Razlike između izmjena na stranici "1972"

Dodano 298 bajtova ,  prije 3 godine
→‎Događaji: čišćenje
(→‎Događaji: dop. iz en Wiki Nov-Dec.)
(→‎Događaji: čišćenje)
* [[14. 1.]] - [[Ivo Perišin]] predstavlja novo Izvršno vijeće SR Hrvatske u Saboru.
* 14. 1. - Umro [[Danska monarhija|danski kralj]] [[Frederik IX]], nasleđuje ga kćerka [[Margareta II]].
[[Datoteka:Franjo Tuđman 1971.jpg|mini|250px|[[Franjo Tuđman]] 1971.]]
* januar? - [[Danilo Kiš]] dobio [[NIN-ova nagrada|NIN-ovu nagradu]] za roman "Peščanik".
* [[17.1.|17]] - [[19. 1.]] - Pojedini udari [[košava|košave]] u [[Beograd]]u dostižu 38 m/s tj 137 km/h.
* [[19. 1.]] - Na [[Tihi ocean|Tihom oceanu]] proglašena [[Libertarijanizam|libertarijanska]] [[Republika Minerva]] ([[Tonga]] prisvaja područje u junu i zauzima ga).
* [[20. 1.]] - Zasedanje CK [[SKH]], promene kadrova - [[Jakov Blažević]] napušta savezno partijsko predseništvo, u hrvatski CK dolaze, između ostalih, [[Stipe Šuvar]] i [[Ivica Račan]]<ref>[http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/80-1-184.shtml Personnel Changes: In Croatian Party, Yugoslav Party Presidium, And State Presidency], S.Stanković, OSA-RFE</ref>.
* 20. 1. - Broj nezaposlenih u [[UK]] prevazišao 1.000.000, prvi put od Drugog svetskog rata - konzervativni premijer [[Edward Heath]] će napraviti zaokret prema intervencionizmu.
* 20. 1. - Ženevski sporazum zalivske izvoznica nafte i stranih kompanija: nafta poskupela 8,49%, na 2,49$ za barel, kako bi se nadoknadili prihodi izgubljeni zbog [[Nixonov šok|devalvacije dolara]].
* [[3.2.|3]] - [[13. 2.]] - [[Zimska Olimpijada 1972|Zimske olimpijske igre]] u japanskom [[Saporo]]u.
* [[4. 2.]] - [[Mariner 9]] šalje slike sa [[Mars]]ove orbite (moralo se čekati od novembra zbog tamošnje globalne peščane oluje), do oktobra snima 85% površine planete.
* 4. 2. - Predsednik [[Zambija|Zambije]] [[Kenneth Kaunda]] hapsi svog bivšeg potpredsednika Simona Kapwepwea i zabranjuje njegovu novoosnovanu partiju - jednonpartijskajednopartijska vlast do 1991.
* [[5. 2.]] - "Crna subota" u [[Tunis]]u: studentski revolt protiv jednopartijske vlasti, polcija upala na univerzitet i rasturila njihov kongres, veliki broj hapšenja.
* [[9. 2.]] - Vanredno stanje u Britaniji zbog rudarskog štrajka, ugrožena energetika i industrija.
* [[10. 2.]] - [[Ujedinjeni Arapski Emirati]] zaokruženi pristupanjem [[Ras al-Khaimah|Ras al-Khaime]].
* [[13. 2.]] - Prikazan film ''[[Cabaret (film)|Cabaret]]''.
* februar - Izraelski general [[Ariel Sharon]] završio sedmomesečnu operaciju u kojoj je eliminisao 104 terorista u [[Pojas Gaze|Pojasu Gaze]], uz oštar stav prema stanovništvu<ref>Sharon: Israel's Warrior-Politician By Anita Miller, Jordan Miller, Sigalit Zetouni, pt102</ref>.
* [[21. 2.|21]] - [[28. 2.]] - [[Nixonov posjet Kini 1972.]] - [[Richard Nixon]] je prvi predsjednik [[SAD]] u posjetu [[Narodna Republika Kina|Narodnoj Republici Kini]].
