Razlike između izmjena na stranici "Thomas Alva Edison"

Dodano 28.889 bajtova ,  prije 2 godine
dopuna sa sr
(pravopis)
(dopuna sa sr)
{{Infokutija naučnik
'''Tomas Alva Edison''' (Thomas Alva Edison) [[1847]]-[[1931]] je američki fizičar i plodan pronalazač.
| ime = Tomas Alva Edison
| slika = Thomas Edison2.jpg
| slika_širina =
| naslov = Edison
| datum_rođenja = {{Birth date|1847|2|11|df=y}}
| mjesto_rođenja = [[Majlan (Ohajo)|Majlan]], [[SAD]]
| datum_smrti = {{Death date and age|1931|10|18|1847|2|11|df=y}}
| mjesto_smrti = [[Vest Orindž (Nju Džerzi)|Vest Orindž]], SAD
| prebivalište =
| državljanstvo =
| narodnost =
| etnicitet =
| polje = [[fizika]]
| radna_institucija =
| alma_mater =
| doktorski_mentor =
| doktorski_studenti =
| poznat_po =
| autor_kratica_bot =
| autor_kratica_zoo =
| nagrade =
| religija =
| fusnote =
}}
[[Datoteka:A Day with Thomas Edison (1922).webm|thumb|thumbtime=1|upright=1.1|''A Day with Thomas Edison'' (1922)]]
'''Tomas Alva Edison''' ({{jez-eng|Thomas Alva Edison}}; [[Majlan (Ohajo)|Majlan]], [[11. februar]] [[1847]]. – [[Vest Orindž (Nju Džerzi)|Vest Orindž]], [[18. oktobar]] [[1931]]) je bio [[Sjedinjene Američke Države|američki]] fizičar i plodan pronalazač.<ref>{{cite news|last=Wooldridge|first=Adrian|authorlink1=Adrian Wooldridge|title=The alphabet of success|url=https://www.economist.com/news/special-report/21707053-superstars-need-dazzling-range-qualities-alphabet-success|accessdate = 16. 9. 2016|work=[[The Economist]]|date = 15. 9. 2016}}</ref>
 
Edison nije stekao skoro nikakvo formalno obrazovanje, pošto je bio izbačen iz škole kao zaostao, a podučavala ga je majka<ref>{{cite web| url=http://www.nps.gov/edis/home_family/fam_album.htm| title=Edison Family Album| publisher=US National Park Service| accessdate = 11. 3. 2006}}</ref>. Sa 14 godina već je bio preduzimač i radio po 14 sati dnevno, kao raznosač novina i prodavac hrane na železnici, zarađujući 14 dolara nedeljno. Ubrzo je uredio laboratoriju u napuštenom vagonu, kao i štampariju za svoje novine „Grand Trunk Herald“, koje je najvećim delom sam pisao; sa šesnaest godina je postao telegrafista i započeo karijeru pronalazača (tokom američkog [[Američki građanski rat|Građanskog rata]]) i izumeo i patentirao električni aparat za beleženje glasova na izborima. Oko tri godine kasnije, 1869, izumeo je „tiker“ s papirnom trakom, korišćen za slanje cena s berze širom zemlje, prodao ga za 30.000 dolara i otvorio industrijsku istraživačku laboratoriju. Posle toga je svoje puno vreme posvećivao izumima.
[[Datoteka:Thomas_Edison.jpg|thumb|right|Edison]]
[[File:A Day with Thomas Edison (1922).webm|thumb|thumbtime=1|upright=1.1|{{en}} ''A Day with Thomas Edison'' (1922)]]
 
U njegove zapaženije pronalaske spadaju mikrofon s ugljenikovim granulama, za poboljšanje [[Aleksander Grejam Bel|Belovog]] [[telefon]]a, [[fonograf]] (naprava za snimanje zvuka na bubanj prevučen folijom, pronađen 1877.) i električna [[inkandescentna sijalica|sijalica]].<ref name="Wizard">{{cite web|url=http://fi.edu/franklin/inventor/edison.html |title=The Wizard of Menlo Park |work=The Franklin Institute |accessdate = 24. 2. 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130305131049/http://fi.edu/franklin/inventor/edison.html |archivedate = 5. 3. 2013 |df= }}</ref> Sijalica je zahtevala testiranje s neuobičajeno velikim brojem pokušaja i grešaka i upotrebu preko 6.000 supstanci dok nije otkrio karbonizovano bambusovo vlakno koje je u vakuumu svetlelo preko 1000 sati. To je sa svoje strane vodilo poboljšanim generatorima jednosmerne električne struje (Edison je njihovu efikasnost povećao od 40% do preko 90%), kablovima za struju i električnom metru i predstavljalo revoluciju u osvetljenju domaćinstva i javnom snabdevanju jednosmernom električnom strujom na relativno kratkim rastojanjima. Tokom rada na sijalici otkrio je i „[[Edisonov efekat]]“, činjenicu da električna struja teče od zagrejanog vlakna ka obližnjoj elektrodi ali ne i u obrnutom smeru, što je kasnije predstavljalo osnovu za termojonsku diodu. Edisonov uticaj na život u [[20. vek]]u bio je ogroman. On je bio jedan od prvih izumitelja koji je primenio principe [[Masovna proizvodnja|masovne produkcije]] i timskog rada velikih razmera na proces istraživanja, i zbog toga se smatra da je on kreirao prvu industrijsku [[research laboratory|istraživačku laboratoriju]].<ref name="Walsh">{{cite news|last=Walsh|first= Bryan|url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1910417_1910419_1910460,00.html |title=The Electrifying Edison |publisher=Time.com |date = 15. 7. 2009|accessdate = 31. 12. 2013}}</ref>
Sa 14 godina već je bio preduzimač i radio po 14 sati dnevno, kao raznosač novina i prodavac hrane na železnici, zarađujući 14$ nedeljno. Ubrzo je uredio laboratoriju u napuštenom vagonu, kao i štampariju za svoje novine Grand Trunk Herald, koje je najvećim delom sam pisao; u 16. godini postao je telegrafista i započeo karijeru pronalazača (tokom američkog [[Američki građanski rat|Građanskog rata]]) i izumeo i patentirao električni aparat za beleženje glasova na izborima.
 
