Razlike između izmjena na stranici "Napulj"

Dodana 4.343 bajta ,  prije 1 godinu
nema sažetka uređivanja
{{Naselje (HR)
| ime =Napulj
| ime_genitiv =Napulja
| dužina-oznaka =E
 
| lokacija_ime = [[SpisakLista država|Država]]
| lokacija_info = {{flag|Italija}}
| lokacija1_ime = [[Regije Italije|regija]]
| lokacija1_info = [[Kampanija]]
| lokacija2_ime = [[Provincije Italije|provincija]]
| lokacija2_info = [[Napulj (provincija)|Napulj]]
| lokacija3_ime =
| lokacija3_info =
 
| d1-d50
 
| vrsta_vlasti =
| vlast_bilješke =
| titula_vođe = [[gradonačelnikGradonačelnik]]
| ime_vođe = Luigi de Magistris
| stranka_vođe =
| titula_vođe1 =
 
| površina_bilješke =
| površina_ukupna =117 117 [[kvadratni kilometar|km²]]
| površina_kopna =
| površina_vode =
| površina_prazno2_ime =
| površina_prazno2 =
| visina = 17 m
| visina_izvor =
| visina_max =
| visina_min =
 
| stanovništvo_godina = [[2011]].
| stanovništvo_bilješke =
| stanovništvo =
| stanovništvo_gustoća =
| stanovništvo_uže =962 003 <ref name =city/> 962.003
| stanovništvo_uže_gustoća =
| stanovništvo_šire = 4 000 = 4,200.000
| stanovništvo_šire_gustoća =
| stanovništvo_prazno1_ime =
| bilješke =
}}
'''Napulj''' ([[grčki]]: Νεάπολις; [[napolitanski]]: ''Napule''; [[talijanski]]: ''Napoli'') je glavni grad [[italija]]nske regije [[Kampanija|Kampanije]]. Smješten je na obali [[Tirensko more|Tirenskoga mora]] i zauzima čitav prostrani [[Napuljski zaljev]], penje se do padina [[Vezuv]]a i do brežuljaka u unutrašnjosti. Napulj je najveći grad južne [[Italija|Italije]] s oko milijun, a u širem području čak 4,2 milijuna stanovnika, te je treći po veličini u Italiji, poslije [[Rim]]a i [[Milano|Milana]]. To je iznimno živahan, prenapučen [[Sredozemlje|mediteranski]] grad, a još k tome [[luka]] pa je promet gotovo kaotičan, a cvate i kriminal ([[Camorra]]). Pored službenog [[italijanski|italijanskog jezika]] u gradu se govori i tradicionalni [[napolitanski jezik]]. Historijski centar Napulja uvršten je 1995. u [[UNESCO]]v [[popis mjesta svjetske baštine u Evropi]].
'''Napulj''' (talijanski '''Napoli''') je [[glavni grad]] [[Regije Italije|talijanske regije]] [[Kampanija|Campania]] i istoimene [[Provincije Italije|provincije]] [[Napulj (provincija)|Napulj]] od 962 003 stanovnika. <ref name=city>{{cite web
 
| url =http://www.citypopulation.de/Italy-Campania.html
== Geografija ==
| title =''ITALY: Campania''
Napulj leži na sjeveru istoimenog [[Napuljski zaljev|Napuljskog zaljeva]], u blizini poznatog aktivnog [[vulkan]]a [[Vezuv]]a. Blizu Napulja se nalaze ruševine [[Pompeji|Pompeja]] i Herkulanuma stradalih [[79]]. prilikom erupcije [[Vezuv]]a. U Napuljskom zaljevu leže otoci [[Procida]], [[Ischia]] i [[Capri]].
| accessdate = 28. 05. 2013
| language=engleski
| publisher=Citypopulationde
}}</ref>
 