* [[22. 2.]] - Emir [[Katar]]a [[Ahmad bin Ali Al Thani]] zbačen u odsustvu od strane svog rođaka [[Khalifa bin Hamad Al Thani]]ja (i sam zbačen [[1995]]).
* [[26. 2.]] - [[Edmund Muskie]], jak kandidat u demokratskim predizborima u SAD, navodno plakao držeći protestni govor pred zgradom novina koje su objavile "Kanučko pismo" (Muskie navodno vređao franko-kanadske Amerikance) i tvrdnje o ponašanju njegove žene - kampanja mupismo je upropašćenabilo falsifikat a pismokampanja mu je bilo falsifikatupropašćena.
* 26. 2. - Pucanje brane izaziva izlivanje suspenzije uglja na Buffalo Creek u Zapadnoj Virdžiniji, stradalo 125 osoba.
* [[28. 2.]] - [[Sporazum u Adis Abebi]]: posle više od 16 godina se okončava [[Prvi sudanski građanski rat]], osnovan [[Autonomni region Južni Sudan]] - ukinut 1983., kada se [[Drugi sudanski građanski rat|rat nastavlja]] (1983-2005).
 
=== Mart/Ožujak ===
[[Datoteka:GPN-2000-001621-x.jpg|mini|200px240px|Ploča montirana na [[Pioneer 10]]]]
* [[1. 3.]] - Savezna skupština SFRJ odbila predlog zakona kojim bi se pojačala kontrola nad štampom i izdavaštvom<ref>[http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/86-2-163.shtml Cosic's Book: a Case Study of Yugoslavia's Censorship] p. 3, Zdenko Antić, OSA - RFE</ref>.
* 1. 3. - [[Rimski klub]] objavio studiju "[[Granice rasta]]".
* 1. 3. - [[Juan María Bordaberry]] postaje predsednik [[Urugvaj]]a (do 1976, od 1973. na čelu civilno-vojne diktature); vojska ove godine razbila levičarsku urbanu gerilu [[Tupamaros]]e.
[[Datoteka:GPN-2000-001621-x.jpg|mini|200px|Ploča montirana na [[Pioneer 10]]]]
* [[2. 3.]] - Lansiran [[Pioneer 10]], prva sonda koja je stigla do Jupitera (1973) i napustila Sunčev sistem (1983).
* 2. 3. - [[Michael Manley]] prvi put premijer [[Jamajka|Jamajke]] (1972-80. i 1989-92).
* [[3. 3.]] - Na [[Stone Mountain]] u Georgiji, SAD, završen najveće bareljef na svetu (23 sa 48 m), prikazuje trojicu ličnosti [[Konfederalne Američke Države|Konfederacije]].
* [[4. 3.]] - Predsednik [[Centralnoafrička Republika|Centralnoafričke Republike]] [[Jean-Bédel Bokassa]] se proglasio za doživotnog predsednika (1976-79. je car).
* [[6. 3.]] - Dogovoren petogodišnji kredit od 100 miliona dolara između međunarodnog konzorcija banaka i Narodne banke Jugoslavije, najveći kredit za neku istočnoevropsku zemlju.
* 6. 3. - [[John Lennon|Johnu Lennonu]] povučena viza u SAD (Nixon se plaši da bigbi mogao uticati na njegov reizbor) - spor traje do 1975.
* [[8. 3.]] - U [[grenland]]kojskoj bazi [[Thule (baza)|Thule]] izmerena rekordna brzina vetra od 333 km/h (92.5 m/s).
* [[9. 3.]] - [[Volkswagen]] objavio da će u [[Vogošća|Vogošći]] kod Sarajeva napraviti pogon (→ [[Volkswagen Sarajevo|Tvornica Automobila Sarajevo]]).
[[Datoteka:Godfather puppetmaster.jpg|mini|150px|''[[The Godfather (film)|The Godfather]]'']]
* [[10. 4.]] - Otvorena za potpisivanje [[Konvencija o biološkom oružju]], na snazi od 1975.
* 10. 4. - Zemljotres u iranskoj provinciji [[Fars]], 5.000 mrtvih.