Edison je bio [[List of prolific inventors|plodan pronalazač]], čije ime se pojavljuje na 1.093 [[List of Edison patents|US patenata]], kao i na mnogim patentima u Ujedinjenom Kraljevstvu, Francuskoj, i Nemačkoj. Značajnije od samog broja njegovih patenata je širok uticaj njegovih izuma: [[electric light|električno svetlo]] i [[Komunalna privreda|aparati]], [[sound recording|snimanje i reprodukcija zvuka]], i [[film|pokretnih slika]] su uspostavili značajne nove industrije širom sveta. Edisonovi izumi su doprineli [[Masovne komunikacije|masovnim komunikacijama]] a, posebno telekomunikacijama.<ref name="coned1">{{cite web|url=http://www.coned.com/history/electricity.asp |title=Con Edison: A Brief History of Con Edison – electricity |publisher=Coned.com |date = 1. 1. 1998|accessdate = 11. 10. 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121030164753/http://www.coned.com/history/electricity.asp |archivedate = 30. 10. 2012|df= }}</ref>
Oko tri godine kasnije, 1869, izumeo je „tiker" s papirnom trakom, korišćen za slanje cena s berze širom zemlje, prodao ga za 30.000 dolara i otvorio industrijsku istraživačku laboratoriju. Posle toga je svoje puno vreme posvećivao izumima, prijavivši za života ukupno 1.069 patenata.
 
== Detinjstvo i mladost ==
U njegove zapaženije pronalaske spadaju mikrofon s ugljenikovim granulama, za poboljšanje [[Aleksandar Graham Bel|Belovog]] [[telefon]]a, [[fonograf]] (naprava za snimanje zvuka na bubanj prevučen folijom, pronađen 1877) i [[električna sijalica]]. Sijalica je zahtevala testiranje s neuobičajeno velikim brojem pokušaja i grešaka i upotrebu preko 6.000 supstanci dok nije otkrio karbonizovano bambusovo vlakno koje je u vakuumu svetlelo preko 1.000 sati. To je sa svoje strane vodilo poboljšanim generatorima električne struje (Edison je njihovu efikasnost povećao od 40% do preko 90%), kablovima za struju, električnom metru, i revolucionisalo osvetljenje u domaćinstvu i javno snabdevanje električnom strujom.
Tomas Edison je rođen u [[Majlan (Ohajo)|Majlanu]], [[Ohajo]] i odrastao je u [[Port Hjuron]]u, u [[Mičigen]]u.<ref>{{cite web|url=http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=443&ResourceType |archive-url=https://web.archive.org/web/20110808185308/http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=443&ResourceType |dead-url=yes |archive-date = 8. 8. 2011|title=National Historic Landmarks Program (NHL) |publisher=Tps.cr.nps.gov |date = 12. 1. 1965|accessdate = 31. 12. 2013}}</ref> Bio je sedmo i poslednje dete Samjuel Ogdena Edisona (1804–1896) i Nensi Matjuz Eliot ([[1810]]–[[1871]]). Njegov otac je izbegao iz [[Kanada|Kanade]] zato što je uzeo učešće u [[Mekenzijeva pobuna|Mekenzijevoj pobuni]] [[1837]].<ref>{{cite web |url=http://www.nps.gov/edis/historyculture/samuel-and-nancy-elliott-edison.htm |title=Samuel and Nancy Elliott Edison |work=National Park Service |accessdate = 24. 2. 2013}}</ref> Edison je prijavio da je holandskog porekla.<ref name="Baldwin">{{Cite book |last=Baldwin| first = Neal | title = Edison: Inventing the Century | publisher=[[Hyperion (publisher)|Hyperion]] |year=1995|isbn=978-0-7868-6041-8|pages=3–5}}</ref>
 
U školi, mladi Edison je imao problem sa praćenjem nastave, njegove misli su često lutale i načuo da ga je njegov učitelj Reverend Engl nazvao manijakom. Zbog toga je nakon tri meseca zvaničnog školovanja, Edison obustavio školu. Kasnije je Edison izjavio: „Moja majka me je ispunjavala. Bila je uvek u pravu, tako sigurna u mene; i ja sam osetio da imam za šta da živim, nekoga koga ne smem razočarati.“ Njegova majka ga je podučavala kod kuće.<ref name="npsedisonbio">{{cite web|title=Edison Biography|url=https://www.nps.gov/edis/learn/historyculture/edison-biography.htm|website=National Park Service|accessdate = 28. 5. 2017}}</ref> Većina tog podučavanja je dolazila iz knjiga „Škola prirodne filozofije“ od [[Ričard Grin Parker|Ričarda Grina Parkera]].<ref>{{cite news |title=For Sesquicentennial, Cooper Union Puts Artifacts on View | url=http://cityroom.blogs.nytimes.com/2009/11/30/for-sesquicentennial-cooper-union-puts-artifacts-on-view/?_r=0 | work=The New York Times |last=Ong|first=Bao| date = 30. 11. 2009}}</ref>
Tokom rada na sijalici otkrio je i [[Edisonov efekat]], činjenicu da električna struja teče od zagrejanog vlakna ka obližnjoj elektrodi ali ne i u obrnutom smeru, što je kasnije predstavljalo osnovu za termojonsku diodu. Edisonov uticaj na život u 20. veku bio je ogroman, a njegova slava plodnog inventivnog genija ostaje bez premca.
 
