U [[14. vijek]]u Firencom uglavnom vlada familija [[Albizi]], kojima su najveći rivali bili porodica [[Medici]]. U prvim dekadama [[15. vijek]]a porodica Medici već potajno vlada gradom, potpomognuti moćnim novopridošlicama u grad. Premda je familijarno bogatstvo stekao njegov otac Giovanni di Bicci de' Medici, prvi član porodice koji se aktivno bavio politikom bio je [[Cosimo de' Medici]] (Cosimo "il Vecchio"). U [[15. vijek]]u u Firenci djeluju prvi renesansni umjetnici kao što su: [[Filippo Brunelleschi]], [[Masaccio]], [[Lorenzo Ghiberti]], [[Donatello]], [[Alberti]], i mnogi drugi. Moć porodice Medici raste nakon što su postali [[banka]]ri [[papa]]ma. Cosima nasljeđuje njegov sin [[Piero di Cosimo de' Medici]], kojeg je 1469. godine nasljedio [[Lorenzo Veličanstveni]], veliki mecena umjetnika kao što su [[Leonardo da Vinci]], [[Botticelli]] i [[Michelangelo]]. Nakon njegove smrti (1492.), i izgnanstva njegova sina Piera (1494.) nakratko se obnavlja [[republika]]nska uprava, a obitelj Medici se vraća u Firencu 1512. godine. Godine 1537. Cosimo I. de' Medici postaje prvi firentinski vojvoda (od 1569. veliki vojvoda Toskane), čime obitelj Medici službeno uspostavlja vlast nad Firencom sve do aneksije Toskane [[Austrija|Austrijskoj]] kruni 1737. godine. Austrijska uprava se konstantno bori protiv utjecaja Francuske i kraljevstva Sardinija-Piemont, do 1859. godine kada Toskana postaje dijelom [[Kraljevina Italija|Talijanskog Kraljevstva]]. Od 1865. do [[1870]]. godine Firenca je bila glavni grad Kraljevine Italije.
 
U 19. st. broj stanovnika se udvostručio, da bi se zahvaljujući porastu turizma, trgovine i bankarstva taj broj utrostručio tijekom 20. stoljeća. Tijekom Drugog svjetskog rata grad je bio pod njemačkom okupacijom (1943.-1944.), da bi nakon oslobođenja izvan grada bili pokopani mnogi saveznički vojnici. U studenom 1966. godine rijeka [[Arno]] je poplavila cijeli donji grad, pri čemu su stradala mnoga umjetnička djela.
 
Godine 1982. povijesno središte grada je upisano na [[UNESCO]]v [[popis mjesta svjetske baštine u Europi]], a 1986. godine Firenca je bila [[europski glavni grad kulture]].
|ime mjesta = Historijsko središte Firence
|slika = Uffizi Gallery, Florence.jpg
|godina = [[1982.]]. <small>(8. zasjedanje)</small>
|vrst baštine = Kulturnokulturno dobro
|mjerilo = i, ii, iii, iv, vi
|ugroženost = ne
|poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/174
|država = {{ZDflag|ITAItalija}}
}}
[[Datoteka:Ponte Vecchio visto dal ponte di Santa Trinita.jpg|mini|250px|<center>''[[Ponte Vecchio]]'']]
[[Datoteka:Palazzo Vecchio Apr 2008 (1)-Palazzo Vecchio Apr 2008.jpg|mini|<center>''Piazza della Signoria'' kojom dominira [[Palazzo Vecchio]]]]
Firenca, koja je poznata po svojoj [[umjetnost]]i i [[arhitektura|arhitekturi]], te po tome da su u njoj živjeli i radili mnogi europski majstori, ima ogroman broj poznatih i vrijednih spomenika:
===Vjerske građevine===
 
=== Vjerske građevine ===
* ''[[Firentinska katedrala|Cattedrale di Santa Maria del Fiore]]'' - [[(Firentinska katedrala]]) u gotičkom stilu s [[Giotto]]vim tornjem, romaničkom krstionicom, i prvom renesansnom [[kupola|kupolom]] ([[Filippo Brunelleschi]]).
* Bazilika sv. Križa (''Santa Croce''), [[Gotička arhitektura|gotička crkva]], izvorno franjevačka zaklada, u kojoj su sahranjeni [[Michelangelo]], [[Galileo Galilei]] i [[Niccolò Machiavelli|Machiavelli]].
* Crkva sv. Lovre (''San Lorenzo''), renesansna crkva u kojoj se nalazi [[kapela]] i [[mauzolej]] obitelji Medici.
</gallery>
 