[[Metropola|Metropolitanski]] ''Napulj'' zajedno sa okolnim gradovima ima preko 4 miliona stanovnika i treći je po veličini grad u [[Italija|Italiji]] posle [[Rim]]a i [[Milano|Milana]].
== Geografske karakteristike ==
''Napulj'' leži na sjeveru istoimenog [[Napuljski zaljev|Napuljskog zaljeva]] u blizini poznatog aktivnog [[vulkan]]a [[Vezuv]]a. To je grad velike historijske, umetničke i kulturne vrijednosti. Pored službenog italijanskog u gradu se govori i tradicionalni napolitanski jezik.
== Historija ==
[[Datoteka:Gothic Battle of Mons Lactarius on Vesuvius.jpg|mini|lijevo|<center>Bitka na Vezuvu tokom Gotskih ratova između [[Goti|Gota]] i [[Bizant]]a u 6. vijeku<center>]]
Napulj su osnovali [[Grci]] između VII i VI veka pne. Dobio je ime Nea Polis ( grčki Νέα Πόλις ), što znači "Novi grad". Grad je bio deo [[Magna Graecia|Velike Grčke]]. Okolina grada bila je poprište velikog sukoba tokom [[Drugi punski rat|Drugog punskog rata]].
Historija Napulja obiluje usponima i padovima, a u dva navrata bio je prijestolnica kraljevstava. Osnovali su ga drevni [[Antička Grčka|Grci]] između 7. i 6. vijeka pne, nazvavši ga Partenopa (po mitskoj [[sirena|sireni]], osnivačici grada), a nešto kasnije u njegovoj blizini izgradili su i naselje Nea Polis ([[grčki]]: ''Νέα Πόλις'', tj. Novi grad) po kome duguje današnje ime. Grad je bio dio [[Magna Graecia|Velike Grčke]], a okolica grada je bila poprište velikog sukoba tokom [[Drugi punski rat|Drugog punskog rata]]. Za [[Stari Rim|rimske vladavine]] grad je zadržao [[grčki jezik]] i originalne običaje, a poslije pada [[Zapadno Rimsko Carstvo|Zapadnog Rimskog Carstva]] grad prelazi iz ruke u ruku različitih vladara. Danas se u gradu mogu naći spomenici svih tih bivših perioda vlasti.
[[Datoteka:Napoli_-_Maschio_Angioino.JPG|mini|lijevo|<center>Novi dvorac (''Castel Nuovo'') kojemu je veličanstveni [[renesansa|renesansni]] [[portal]] uradio [[Lucijan Vranjanin]].]]
Nakon iscrpljujućeg Gotskog rata područjem je zavladalo [[Bizantsko Carstvo]], da bi poslije zavladali [[Langobardi]]. U 11. vijeku osvajaju ga [[Normani]] pod vodstvom Roberta Gviskara, te slijede [[Nijemci]] ([[Hohenstaufen|Hohenštaufovci]]), [[Anžuvinci]] od 8. do polovine 15. vijeka, [[Aragon]], [[Španjolska]] i naposljetku [[Burboni]] od 18. vijeka do ujedinjenja [[Italija|Italije]]. Tada je Napulj postao glavni grad [[Kraljevstvo Dvije Sicilije|Kraljevstva Dvije Sicilije]], a postao je i glavni grad [[Napuljsko Kraljevstvo|Napuljskog Kraljevstva]].<ref>Napuljsko Kraljevstvo bilo je jedino poslije Rima, i uz Jeruzalem, a gdje je ime kraljevstva bilo isto kao ime glavnog grada.</ref> U 17. vijeku Napulj je sa 300.000 stanovnika po veličini bio drugi grad u Evropi (poslije [[Pariz]]a). Bourbonska vladavina ostavila je velebne građevine poput Kraljevske palače na [[Capodimonte|Capodimontu]], gdje se danas nalazi bogati muzej.
[[Datoteka:Napoli_-_Palazzo_Reale19.jpg|mini|lijevo|<center>Kraljevski dvorac na trgu Plebiscita]]
 
== Znamenitosti ==
Tokom rimskog perioda grad je zadržao grčki jezik i originalne običaje. Posle rimskog perioda grad prelazi iz ruke u ruku različitih vladara ([[Bizantsko carstvo/Latinična verzija|Bizant]], [[Langobardi]], [[Normani]], Švabe, [[Anžuvinci]], Aragon, Španjolska, Burboni ).
{{UNESCO-svjetska baština
|ime mjesta = Historijski centar Napulja
|slika = Municip.jpg
|godina = [[1995]]. <small>(19. zasjedanje)</small>
|vrst baštine = kulturno dobro
|mjerilo = ii, iv
|ugroženost = ne
|poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/726
|država = {{flag|Italija}}
}}
Historijski centar Napulja uvršteno je na [[UNESCO]]-v [[popis mjesta svjetske baštine u Evropi]]. Iako je jedan od najljepših gradova u Evropi i bogat spomenicima koja svjedoče o njegovoj bogatoj prošlosti, zaobišao ga je masovni turizam, jer se više posjećuju obližnji atraktivni lokaliteti. Naime, u blizini Napulja, u podnožju [[Vezuv]]a, nalaze se u [[Herkulanej]] i [[Pompeji]], gradovi koje je u 1. vijeku zatrpao vulkanski pepeo tokom erupcije Vezuva, a koji je danas glavna meta brojnih turista.
 