Edison je imao problema sa sluhom još u ranom detinjstvu. Razlog toj gluvoći se pripisuje [[šarlah]]u koji je imao za vreme detinjstva i nelečenoj infekciji srednjeg uha koja mu se stalno vraćala. Negde u sredini svoje karijere, Edisonovo slušno stanje se čak i pogoršalo.<ref name="Josephson">"Edison" by [[Matthew Josephson]]. McGraw Hill, New York. 1959. ISBN 978-0-07-033046-7</ref><ref>"Edison: Inventing the Century" by [[Neil Baldwin (writer)|Neil Baldwin]], University of Chicago Press. 2001. ISBN 978-0-226-03571-0</ref>
 
Edisonova porodica se preselila u Port Hjuron, nakon što je pruga koja je bila u izgradnji zaobišla Majlan 1854. goduine, te nije bilo poslova na pruzi. Edison je tamo prodavao slatkiše i novine na železničkoj stanici, i prodavao je povrće kako bi poboljšao njihove prihode. Takođe, istovremeno je studirao kvalitativnu analizu, i sprovodio je hemijske eksperimente na železničkoj stanici sve dok mu to nakon jedne nezgode nije bilo zabranjeno.<ref>{{cite web |url=http://www.visitstratford.ca/uploads/railwayindustry.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170307123422/http://www.visitstratford.ca/uploads/railwayindustry.pdf |dead-url=yes |archive-date = 7. 3. 2017|title=Stratford’s Railway Industry |author=<!--Not stated--> |year=2010|website=Visit Stratford |publisher=Stratford Tourism |access-date = 6. 3. 2017}}</ref>
== Dječije doba ==
 
Edison je dobio ekskluzivno pravo da prodaje novine na putu, i uz pomoć četiri pomoćnika uspostavio je štampariju i štampao ''Grand Trunk Herald'', koji je prodavao sa svojim drugim novinama. Ovim je započeo sa dugim nizom preduzetničkih poduhvata, otkrivši svoje talente kao biznismen. Ovi talenti su ga na kraju doveli do osnivanja 14 kompanija, uključujući [[Dženeral elektrik]], još uvek jednu od najvećih kompanija na svetu sa kojima se [[public company|trguje javno]].<ref>{{cite web |url=http://www.tradingmarkets.com/.site/news/Stock%20News/2266720/ |title=GE emerges world's largest company: Forbes |publisher=Trading Markets.com |date = 10. 4. 2009|accessdate = 7. 2. 2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/5umTYYG9X?url=http://www.tradingmarkets.com/.site/news/Stock%20News/2266720/ |archivedate = 6. 12. 2010|deadurl=yes |df= }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/ge-emerges-worlds-largest-company-forbes/445093 |title=GE emerges world's largest company: Forbes |publisher=Indian Express.com |date = 9. 4. 2009|accessdate = 7. 2. 2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/5umTYurUQ?url=http://www.indianexpress.com/news/ge-emerges-worlds-largest-company-forbes/445093 |archivedate = 6. 12. 2010|deadurl=no |df= }}</ref>
Tomas Alva Edison rodio se 1847. godine u malom gradiću na obali jezera [[Iri]] zvanog Milan. Rođen je godinu prije nego što je [[Kalifornija]] pala u veliku zlatnu groznicu jer je saznala za bogatstva [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-a.
Majka zvana Nensi se brinula ta Tomasa jer joj je smrt uhvatila već dva mala djeteta. Kada se Tomas rodio mislio je da je i on bolesan zbog neprirodno velike glave i da pati od bolesti zvane [[moždani edem]]. Majka i otac Semjuel mislili su ipak da je njihovo 7. dijete ipak u redu. Velika razlika u godinama između njega i njegove dvojice starije braće, kao i dvije sestre, doprinijela je tako da je Tomas rijetko izlazio iz kuće. Edison je porijeklom iz [[Holandija|Holandije]]. Njegovi preci su se bili preselili u Ontario i držali tamo hotel, ali ih je gradonačelnik protjerao iz Toronta zbog ratnih razloga. Tomas je kada je bio mali bio veoma znatiželjno dijete. Želio je da iskusi neke nove stvari.
Kada je napunio 7 godina roditelji su ga upisali u školu(crkvu). Ali je tamo loše pohađao nastavu. Izbacili su ga nakon 3 mjeseca sa razlogom jer je ometao nastavu i bio je loše znao. Nije znao ni koliko je 1x1. Svi su mu se u školi sprdali i zvali ga ''šupljoglavim'', smijali mu se zbog njegove velike glave. Kada je izbačen počeo je da ide u biblioteku i tamo da stiče znanje.
 
