Razlike između izmjena na stranici "Ljevica"

Obrisana 363 bajta ,  prije 1 godinu
nema sažetka uređivanja
m/м (jatovske varijante u definiciji)
{{drugo značenje|političku stranku iz Nјemačke|[[Lјevica (stranka)]]}}
{{otheruses}}
{{bez_inlajn_referenci}}
 
'''Lјevica''' ('''radikalna lјevica''') predstavlja pojam kojim se označavaju politički [[pokret (politika)|pokreti]], [[politička stranka| političke stranke]] i [[politička ideja|političke ideje]] koji pripadaju političkom spektru lјevice.
'''Ljevica''' ([[ijekavski izgovor|ijek.]]) ili '''levica''' ([[ekavski izgovor|ek.]]), u najširem smislu, označava pobornike različitih nivoa društvenih, političkih i ekonomskih promena sa ciljem stvaranja ''države blagostanja'' (u smislu društvene brige o pojedincu).
 
Smatra se da je naziv nastao u vremevrијeme [[Francuska revolucija|Francuske revolucije]], iz saziva Skupštine, kada su republikanci, suprotstavljeni monarhistima sedelisјedili na levojlijevoj strani skupštine.
''Politička levica'', ''levo krilo'' ili samo ''levica'' naziv je kojim označavamo onaj deo [[politički spektar|političkog spektra]] koji je u bliskosti sa idejama i oblicima socijalizma, socijal-demokratije a ponekad i liberalizma; najjednostavnije rečeno, one ideje koje su suprotne [[desnica|desnici]].
 
Savremena ljevica teži umanjenju ili prevazilaženju svih [[društvena stratifikacija|društvenih stratifikacija]].<ref name="expo">Woshinsky, Oliver H., ''Explaining Politics: Culture, Institutions, and Political Behavior'' (Oxon, England, UK; New York, New York, USA: Routledge, 2008) pp. 145-149.</ref> Savremena ljevica se zalaže za umanjenje neslobode, nejednakosti i nesolidarnosti u društvu, koje uzrokuje ekonomski kapitalizam, a kao krajnji cilj vidi prevazilaženje ekonomskog kapitalizma i uspostavljanje društveno-ekonomskog uređenja baziranog na [[direktna demokracija|direktnoj demokraciji]] u političkoj i ekonomskoj sferi, te na demokratski planiranoj proizvodnji. To je sistem proizvodnje i raspodjele koji bi bio u skladu sa potrebama svake pojedinke i svakog pojedinca, te društva kao celine, i koji bi uzimao u obzir nosive kapacitete i uslove regeneracije životne sredine.
[[Komunizam]], [[socijalizam]], [[marksizam|marksistička]] [[filozofija]], ponekad i oblici [[anarhizam|anarhizma]] najčešće se smatraju levicom ili radikalnim levicom. Ipak, postoje i levičari koji se odriču i negiraju vezu sa komunizmom ili anarhizmom. S druge strane, ima i onih koji smatraju da ne može biti levičar onaj koji se striktno ne drži socijalističke ili komunističke filozofije.
 
Zagovara dostizanje postkapitalističkog društva koje bi bilo bazirano na individualnoj i kolektivnoj slobodi, jednakosti, solidarnosti i međusobnoj pomoći, zbog čega teže umanjenju i prevazilaženju svih oblika represije, hijerarhije i vlasti pojedinca nad pojedincem. Pristalice ove politike smatraju da je za ostvarivanje ovih ideja neophodno umanjiti i prevazići sve oblike autoritarnog načina organizovanja. Zbog toga se organizuju u ljevičarske političke stranke i pokrete.
Smatra se da je naziv nastao u vreme [[Francuska revolucija|Francuske revolucije]], iz saziva Skupštine, kada su republikanci, suprotstavljeni monarhistima sedeli na levoj strani skupštine.
 