Unutar grada postoje mnoga atraktivna mjesta, poput brojnih dvoraca:
Posle pada Zapadnog Rimskog carstva vodio se iscrpljujući [[Gotski rat]] između Gota i Vizantije. [[Византијско царство|Vizantija]] pobeđuje, ali područje je trebalo nekoliko vekova da se oporavi od posledica toga rata.
* Novi dvorac (''Castel Nuovo'' ili ''Maschio Angioino'') u samom središtu grada; na popisu svjetske baštine. Castel Nuovo je svjedočio mnogim historijskim vjerskim događajima: godine 1294., papa [[Celestin V.]] je abdicirao u dvorani dvorca, nakon čega je opet tu, kardinalskim kolegijumom izabran papa [[Bonifacije VIII.]].
Posle tu dolaze [[Langobardi]], a u [[11. vijek]]u [[Normani]] pod vodstvom [[Robert Guiscard|Roberta Guiscarda]].
* [[Normani|Normanski]] dvorac dell'Ovo (Jajoliki dvorac) izgrađen je preko rimske utvrde iz 5 vijeka na otoku Megarides, na kojemu su [[Antička Grčka|Grci]] iz [[Cumae]] osnovali prvo naselje.
* Dvorac Capuano
* Dvorac sv. Elma (''Castel Sant'Elmo'') je zvjezdolikog tlocrta, a izgrađen je 1329. godine.
 
Najvažniji trg je Trg plebiscita (Piazza del Plebiscito) koji je započeo bonapartski kralj [[Joachim Murat]], a završio burbonski kralj [[Ferdinand IV. Napuljski]]. Njega čine na istoku Kraljevska palača, a na zapadu crkva sv. Franje Paolskog (San Francesco di Paola) čije se kolonade protežu na obje strane. U blizini je i Teatar sv. Karla (''Teatro di San Carlo'') koje je najveća operna kuća u Italiji i najstarija aktivna [[opera]] u Evropi, osnovana 1737. godine. U Napulju je već 1224. osnovan univerzitet.
Napulj je bio glavni grad [[Kraljevina dviju Sicilija|Kraljevine dviju Sicilija]], a postao je i glavni grad [[Napuljsko kraljevstvo|Napuljskog kraljevstva]]. Napulj je bio jedini grad pored [[Jeruzalem]]a, gde je ime kraljevstva bilo isto kao glavni grad.
 
[[Nacionalni arheološki muzej u Napulju|Nacionalni arheološki muzej]] posjeduje najveću i najbogatiju kolekciju [[Umjetnost starog Rima|rimskih umjetnina]] (iz Pompeja i Herkulaneja), ali i zbirku [[Umjetnost stare Grčke|djela iz stare Grčke]] i [[renesansa|renesanse]].
U Napulju je [[1224]]. osnovan univerzitet.
 
Muzej Capodimonte, bivša palača Capodimonte, posjeduje jednu od najvažnijih zbirki slikarstva u Italiji s djelima umjetnika od 13. do 18. vijeka ([[Simone Martini]], [[Rafael]], [[Tizian]], [[Caravaggio]], [[El Greco]], [[Jusepe de Ribera]], [[Luca Giordano]] i dr.), i zbirkom djela [[porculan]]ske tvornice Capodimonte.
U [[17. vijek]]u Napulj je sa svojih 300 000 stanovnika bio drugi po veličini (posle [[Pariz]]a) grad u Evropi. Danas se u gradu mogu naći spomenici svih tih bivših perioda vlasti .
 