== Telegrafski operater ==
Edison je postao telegrafski operator nakom što je spasao trogodišnjeg dečaka Džimija Makenzija od toga da se zaglavi u vozu u pokretu. Otac malog dečaka je bio zaposlen na toj stanici, te u znak zahvalnosti Edisonu, postavio ga je na mesto telegrafskog operatera.<ref>{{harvnb|Baldwin|2001|p=37}}</ref>
 
Godine 1866, devetnaestogodišnji Tomas Edison se preseliou Lujvil, Kentaki, gde se zaposlio u Vestern Junionu, gde je radio za jednu agenciju za žičani prenos vesti. Edison je zatražio da radi u noćnoj smeni, što mu je omogućavalo da provodi dosta vremena u svojim dveju omiljenim aktivnostima – čitanju i eksperimentisanju. Vremenom, kasnija preokupacija koštala ga je posla. Jedne noći 1867. godine, dok je radio sa olovnim akumulatorima, prosuo je sumpornu kiselinu na pod. Prošla je između podnih ploča i ispod šefovog stola. Već sledećeg jutra biva otpušten.
 
Jedan od njegovih mentora za vreme ranih godine je bio kolega telegrafista i pronalazač po imenu Frenklin Leonard Pope, koji je dozvolio osiromašenim mladima da žive i rade u suterenu u njegovom domu, u Nju Džerziju. Neka od Edisonovih najranijih pronalasaka su bili povezani sa telegrafijom, uključujući . Njegov prvi patent je bio berzanski tiker, koji je bio odobren 1. juna 1869.<ref>[http://edison.rutgers.edu/vote.htm The Edison Papers], Rutgers University. Retrieved March 20, 2007.</ref>
 
== Brakovi i deca ==
{{Commonscat}}
Dana 25. decembra 1871, dvadesetčetvorogodišnji Edison se venčao sa šesnaestogodišnjem Meri Sitvel (1855–1884), koju je upoznao dva meseca ranije; ona je bila zaposlena u jednoj od njegovih prodavnica.<ref>{{cite web|url=http://www.adherents.com/people/pe/Thomas_Edison.html |title=The Religious Affiliation of Inventor Thomas Edison |archiveurl=https://www.webcitation.org/6LOgQeT6w?url=http://www.christianpost.com/news/steve-jobs-died-buddhist-raised-lutheran-57506/ |archivedate = 25. 11. 2013|deadurl=yes |df= }}</ref> Imali su troje dece:
* Marion Estel Edison (1873–1965)
* Tomas Alva Edison, mlađi (1876–1935)
* Vilijam Lesli Edison (1878–1937), pronalazač.<ref>{{cite news |coauthors= |title=Older Son To Sue To Void Edison Will; William, Second Child Of The Counsel |url= |quote=The will of Thomas A. Edison, filed in Newark last Thursday, which leaves the bulk of the inventor's $12 million estate to the sons of his second wife, was attacked as unfair yesterday by William L. Edison, second son of the first wife, who announced at the same time that he would sue to break it. |work=New York Times |date = 31. 10. 1931}}</ref>
 
Meri Edison je umrla sa 29 godina, 9. avgusta 1884. godine, i nije utvrđen uzrok smrti. Najverovatnije od tumora na mozgu<ref>[http://memory.loc.gov/ammem/edhtml/edbio.html "The Life of Thomas Edison"], ''American Memory'', Library of Congress, Retrieved March 3, 2009.</ref> ili predoziranja morfijuma. Doktori su često propisivali morfijum ženama u tim godinama kako bi ih lečili od raznovrsnih bolesti. Istraživanja su pokazala da su pojedini od njenih simptoma vrlo moguće mogli navesti doktore kako bi joj prepisali morfijum.<ref name="Rutgers">[http://news.rutgers.edu/medrel/research/rh-2011/thomas-edison2019s-f-20111115 "Thomas Edison's First Wife May Have Died of a Morphine Overdose"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111119015854/http://news.rutgers.edu/medrel/research/rh-2011/thomas-edison2019s-f-20111115/ |date = 19. 11. 2011}}, ''Rutgers Today''. Pristupljeno 18. 11. 2011.</ref>
{{Lifetime|1847|1931|Edison, Thomas Alva}}
 
Dana 24. februara 1886. godine, kada je Edison imao 39 godina oženio je dvadesetogodišnju Minu Miler (1866–1947) u Akronu, Ohajo. Oni su takođe imali troje dece zajedno:<ref>{{cite web |url=http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Thomas_Edison%27s_Children |title=Thomas Edison's Children |date = 16. 12. 2010|work=IEEE Global History Network |publisher=IEEE |accessdate = 30. 6. 2011}}</ref>
[[Kategorija:Telekomunikacije|Edison]]
* Medlin Edison (1888–1979),<ref>{{cite news |title=Madeleine Edison a Bride. Inventor's Daughter Married to J. E. Sloan by Mgr. Brann
[[Kategorija:Izumitelji|Edison]]
|url= |quote= |work=New York Times |date = 18. 6. 1914}}</ref><ref>{{cite news |coauthors= |title=Mrs. John Eyre Sloane Has a Son at the Harbor Sanitarium Here |url= |quote= |work=New York Times |date = 10. 1. 1931}}</ref>
* Čarls Edison (1890–1969), koji je preuzeo očevu kompaniju i eksperimentalnu laboratoriju do nakon očeve smrti.<ref>{{cite news |title=Charles Edison, 78, Ex-Governor Of Jersey and U.S. Aide, Is Dead |date=august 1969 |work=New York Times}}</ref>
* Teodor Miler Edison (1898–1992)
 
Mina je nadživela Tomasa Edisona, umrevši 24. avgusta 1947.<ref>{{cite news |coauthors= |title=Edison's Widow Very III
|url= |quote= |work=New York Times |date = 21. 8. 1947}}</ref><ref>{{cite news |coauthors= |title=Rites for Mrs. Edison |url= |quote= |work=New York Times |date = 26. 8. 1947}}</ref>
 
== Smrt ==
Tomas Edison je umro od komplikacija od dijabetesa 18. oktobra 1931. godine, u svojoj kući, Glenmont u Nju Džerziju, koji je kupio 1886. kao svadbeni poklon Mini. Sahranjen je u dvorištu svoje kuće.
 