* 10. 4. - [[44. dodjela Oscara]], najbolji film je "[[The French Connection (film)|Francuska veza]]", ukupno pet nagrada od osam nominacija. [[Charlie Chaplin]] dobio počasnog oskara, zbog čega je prvi put posetio SAD nakon 20 godina posetio SAD.
* 10. 4. - [[Evropska monetarna zmija]]: Bazelski sporazum predviđa intervencioni mehanizam centralnih banaka za ograničenje fluktuacija kursa na 2,25%.
* [[12. 4.]] - Brazilska vojska započinje Operaciju Papagaj, prvu od tri protiv maoističke [[Aragvajska gerila|Aragvajske gerile]], uništene 1974.
* [[15. 5.]] - Guverner [[Alabama|Alabame]] i kandidat na demokratskim predizborima [[George Wallace]] upucan na mitingu, ostaje paralizovan.
* 15. 5. - [[Okinawa (prefektura)|Okinawa]] vraćena [[Japan]]u nakon 27 godina američke okupacije.
[[Datoteka:HE ĐerdapI Karataš.jpg|mini|250px280px|Završena [[Hidroelektrana Đerdap]]]]
* [[16. 5.]] - [[Hidroelektrana Đerdap|HEPS Đerdap]] (hidroenergetski i plovidbeni sistem) svečano pušten u rad u prisustvu jugoslovenskog odn. rumunskog predsednika Tita i Čaušeskua, nakon osam godina izgradnje.
* 16. 5. - Negde u SFRJ: putnički voz iskočio iz šina i udario u teretni - sedam mrtvih, deseci povređenih.
* [[18. 5.]] - ''Rotaka'': Suočensuočen s neredima, nakon jednogodišnjeg niza protesta, predsednik [[Madagaskar]]a [[Philibert Tsiranana]] predaje ovlašćenja komandantu vojske a titula mu ostaje do oktobra.
* [[19. 5.]] - Eksplodirale tri od šest bombi u zgradi izdavačke firme [[Axel Springer AG]] - 17 povređenih, odgovornost preuzima [[Frakcija Crvene Armije]].
* [[21. 5.]] - Ludak oštetio [[Pietà (Michelangelo)|Michelangelovu Pietu]].
 
=== Jun/Juni/Lipanj ===
[[Datoteka:KHL Medveščak Zagreb - Graz 99ers.jpg|mini|200px250px|Zagrebački [[Dom sportova]]]]
* [[1. 6.]] - [[Irak]] nacionalizovao [[Iraq Petroleum Company|Iračku naftnu kompaniju]].
* [[2. 6.]] - Novi ustav [[Kamerun]]a zamenjuje federativni sistem unitarnim.
* [[2.6.|2]]. i [[15. 6.]] - U Zapadnoj Nemačkoj uhapšeni [[Andreas Baader]], [[Ulrike Meinhof]] i još neki članovi Crvene armije.
* [[4. 6.]] - Vjesnik izabrao dnevnik [[Karlo Štajner|Karla Štajnera]] "Sedam hiljada dana u Sibiru" za knjigu godine<ref>[http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/80-2-136.shtml Anti-Stalinist Work Chosen Book of the Year in Yugoslavia], S.Stanković, OSA-RFE</ref>
* [[5.6.|5]] - [[10. 6.]] - Titova poseta SSSR-u<ref>[http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/67-4-47.shtml Tito's Visit to Moscow; how Sincere is Friendship?], S.Stanković, OSA-RFE</ref>, prva od 1968, odlikovan je [[Orden Lenjina|Ordenom Lenjina]].
* [[5. 6.|5]] - [[16. 6.]] - U [[Stokholm]]u održana prva Konferencija [[UN]] o ljudskom okolišu. Na predlog jugoslovenske delegacije, 5. jun proglašen Svetskim danom čovekove okoline (Tanjug).
* [[6. 6.]] - Niz eksplozija u rudniku Wankie u [[Rodezija|Rodeziji]] odnosi 426 života.