Ostali muzeji su: Certosa di San Martino (bivši samostan, a sada muzej Burbonaca), Željeznički muzej Pietrarsa s najstarijom lokomotivom u Italiji, Villa Pignatelli i Palazzo Como, te nacionalna knjižnica Biblioteca Nazionale Vittorio Emanuele III.
[[Datoteka:Panorama serale.JPG|thumb|left|300px|<center>Noćna panorama grada]]
 
Od svih katoličkih crkava (oko 28) napuljske nadbiskupije najvažnija je Napuljska katedrala u kojoj se svake godine [[19. septembra]] održava svečanost čuda [[Sveti Januarij|sv. Januarija]], zaštitnika grada.
== Znamenitosti ==
Historijski centar Napulja uvršten je na [[UNESCO]]vu listu [[Svetska baština|Svjetske baštine]]. Iako je Napulj jedan od najlepših gradova u Evropi i bogat istorijskim spomenicima, malo je zanemaren od strane masovnog turizma, jer se posećuju obližnji atraktivni lokaliteti. Unutar grada postoje mnoga atraktivna mesta.
 
<gallery>
U Napulju se nalazi nekoliko poznatih zamkova:
Slika:Spaccanapoli_da_s_Elmo_1050131.JPG|<center>Staro središte Napulja ispred Novog grada
* [[Novi Zamak]] je u samom istorijskom centru i na listi je [[Svetska baština|Svetske baštine]].
Slika:Castelo do Ovo.jpg|<center>Dvorac dell'Ovo (u prijevodu ''jajoliki'')
* [[Zamak del Ovo]]
Slika:Chiesa_di_San_Domenico_Maggiore_(Napoli)2.JPG|<center>Crkva sv. Dominika (''Chiesa di San Domenico Maggiore'')
* [[Zamak Kapuano]]
Slika:Facciata Duomo di Napoli - BW 2013-05-16.jpg|<center>Napuljska katedrala Gospina Uzašašća (''Duomo di Santa Maria Assunta'')
* [[Zamak Svetog Elma]]
Slika:Napoli piazza plebiscito.JPG|<center>Crkva sv. Franje Paolskog na trgu Plebiscita
</gallery>
[[Datoteka:San Lorenzo Maggiore in central Naples.jpg|mini|<center>''Piazza San Gaetano'']]
 
== Sport ==
U Napulju se nalazi najstarija aktivna [[opera]] u Evropi , koja je osnovana [[1737]]. U Napulju je rođen čuveni [[Enrico Caruso]].
[[Datoteka:MAN_sala_meridiana_1040573.JPG|mini|<center>Središnja dvorana [[Nacionalni arheološki muzej u Napulju|Nacionalnog arheološkog muzeja]]]]
[[Nogomet]] je daleko najpopularniji sport u Napulju, koji su donijeli [[Englezi]] na samom početku 20. vijeka<ref>[http://napoli2000.etereanetwork.com/StoriaClub_Albori.asp Pietro Gentile i Valerio Rossano, Historija kluba Napoli.]</ref> i duboko se ukorijenio u lokalnu kulturu. Nogomet igraju svi od ulične djece (''scugnizzi'') do profesionalaca. Najpoznatiji klub je [[S.S.C. Napoli|SSC Napoli]] iz prve talijanske lige [[Serie A]], koji igra na stadionu ''Stadio San Paolo'' u Fuorigrotti. Tim je osvojio talijansko prvenstvo (''Scudetto'') dva puta, kada je za klub igrao [[Diego Maradona]], ali i [[Kup UEFA]]<ref>[http://www.calcionapolinet.com/storia.asp publisher=CalcioNapoliNet.com]</ref>.
 
== Okolica NapuljaKultura ==
Napulj se smatra domovinom [[pizza|pizze]], a najstarija pizzeria u gradu datira iz 1830. godine. Veliki dio napolitanske kulture je vezan za [[glazba|glazbu]], uključujući izum romantične [[gitara|gitare]] i [[mandolina|madoline]], te velikog doprinosa operi i narodnoj umjetnosti. Od osoba koje simboliziraju Napulj ističu se svetac zaštitnik [[Januarius]], [[Pulcinella]], i [[sirene]] iz grčkog [[ep]]a [[Odiseja|Odiseje]].
Blizu Napulja se nalaze ruševine [[Pompeji|Pompeja]] i Herkulanuma stradalih [[79]]. prilikom erupcije [[Vezuv]]a.
U [[Napuljski zaljev|Napuljskom zaljevu]] leže [[ostrvo|otoci]]; [[Procida]], [[Ischia]] i [[Capri]].
[[Datoteka:Napoli Castel Nuovo Maschio Angioino, a seat of medieval kings of Naples and Aragon 2013-05-16 14-05-42.jpg|thumb|250px|Novi Zamak]]
[[Datoteka:CastelDellOvo.jpg|thumb|250px|Zamak del Ovo.]]
== Osobitosti ==
* Što se tiče hrane, Napulj se smatra postojbinom pice. Najstarija picerija postoji od 1830.
* U Napulju dejstvuje mafijaška organizacija pod nazivom [[Kamora]]
* U Napulju se govori [[napolitanski]]
== Slavni ljudi ==
 