Edison poslednji dah se navodno nalazi u epruveti u Henri Ford Muzeju. Ford je navodno uverio Čarlsa Edisona da zaptivi epruvetu sa vazduhom koja se nalazila u pronalazačovoj sobi, neposredno pored njega uskoro nakon njegove smrti, kao uspomenu. Gipsana posmrtna maska je takođe napravljena.
 
== Početak karijere ==
[[Datoteka:Edison and phonograph edit1.jpg|thumb|250p|upright|Fotografija Edisona sa fonografom (2. model), napravljena u Vašingtonu aprila 1878.]]
{{listen|pos=left|filename=Thomas Edison Mary had lamb.ogg|title=Mari je imala malo jagnje|description=Tomas Edison recituje „Mari je imala malo jagnje” 1929. godine.}}
 
Edison je počeo svoju karijeru izumitelja u [[Njuark (Nju Džerzi)|Njuarku, Nju Džerzi]], sa automatskim repetitorom i drugim poboljšanjima telegrafskih uređaja, ali je pronalazak po kome je po prvi put stekao širu pažnju bio [[fonograf]] iz 1877.<ref>{{cite web |url=http://memory.loc.gov/ammem/edhtml/edbio.html |title=The Life of Thomas A. Edison |work=The Library of Congress |accessdate = 24. 2. 2013}}</ref> To dostignuće je u toj meri bilo neočekivano u široj javnosti da je izgledalo skoro magično. Edison je postao poznat kao „Čarobnjak iz Menlo Parka”, Nju Džerzi.<ref name="Wizard" />
 
Njegov prvi fonograf je snimao na [[Kalaj#Primene|alufoliji]] oko žlebastog cilindra. Uprkos njenog ograničenog [[sound quality|zvučnog kvaliteta]] i što su se snimci mogli mogli reprodukovati samo nekoliko puta, fonograf je proslavio Edisona. Džozef Henri, predsednik Nacionalne akademije nauka i jedan od najpoznatijih elektro naučnika u SAD, opisao je Edisona kao „najinovativnijeg izumitelja u ovoj zemlji ... ili u bilo kojoj drugoj”.<ref>Edison, Thomas A. ''Menlo Park: The early years, April 1876 – December 1877''. Edited by P. B. Israel, K. A. Nier and L. Carlat. Vol. 3, The papers of Thomas A Edison. Baltimore: Johns Hopkins University Press. Doc. 1117</ref> U aprilu 1878, Edison je putovao u Vašington da demonstrira fonograf pred Nacionalnom akademijom nauka, kongresmenima, senatorima, i SAD predsednikom [[Raderford B. Hejz|Hejzom]].<ref>Baldwin, Neil. 2001. ''Edison: Inventing the century''. Chicago: University of Chicago Press. (1989). str. 97.–98</ref> ''[[Vašington post]]'' je opisao Edisona kao „[[Genije|genija]]” i njegovu prezentaciju kao „scenu ... koja će živeti u istoriji”.<ref>Washington Post. 1878. ''Genius before science''. Washington Post, April 19.</ref> Mada je Edison dobio patent za fonograf 1878,<ref>Edison, Thomas A. 1877. ''Telephones or speaking-telegraphs''. US patent 203,018 filed December 13, 1877, and issued April 30, 1878.</ref> on je malo uradio na razvoju uređaja dok [[Aleksander Grejam Bel]], [[Čičester Aleksander Bel|Čičester Bel]], i [[Čarls Samner Tejnter|Čarls Tejnter]] nisu proizveli uređaj sličan fonografu tokom 1880-tih koji je koristio voskom prekrivene kartonske cilindre.
 