=== Svjetovne građevine ===
* Jedan od mostova preko rijeke [[Arno|Arna]] se ističe kao jedinstven, [[Ponte Vecchio]] (Stari Most) iz 14. st. (na mjestu starijeg [[etruščani|etruščanskog]] mosta), čija je najmarkantnija osobina mnoštvo trgovina izgrađen ih na rubovima i potpomognuti štulama. Najstariji primjer mosta na segmentnim [[luk]]ovima (manjih od polukruga) čija je stabilnost pojačana dodatnim teretom na stubovima uronjenima douboko u korito rijeke. Most nosi [[Giorgio Vasari|Vasari]]jev povišeni hodnik koji povezuje palaču [[Uffizi]] s rezidencijom Medicija (''[[Palazzo Pitti]]''). To je jedini most u gradu koji je preživio [[Drugi svjetski rat]] netaknut.
 
* Jedan od mostova preko rijeke Arno se ističe kao jedinstven, [[Ponte Vecchio]] (Stari Most) iz 14. st. (na mjestu starijeg [[etruščani|etruščanskog]] mosta), čija je najmarkantnija osobina mnoštvo trgovina izgrađen ih na rubovima i potpomognuti štulama. Najstariji primjer mosta na segmentnim [[luk]]ovima (manjih od polukruga) čija je stabilnost pojačana dodatnim teretom na stubovima uronjenima douboko u korito rijeke. Most nosi [[Giorgio Vasari|Vasari]]jev povišeni hodnik koji povezuje palaču [[Uffizi]] s rezidencijom Medicija (''[[Palazzo Pitti]]''). To je jedini most u gradu koji je preživio [[Drugi svjetski rat]] netaknut.
* Galerija [[Uffizi]], jedan od najljepših umjetničkih muzeja na svijetu, utemeljen na velikoj ostavštini posljednjeg člana obitelji Medici.
* Uffizi se nalazi na uglu trga ''Piazza della Signoria'', trga u središtu Firence koji je bio od presudne važnosti za građanski život i vlast stoljećima. Na trgu se nalazi "Neptunova fontana" ([[Bartolomeo Ammanati]]) izgrađena od 1563.-1565., koja još uvijek radi na stari rimski vodovod. Na trgu je i palača ''Signoria'' u kojoj zasjeda gradsko vijeće, i ''Loggia dei Lanzi'' u kojoj su se održavale javne ceremonije republikanske vlade. Na trgu se nalaze i brojne skulpture slavnih kipara kao što su [[Michelangelo]] (''[[Michelangelov David]]''), [[Giambologna]], [[Ammannati]] i [[Cellini]] (''[[Perzej]] s glavom [[Meduza|Meduze]]''), iako su neki originali zamijenjeni kopijama kako bi se sačuvali.
</gallery>
 
=== Muzeji ===
[[Datoteka:David von Michelangelo.jpg|mini|180px|<center>[[Michelangelov David]] u Muzeju Akademije]]
 
Pored Galerije Uffizi, Firenca ima i druge muzeje svjetske klase kao što je [[Bargello]] koji čuva mnoga neprocjenjiva djela kipara kao što su [[Donatello]], [[Michelangelo]] i [[Giambologna]]. Muzej Akademije (''Accademia del dell'Arte Disegno'' ili jednostavno ''Accademia'') u čijoj zbirci se ističe ''[[Michelangelov David]]'' i njegovi nedovršeni ''[[Rob]]ovi'' za grobnicu pape Julija II. Preko Arna je ogromna palača obitelji Medici, [[Pitti]], koja sadrži dio privatne zbirke obitelji Medici; osim nje, galerija palače sadrži mnoge renesansne slike, uključujući i nekoliko djela [[Rafael]]a i [[Tizian]]a, te veliku zbirku nošnji, svečanih kolica, srebrnine, porculana i galeriju umjetničkih djela osamnaestog stoljeća. Uz palaču su ''Boboli vrtovi'', savršeno uređeni i s mnogo zanimljivih skulptura.
 
[[Datoteka:Soccer in Florence, Italy, 2007.jpg|mini|250px|<center>Stadion Artemio Franchi (arhitekt [[Pier Luigi Nervi]])]]
Najslavniji firentinski klub je [[ACF Fiorentina]], koja igra u [[Serie A]], prvoj nogometnoj ligi Italije. Njegov stadion je ''Stadio Artemio Franchi'', a u gradu se nalazi i trening kamp [[Talijanska nogometna reprezentacija|talijanske reprezentacije]], ''Coverciano'', i tehnički odjel [[Talijanski nogometni savez|talijanskog nogometnog saveza]].
[[Datoteka:David von Michelangelo.jpg|mini|180px|<center>[[Michelangelov David]] u Muzeju Akademije]]
==Gradovi prijatelji==
 