== Istaknute ličnosti ==
* [[Statius]] (45.-96.), pjesnik
* Papa [[Bonifacije V.Statius]] (45–96), 625.)pjesnik
* Papa [[UrbanBonifacije VIV.]] (1318.-1389.†625)
* Papa [[BonifacijeUrban IXVI.]] (1356.-1404.1318–1389)
* KraljPapa [[AlfonsBonifacije IIIX. Napuljski]] (1448.-1495.1356–1404)
* Kralj [[Alfons II. Napuljski]] (1448–1495)
* [[Giambattista Marino]] (1569.-1625.), pjesnik
* [[Giambattista Marino]] (1569–1625), pjesnik
* [[Gian Lorenzo Bernini]] (1598.- 1680.), skulptor, arhitekt i slikar
* [[Gian Lorenzo Bernini]] (1598–1680), skulptor, arhitekt i slikar
* [[Giambattista Vico]] (1668.-1744.), filozof
* [[DomenicoGiambattista ScarlattiVico]] (1685.-1757.1668–1744), skladateljfilozof
* [[Domenico Scarlatti]] (1685–1757), skladatelj
* [[Ferdinand I.]] (1751.-1825.), kralj obaju Sicilija
* [[VincenzoFerdinand GemitoI.]] (1852.-1929.1751–1825), kiparkralj obaju Sicilija
* [[Vincenzo Gemito]] (1852.-1929), kipar
* [[Viktor Emanuel III.]] (1869.-1947.), kralj Italije, Etiopije i Albanije
* [[Viktor Emanuel III.]] (1869–1947), kralj Italije, Etiopije i Albanije
* [[Enrico Caruso]] (1873.-1921.), operni pjevač
* [[UmbertoEnrico NobileCaruso]] (1885.-1978.1873–1921), istraživačoperski pjevač
* [[Umberto Nobile]] (1885–1978), istraživač
* [[Giorgio Napolitano]] (1925.- ), političar i predsjednik Italije
* [[Giorgio Napolitano]] (1925–), političar i predsjednik Italije
* [[Fabio Cannavaro]] (1973.- ), nogometaš
* [[MassimilianoFabio RosolinoCannavaro]] (1978.- 1973–), olimpijski plivačnogometaš
* [[Massimiliano Rosolino]] (1978–), olimpijski plivač
 
== Izvori ==
{{izvori}}
 
== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Naples}}
* [http://www.napolinelmondo.org/public/ Napoli nel mondo], Napulj oko svijeta
{{Wikiatlas|Italy}}
* [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html by the CIA Factbook]
* [http://www.trenitalia.it/en/index.html Italian Railways]
* [http://www.parks.it/Eindex.html Italian National and Regional Parks]
* [http://eudocs.lib.byu.edu/index.php/History_of_Italy:_Primary_Documents History of Italy: Primary Documents]
* [http://www.fastionline.org/ List and maps of archaeological sites in Italy]
* [http://vlib.iue.it/hist-italy/Index.html WWW-VL: History: Italy] at IUE
* [http://www.napolinelmondo.org/public/ Napoli nel mondo]Napulj oko sveta
* [http://www.comune.napoli.it City Council's website]
* [http://www.italyguides.it/us/napoli/naples.htm Naples, Italy] Filmovi i foto galerija
* [http://www.channel4.com/sport/football_italia/napoliwatch.html Napoliwatch - reports in English of all Napoli Soccer's matches]
* [http://www.bnnonline.it/traduzio/eng/engfirst.htm Biblioteca Nazionale di Napoli (National Library of Naples)]
 
{{Svjetska baština u Italiji}}
{{Normativna kontrola}}
 
[[Kategorija:Napulj| ]]
[[Kategorija:NaseljaGradovi u regiji CampaniaKampaniji]]
[[Kategorija:Svjetska baština u Italiji]]
[[Kategorija:Wikiprojekat geografija/Naselja u Italiji]]