== Menlo Park ==
=== Istraživačko-razvojni objekat ===
[[Datoteka:Menlo Park Laboratory.JPG|thumb|250px|Edisonova Menlo Park laboratorija, rekonstruisana u Grenfild Vilidžu u [[Henry Ford Museum|muzeju Henrija Forda]] u [[Dirborn (Mičigen)|Dirbornu]], Mičigen.]]
Edisonov glavni izum bilo je uspostavljanje laboratorije za industrijska istraživanja 1876. godine. Ona je bila izgrađena u [[Menlo Park, New Jersey|Menlo Parku]], delu opštine Raritan, [[Okrug Midlseks (Nju Džerzi)|okruga Midlseks u Nju Džerziju]] (u današnje vreme je zove [[Edison (Nju Džerzi)|Edison]] u njegovu čast), sa sredstvima od prodaje Edisonovog [[quadruplex telegraph|kvodrupleksnog telegrafa]]. Nakon njegove demonstracije telegrafa, Edison nije bio siguran da li je njegov originalni plan da proda za $4.000 do $5,000 bio korektan, tako da je zatražio od Vestern Uniona da podnesu ponudu. Iznenadio se kad je čuo da nude $10.000, što je zahvalno prihvatio.<ref>{{cite web |url=http://www.bounceenergy.com/blog/2013/02/happy-birthday-thomas-edison/ |title=Happy Birthday, Thomas Edison! |last=Trollinger|first=Vernon |work=Bounce Energy |date = 11. 2. 2013|accessdate = 24. 2. 2013}}</ref> Kvodrupleksni telegraf je bio Edisonov prvi veliki finansijski uspeh, i Menlo Park je postao prva institucija uspostavljena sa posebnom svrhom stvaranja konstantnih tehnoloških inovacija i poboljšanja. Edisonu se zakonski pripisuje većina pronalazaka proizvedenih tamo, iako su mnogi zaposleni vršili istraživanja i razvoj pod njegovim nadzorom. Od njegovog osoblja se očekivalo da izvršavaju njegova uputstva u sprovođenju istraživanju, i on je postavljao visoke zahteve čije ostvarivanje je davalo rezultate.
 
[[William Joseph Hammer|Vilijam Džozef Hamer]], konsultantski inženjer elektrotehnike, počeo je da radi za Edisona i započeo je dužnosti laboratorijskog asistenta u decembru 1879. godine. Pomagao je u eksperimentima na telefonu, fonografu, električnoj željeznici, [[Edison Ore-Milling Company|separatoru željezne rude]], [[Inkandescentna sijalica|električnom osvetljenju]], i drugim izumima u razvoju. Međutim, Hamer je prvenstveno radio na inkandescentnoj električnoj lampi i bio je zadužen za testiranje i zapise na tom uređaju (pogledajte [[Hammer Historical Collection of Incandescent Electric Lamps|Hamerovu istorijsku kolekciju električnih svjetiljki]]). Godine 1880, bio je imenovan za glavnog inženjera Edisonovog ''Lamp Vorksa''. U svojoj prvoj godini, postrojenje pod generalnim upravnikom [[Francis Robbins Upton|Francisom Robinsom Aptonom]] je proizvelo 50.000 svetiljki. Prema Edisonu, Hamer je bio „pionir inkandescentnog električnog osvetljenja”.<ref>{{cite book|title=Thomas Edison: Life of an Electrifying Man |last=Biographiq|year=2008|isbn=9781599862163 |publisher=Filiquarian Publishing, LLC.|pages=9}}</ref> {{anchor|sprague}}[[Frank J. Sprague|Franka Sprejga]], kompetentnog matematičara i bivšeg [[Američka ratna mornarica|mornaričkog oficira]] je regrutovao [[Edward Hibberd Johnson|Edvard H. Džonson]], i on se pridružio Edisonovoj organizaciji 1883. godine. Jedan od Sprejgovih doprinosa Edisonovoj laboratoriji u Menlo Parku je bilo proširenje Edisonovih matematičkih metoda. Uprkos rasprostranjenog uverenja da Edison nije koristio matematiku, analiza njegovih njegovih beležnica otkriva da je on bio mudar korisnik matematičke analize koju su vodili njegovi pomoćnici kao što je Francis Robins Apton. Na primer, kritični parametari njegovog električnog sistema osvetljenja uključujući otpornost lampi su određeni putem analize [[Omov zakon|Omovog zakona]], [[Džulov zakon|Džulovog zakona]] i ekonomije.<ref>{{cite web|url=http://edison.rutgers.edu/ |title=The Thomas A. Edison Papers |publisher=Edison.rutgers.edu |accessdate = 29. 1. 2009|archiveurl=https://www.webcitation.org/5QWPkyLnu?url=http://edison.rutgers.edu/ |archivedate = 22. 7. 2007|deadurl=no |df= }}</ref>
 
Skoro svi Edisonovi patenti su bili patenti primene, koji su bili zaštićeni tokom perioda od 17 godina i obuhvatali su izume ili procese koji su električne, mehaničke ili hemijske prirode. Desetak patenta su bili [[design patent|patenti dizajna]], koji štite ornamentalni dizajn tokom perioda od do 14 godina. Kao i većina patenata, izumi su bli poboljšanja [[prior art|stanja tehnike]]. Fonografski patent, u kontrastu s tim, bio je bez presedana pošto je opisivao prvi uređaj za snimanje i reprodukciju zvukova.<ref>Evans, Harold, "They Made America." Little, Brown and Company, New York. 2004. ISBN 978-0-316-27766-2, str. 152.</ref>
 
Za nešto više od jedne decenije, Edisonova laboratorija Menlo Parka proširila se na dva gradska bloka. Edison je izjavio da je želeo da laboratorija ima „zalihe gotovo svakog mogućeg materijala”.<ref>{{cite web |url=http://www.minrec.org/labels.asp?colid=737 |title=Thomas Alva Edison (1847–1931) |last=Wilson|first=Wendell E. |work=The Mineralogical Record |accessdate = 24. 2. 2013}}</ref> Jedan novinski članak objavljen 1887. godine otkriva ozbiljnost njegove tvrdnje, navodeći da je laboratorija sadržala „osam hiljada vrsta hemikalija, svaku vrstu zavrtnja, svaku veličinu igle, svaku vrstu kabla ili žice, dlaku ljudi, konja, svinja, krava, zečeva, koza, kuna, kamila ... svilu u svakoj tekstruri, čaure, razne vrste kopita, ajkuline zube, jelenske rogove, oklope kornjača ... plutu, smole, lakove i ulja, perje nojeva i paunovog repa, [[gagat]], amber, gumu, sve rude ...” i lista ide dalje.<ref>{{cite book|last=Shulman| first = Seth | title = Owning the Future | publisher=Houghton Mifflin Company |year=1999|pages=158–160}}</ref>
 