* jun - U SFRJ raste zabrinutost zbog narkomanije: u Beogradu umrla devojka, deo grupe koja je provaljivala u apoteke - treća smrt od posledica droge za dve godine<ref>[http://www.nytimes.com/1972/07/25/archives/a-rise-in-drug-use-alarms-yugoslavs.html A RISE IN DRUG USE ALARMS YUGOSLAVS]. nytimes.com JULY 25, 1972</ref>.
* [[16. 6.]] - [[David Bowie]] izdao peti album, kao persona [[Ziggy Stardust]] - ''[[The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars]]'' (→ [[glam rock]]).
[[Datoteka:Watergate Complex interior.JPG|mini|180px|left|Kompleks ''[[Watergate]]'']]
* [[17. 6.]] - Skandal [[Watergate]]: petorica operativaca Bele kuće uhapšena tokom druge provale u Demokratski nacionalni komitet, skandal poprima veće razmere tek dogodine.
* 17. 6. - [[Čile]]: [[Salvador Allende]] formira novu vladu.
* [[18. 6.]] - U Belgiji okončan završni turnir [[UEFA Euro 1972]] - Zapadna Nemačka - SSSR 3:0.
* 18. 6. - Proglašen kraj Bitke kod An Lộca: Južnovijetnamci i Amerikanci zaustavili komunističku ofanzivu i potencijalni prodor do Sajgona.
* [[19.6.|19]] - [[23. 6.]] - [[Tito]] u poseti [[Poljska|Poljskoj]]<ref>[http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/44-1-90.shtml On the Eve Of Tito's Visit to Warsaw], S.Stanković, OSA-RFE</ref>.
* 19 - 25. 6. - U Zagrebu se održava 9. međunarodni festival animiranog filma - prvi [[Animafest]].
* 19 - 25. 6. - Uragan Agnes pogađa istočnu obalu SAD, izaziva do tada najskupljinajveću materijalnu štetu.
* [[20. 6.]] - 19 pripadnika ekstremne hrvatske emigrantske organizacije [[Hrvatsko revolucionarno bratstvo]], kasnije poznatih kao [[Bugojanska grupa]], prelazi jugoslavensko-austrijsku granicu s ciljem dizanja ustanka koji bi srušio SFRJ i obnovio [[NDH]].
* [[24. 6.]] - Na ostrvu [[Krk]] otvoren "[[Penthouse]] Adriatic", ''[[Pet of the Month]]'' je Nevenka Dundek<ref>[http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/126-1-123.shtml La Dolce Vita: a Formula Against the Cold War], S.Stanković, OSA-RFE</ref><ref>[http://yugoslavian.blogspot.com/2009/05/penthouse-adriatic-club-casino-in.html Penthouse Adriatic Club Casino in Yugoslavia, 1972], Yugoslavia - Virtual Museum</ref>.
* [[27. 6.]] - U Kaliforniji osnovan [[Atari]].
* [[28. 6.]] - Predsednik [[Richard Nixon|Nixon]] objavljuje da regruti više neće biti slani u Vijetnam.
=== Jul/Juli/Srpanj ===
* [[2. 7.]] - Nakon [[Treći indijsko-pakistanski rat|prošlogodišnjeg sukoba]], [[Indija]] i [[Pakistan]] potpisuju [[Sporazum iz Simle]], kojim obećavaju da će nesporazume rešavati mirno. Pakistan je ove godine započeo [[Pakistanski nuklearni program|nuklearni program]]
* [[3. 7.]] - Na pruzi[[Pruga Beograd -Bar|pruzi Beograd-Bar]], predata u saobraćaj deonica [[Valjevo]] - [[Užice]] (cela pruga [[1976]]).
* [[7. 7.]] - [[Kakuei Tanaka]] novi japanski premijer (do 1974).
* [[8. 7.]] - SAD prodaju žita SSSR-u u vrednosti 750 miliona dolara.
* [[9. 7.]] - Državni sekretar SAD [[William P. Rogers]] posetio SFRJ.
* 9. 7. - Springhillski masakr: britanski snajperisti ubili petoro u Belfastu.
* [[11. 7.]] - [[Kuba]] postaje članica sovjetskog ekonomskog saveza [[Comecon]].