Pristalice savremene ljevice shvataju svoj ideal kao proces umanjenja i prevazilaženja nepravdi koje stvara ekonomski kapitalizam, koji slijedi višestoljetnu tradiciju borbi naprednih pokreta, radnika, poljoprivrednika, žena, manjina i starosjedioca.
Vremenom je naziv dobio šira značenja, i počeo je da označava tačku gledišta govornika. U poslednje vreme pod levicom uglavnom podrazumevamo oblike socijalizma, socijal-demokratiju, dok se u SAD pod levicom podrazumeva liberalizam (u smislu individualnih ljudskih sloboda).
 
Obilježja savremene ljevice za umanjenje nepravdi koje stvara ekonomski kapitalizam:
Levica najčešće podrazumeva i [[sekularno|sekularizaciju]] (u smislu odvajanja institucija [[država|države]] i [[religija|religije]]), kao što je to primer u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], [[Indija|Indiji]], [[Bliski Istok|Bliskom Istoku]], i mnogim katoličkim državama, iako postoje retki istorijski primeri saradnje crkve i levičara, kao što je npr. pokret za ljudska prava u SAD ili u slučajevima liberalne teologije i hrišćanskog socijalizma.
 
-Na nivou poduzeća to znači razvijanje mehanizama demokracije na radnom mjestu;
U SAD se "levica" najčešće doživljava kao "volja da se sa drugima dele životni problemi". U svakom slučaju, moral levice uglavnom nije vezan za tradiciju, naciju ili dalje istorijske izvore, već smatra da društvo mora da se menja i da stalno teži ka boljem, pravednijem obliku.
 
-Na nivou ekonomije to znači razvijanje društvene i demokratske koordinacije umjesto slijepe tržišne proizvodnje;
== Poreklo pojma i njegove nedorečenosti ==
Iako zvuči pomalo ironično, prvi "levičari" za vreme Francuske revolucije bili su uglavnom [[buržoazija|buržuji]], oni koji su podržavali [[lese-fer]] kapitalizam i slobodnu trgovinu. Kako su se biračka prava vremenom širila, ova relativno bogata nova elita prevladala je [[aristokracija|aristokratiju]] i ostatke [[feudalizam|feudalizma]], ali se našla u sukobu sa sve brojnijom i sve bolje organizovanom siromašnom klasom radnika i nadničara. Levica iz XVIII veka danas bi najverovatnije bila "desnica".
 
-Na nivou državnih institucija to znači širenje predstavničkog tipa demokracije sa mehanizmima direktne demokracije (npr. participativni proračun, opoziv zastupnika i gradonačelnika, itd.);
U nekim zemljama, na primer Holandiji, levica je dugo vreme označavala ne-religiozne političke ideje. Danas uglavnom preovladava Evropsko značenje i poimanje levice.
 
-Na nivou društva to znači borba protiv svakog oblika podređenosti i iskorišćavanja, naročito borba protiv diskriminacije na osnovu rase, pola, seksualne orijentacije, nacionalne ili etničke pripadnosti, svjetonazora, hendikepa, pripadnosti manjinskoj grupi i sl.;
Evropska levica uglavnom je zauzimala sredinu između ne-komunističkih i komunističkih partija (uključujući i hibride poput eurokomunizma), koje su se ponekad udruživale sa radikalnijom levicom i predstavljale ujedinjeni front levice. U SAD, međutim, nijedna socijalistička ili komunistička partija nije uspela da postigne većeg uticaja u nacionalnoj politici, iako su Socijalistička partija Amerike (krajem XIX i početkom XX veka) i Komunistička partija Amerike (1930-tih godina) napravile određene prodore.
 
- U odnosu na okoliš to znači usklađivanje gospodarstva u skladu sa nosećim i obnovljivim sposobnostima okoliša, te sa uvođenjem ekološki prihvatljivih tehnologija.
 
== Izvori savremene levice ==
121

izmjena