Na svom radnom stolu, Edison je imao plakat sa poznatim navodom [[Joshua Reynolds|Džošue Rejnoldsa]]: „Ne postoji prečica koju čovek neće iskoristiti da izbegne stvarni rad razmišljanja.”<ref>{{cite news |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,752631,00.html |title=AERONAUTICS: Real Labor |work=[[Tajm (časopis)|TIME Magazine]] |date = 8. 12. 1930|accessdate = 10. 1. 2008}}</ref> Taj slogan je bio objavljen na nekoliko drugih lokacija širom kompleksa.
 
Sa Menlo Parkom, Edison je stvorio prvu industrijsku laboratoriju koja se bavila stvaranjem znanja i njegove kontrolisane primene.<ref>{{cite web |url=http://www.gilderlehrman.org/history-by-era/gilded-age/essays/edison%E2%80%99s-laboratory |title=Edison's Laboratory |last=Israel|first=Paul |work=The Gilder Lehrman Institute of American History |accessdate = 24. 2. 2013}}</ref> Edisonovo ime je registrovano na 1.093 patenata.<ref name=time1979>{{cite web|url=http://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,947523-1,00.html |title=Business: The Quintessential Innovator|date = 22. 10. 1979|work=TIME.com |accessdate = 23. 11. 2016}}</ref>
 
== Pronalasci ==
{{colbegin|4}}
* Kvadrupolni telegraf
* Inkadescentna sijalica
* Fonografski cilindar
* Ugljeni mikrofon
* Jednostavna konstrukcija na osnovu stroboskopskog efekta
* Telegrafski aparat koji kuca štampana slova
* Filmska kamera
* Megafon
* Mimeograf
* Fonograf
* Sijalica, kao jedan od napoznatijih izuma Tomasa Edisona.
{{colend}}
Naime, on je izumeo sijalicu sa nitima ugljenika koja je služila za rasvetu dosta godina pre nego što je izumljena sijalica s metalnim nitima. Međutim, zvanično se smatra da to i nije Edisonov pronalazak, već Džozefa Svena koji je do tog izuma došao 25 godina ranije, ali to nije naišlo na uspeh.
 
== Izvori ==
{{reflist|30em}}
 
== Literatura ==
* {{Cite book |last=Baldwin| first = Neal | title = Edison: Inventing the Century | publisher=[[Hyperion (publisher)|Hyperion]] |year=1995|isbn=978-0-7868-6041-8|pages=3–5}}
* {{Cite book|ref= harv|last=Baldwin| first = Neal | title = Edison: Inventing the Century | publisher=[[Hyperion (publisher)|Hyperion]] |year=1995|isbn=978-0-7868-6041-8|pages=3–5}}
* {{Cite book|ref= harv|last=Baldwin| first = Neal | title = Edison: Inventing the Century | publisher=[[Hyperion (publisher)|Hyperion]] |year=1995|isbn=978-0-7868-6041-8|pages=3–5}}
* {{Cite book|ref= harv|last=Baldwin| first = Neal | title = Edison: Inventing the Century | publisher=[[Hyperion (publisher)|Hyperion]] |year=1995|isbn=978-0-7868-6041-8|pages=3–5}}
{{external media| float = right| video1 = [https://www.c-span.org/video/?63449-1/edison-inventing-century ''Booknotes'' interview with Neil Baldwin on ''Edison: Inventing the Century'', March 19, 1995], [[C-SPAN]]| video2 = [https://www.c-span.org/video/?178806-1/empires-light-edison-tesla-westinghouse ''Booknotes'' interview with Jill Jonnes on ''Empires of Light'', October 26, 2003], [[C-SPAN]]}}
{{Refbegin|30em}}
* {{Cite book|ref= harv|title=The Florida Life of Thomas Edison |first=Michele Wehrwein. |last=Albion|year=2008|isbn=978-0-8130-3259-7 |publisher=University Press of Florida |location=Gainesville}}
* {{Cite book|ref= harv|title=The Search for Thomas Edison's Boyhood Home |first=Glen J. |last=Adams|year=2004|isbn=978-1-4116-1361-4}}
* {{Cite book|ref= harv|last=Angel|first=Ernst|title=Edison. Sein Leben und Erfinden |location=Berlin |publisher=Ernst Angel Verlag |year=1926}}
* {{Cite book|ref= harv|title=Edison: Inventing the Century |last=Baldwin|first=Neil|publisher=University of Chicago Press |year=2001|isbn=978-0-226-03571-0}}
* {{Cite book|ref= harv|title=Edison: The man who made the future |first=Ronald William |last=Clark|year=1977|isbn=978-0-354-04093-8 |publisher=Macdonald and Jane's |location=London: Macdonald & Jane's}}
* {{Cite book|ref= harv|title=A Streak of Luck |last=Conot|first=Robert|publisher=Seaview Books |location=New York |year=1979|isbn=978-0-87223-521-2}}
* {{Cite book|ref= harv|title=Fleet Fire: Thomas Edison and the Pioneers of the Electric Revolution |first=L. J.|last=Davis|publisher=Doubleday |location=New York |year=1998|isbn=978-0-385-47927-1}}
* {{Cite book|ref= harv|title=Edison and the Electric Chair |last=Essig|first=Mark|isbn=978-0-7509-3680-4 |year=2004|publisher=Sutton |location=Stroud}}
* {{Cite book|ref= harv|last=Essig|first=Mark|title=Edison & the Electric Chair: A Story of Light and Death |location=New York |publisher=Walker & Company |year=2003|isbn=978-0-8027-1406-0}}
* {{Cite book|ref= harv|last=Israel|first=Paul|title=Edison: A Life of Invention |publisher=Wiley |location=New York |year=1998|isbn=978-0-471-52942-2}}
* {{Cite book|ref= harv|last=Jonnes|first=Jill|title=Empires of Light: Edison, Tesla, Westinghouse, and the Race to Electrify the World |location= New York |publisher=Random House |year=2003|isbn=978-0-375-50739-7}}
* {{Cite book|ref= harv|last=Josephson|first=Matthew |title=Edison |year=1959|publisher=McGraw Hill |isbn=978-0-07-033046-7}}
* {{Cite book|ref= harv|last=Koenigsberg|first=Allen |title=Edison Cylinder Records, 1889–1912 |year=1987|publisher=APM Press |isbn=978-0-937612-07-1}}
* {{Cite book|ref= harv|title=Working at Inventing: Thomas A. Edison and the Menlo Park Experience |author=Pretzer, William S. (ed). |publisher=Henry Ford Museum & Greenfield Village |location=Dearborn, Michigan |year=1989|isbn=978-0-933728-33-2}}
* {{Cite book|ref= harv|title=The Wizard of Menlo Park: How Thomas Alva Edison Invented the Modern World |first=Randall E. |last=Stross|publisher=Crown |year=2007|isbn=978-1-4000-4762-8}}
{{Refend}}
 