== Gradovi prijatelji ==
{| cellpadding="10"
|- valign="top"
|
* [[Datoteka:Flag of Peru.svg|30px|23px]] [[Arequipa]], [[Peru]]
* [[Datoteka:Flag of Israel.svg|30px|23px]] [[Nazaret]], [[Izrael]]
* [[Datoteka:Flag of Eritrea.svg|30px|23px]] [[Asmara]], [[Eritreja]]
* [[Datoteka:Flag of Lebanon.svg|30px|23px]] [[Beirut]], [[Libanon]]
* [[Datoteka:Flag of Palestine.svg|30px|23px]] [[Betlehem]], [[Palestina]]
* [[Datoteka:Flag of Hungary.svg|30px|23px]] [[Budimpešta]], [[Mađarska]]
* [[Datoteka:Flag of Australia.svg|30px|23px]] [[Sydney]], [[Australija]]
* [[Datoteka:Flag of Germany.svg|30px|23px]] [[Dresden]], [[Njemačka]]
* [[Datoteka:Flag of Russia.svg|30px|23px]] [[Sankt Peterburg]], [[Rusija]]
* [[Datoteka:Flag of Western Sahara.svg|30px|23px]] [[El Aaiún]], [[Zapadna Sahara]]
* [[Datoteka:Flag of Morocco.svg|30px|23px]] [[Fes]], [[Maroko]]
||
* [[Datoteka:Flag of Spain.svg|30px|23px]][[Granada]], [[Španjolska]]
* [[Datoteka:Flag of Iran.svg|30px|23px]] [[Isfahan]], [[Iran]]
* [[Datoteka:Flag of Turkey.svg|30px|23px]] [[Istanbul]], [[Turska]]
* [[Datoteka:Flag of Germany.svg|30px|23px]] [[Kassel]], Njemačka
* [[Datoteka:Flag of Ukraine.svg|30px|23px]] [[Kijev]], [[Ukrajina]]
* [[Datoteka:Flag of Kuwait.svg|30px|23px]] [[Kuvajt (grad)]], [[Kuvajt]]
* [[Datoteka:Flag of Japan.svg|30px|23px]] [[Kyoto]], [[Japan]]
* [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|30px|23px]] [[Malmö]], [[Švedska]]
* [[Datoteka:Flag of Palestine.svg|30px|23px]] [[Nablus]], [[Palestina]]
* [[Datoteka:Flag of the People's Republic of China.svg|30px|23px]] [[Nanjing]], [[Kina]]
* [[Datoteka:Flag of the United States.svg|30px|23px]] [[Philadelphia]], [[SAD]]
||
* [[Datoteka:Flag of the United States.svg|30px|23px]] [[Providence]], [[SAD]]
* [[Datoteka:Flag of France.svg|30px|23px]] [[Reims]], [[Francuska]]
* [[Datoteka:Flag of Latvia.svg|30px|23px]] [[Riga]], [[Latvija]]
* [[Datoteka:Flag of the United Kingdom.svg|30px|23px]] [[Edinburgh]], [[Škotska]]
* [[Datoteka:Flag of Brazil.svg|30px|23px]] [[Salvador, Bahia|Salvador]], [[Brazil]]
* [[Datoteka:Flag of the United States.svg|30px|23px]] [[Cambridge]],SAD
* [[Datoteka:Flag of Albania.svg|30px|23px]] [[Tirana]], [[Albanija]]
* [[Datoteka:Flag of Finland.svg|30px|23px]] [[Turku]], [[Finska]]
* [[Datoteka:Flag of Spain.svg|30px|23px]] [[Valladolid]], Španjolska
* [[Datoteka:Flag of Serbia.svg|30px|23px]] [[Voždovac]], [[Srbija]]
* [[Datoteka:Flag of Armenia.svg|30px|23px]] [[Jerevan]], [[Armenija]]
|}
 
==Veye Povezano ==
* [[Rana renesansa]]
* [[Spedale degli innocenti]]
* [[Medici]]
 
== Izvori ==
{{izvori}}
 
== Vanjske veze ==
{{Commonscat|FirenzeFlorence}}
* [http://www.aboutflorence.com/florenz Vodič kroz Firencu]
* [http://www.24reise.net/italien/florenz/sitemap.html Grad Firenca: znamenitosti, muzeji, crkve]
* [http://www.florence-photos.eu Firence Foto-galerija]
 
{{Evropski gradovi kulture}}
{{Provincija Firenca}}
{{Svjetska baština u Italiji}}
{{Normativna kontrola}}
[[Kategorija:Firenca| ]]
[[Kategorija:Gradovi u Toskani]]
[[Kategorija:Provincija Firenca]]
[[Kategorija:Svjetska baština u Italiji]]
[[Kategorija:Wikiprojekat geografija/Naselja u Italiji]]