== Spoljašnje veze ==
{{Commonscat|Thomas Edison}}
{{Refbegin|30em}}
* [http://izreka.com/index.php/osobe/168-thomas-edison-citati-izreke-misli Thomas Edison - izreke, citati, misli]
* [https://web.archive.org/web/20070601215151/http://www.menloparkmuseum.com/ Menlo Park Museum and Edison Memorial Tower]
* [http://www.nps.gov/edis/index.htm Thomas Edison National Historical Park] (National Park Service)
* [https://web.archive.org/web/20060424080435/http://www.hfmgv.org/exhibits/edison/ Edison exhibit and Menlo Park Laboratory at Henry Ford Museum]
* [http://www.edisonmuseum.org/ Edison Museum]
* [https://web.archive.org/web/20060503223127/http://phmuseum.org/depot/depot.htm Edison Depot Museum]
* [http://www.tomedison.org/ Edison Birthplace Museum]
* [http://www.edisonhouse.org/ Thomas Edison House]
* {{Britannica|179233}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=KgwY2SdRJ_4 Interview with Thomas Edison in 1931]
* [http://ariwatch.com/VS/TheDiaryOfThomasEdison.htm The Diary of Thomas Edison]
* {{Gutenberg author |id=Edison,+Thomas+A.+(Thomas+Alva)}}
* {{Internet Archive author |sname=Thomas Alva Edison}}
* [https://www.archives.gov/exhibits/american_originals_iv/sections/thomas_edison_patent.html Edison's patent application for the light bulb]
* {{IMDb name|id=0249379|name=Thomas Edison}}
* [https://www.wired.com/science/discoveries/news/2008/01/dayintech_0104? "January 4, 1903: Edison Fries an Elephant to Prove His Point"]
* [http://www.nps.gov/nr/twhp/wwwlps/lessons/25edison/25edison.htm "The Invention Factory: Thomas Edison's Laboratories"] National Park Service (NPS)
* [http://www.shapell.org/Collection/Historical-Figures/Edison-Thomas Thomas Edison Personal Manuscripts and Letters]
* {{Internet Archive short film|id=gov.archives.arc.49442|name=''Story of Thomas Alva Edison''}}
* [http://edison.rutgers.edu/ Edison Papers] Rutgers.
* [http://www.edisonian.com/ Edisonian Museum Antique Electrics]
* [http://www.thomasedison.org Edison Innovation Foundation]
* {{Find a Grave|grid=1630|name=Thomas Alva Edison}}
* [http://hfha.org/the-ford-story/the-illustrious-vagabonds The Illustrious Vagabonds]
* [https://books.google.com/books?id=vuQDAAAAMBAJ&pg=PA614&dq=Popular+Mechanics+1931+curtiss&hl=en&ei=sZj0TNiVFcPXngeTp8W2CQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CDMQ6AEwAw#v=onepage&q=Popular%20Mechanics%201931%20curtiss&f=true "The World's Greatest Inventor"]
* [https://archive.org/details/filmcollectief-01-661 The boyhood of Thomas Edison]
* {{YouTube|id=IfFIeUgt_7Q "A Day with Thomas A. Edison"}}
* [https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/films/light "Edison's Miracle of Light"]
{{Refend}}
 
{{Normativna kontrola}}
 
{{Lifetime|1847|1931|Edison, Thomas Alva}}
[[Kategorija:Thomas Edison| ]]
[[Kategorija:Američki izumitelji]]
[[Kategorija:Američki inženjeri]]
[[Kategorija:Američki poslovni ljudi]]
[[Kategorija:Deisti]]