* [[12. 7.]] - Zajednička sednica Predsedništava CK SKJ i SFRJ na Brionima; [[Rato Dugonjić]] novi potpredsednik. Razgovaralo se o izazovu nacionalizma i potrebi da se u svim republikama i pokrajinama povrati kontrola partije za njegovo prevazilaženje<ref>[http://www.nytimes.com/1972/07/18/archives/yugoslavia-adopting-stronger-measures-to-dampen-nationalism-in-her.html Yugoslavia Adopting Stronger Measures to Dampen Nationalism in Her 8 Regions]. nytimes.com JULY 18, 1972</ref>.
* [[13. 7.]] - Britanski Donji dom odobrio ulazak u EZ sa 301:284 glasa.
* jul - Strah od umornih Turaka na putevima, naročito između Beograda i bugarske granice, planira se gradnja dva motela za turske vozače - zemlja je već na vrhu evropske stope udesa<ref>[http://www.nytimes.com/1972/07/24/archives/an-increasingly-motorized-yugoslavia-has-new-headache-wild-turkish.html An Increasingly Motorized Yugoslavia Has New Headache: Wild Turkish Drivers Dashing Home]. nytimes.com JULY 24, 1972</ref>.
* [[18. 7.]] - [[Anwar Sadat]] proterao 20.000 sovjetskih savetnika iz Egipta - moglo se raditi o varci<ref>[http://russiapedia.rt.com/on-this-day/july-18/ July, 18 in history]. russiapedia.rt.com</ref>, u svakom slučaju sledećeg oktobra Egipat i SSSR su sklopili ugovor o naoružanju<ref name="Safran1988">{{cite book|author=Nadav Safran|title=Saudi Arabia: The Ceaseless Quest for Security|url=http://books.google.com/books?id=zSkIi_1T1FsC&pg=PA154|date=1 January 1988|publisher=Cornell University Press|isbn=0-8014-9484-2|pages=154–}}</ref>. U SFRJ se pitaju hoće li Sovjetima postati zanimljivija jadranska obala (NYT 13.8.).
* [[19. 7.]] - [[Dofarski rat]] u Omanu: Bitkabitka kod Mirbata, britanskigrupa britanskih [[SAS]]-ovciovaca izdržaliizdržala veliki napad pobunjenika.
* [[21. 7.]] - "Krvavi petak" u [[Belfast]]u - Privremena [[IRA]] detonirala 22 bombe, poginulo devet osoba.
* [[22. 7.]] - Sovjetska sonda [[Venera-8]] se spustila na tu planetu, radi 50 minuta pod surovim uslovima.
* [[10. 8.]] - Meteor (''Earth-grazing fireball'') preleteo 57 kilometara iznad Severne Amerike.
* [[11. 8.]] - Iz Vijetnama povučene poslednje ''borbene'' kopnene američke trupe.
* [[13. 8.]] - Predsednik SIV [[Džemal Bijedić]] optužuje Australiju i Austriju da tolerišu obuku hrvatskih emigranata za terorizam i sabotažu.
* 13. 8. - JAT-ov avion za Rijeku probio ogradu njujorškog aerodroma Kennedy nakon što je pilot obustavio poletanje.
* [[14. 8.]] - [[Interflug]]ov avion pao blizu Berlina, 148 mrtvih.
[[Datoteka:Bobby Fischer 1972.jpg|mini|180px|[[Bobby Fischer]]]]
* [[1. 9.]] - [[Bobby Fischer]] pobedio [[Boris Spaski|Borisa Spaskog]] sa 12½–8½ u [[Reykjavík]]u i postao prvi Amerikanac svetski šahovski šampion (do 1975).
* 1. 9. - Počeo drugi "[[Bakalarski rat]]" između V. Britanije i [[Island]]a, koji je proširio granice ribarske zone.
* [[5. 9.|5]] - [[6. 9.]] - [[Minhenski masakr]]: upad [[Palestina|palestinskih]] terorista iz organizacije [[Crni rujan]] u olimpijsko selo i talačka kriza - ubijeno 11 izraelskih atleta, petorica gerilaca i jedan policajac. Izraelci će na to odgovoriti [[operacija Božji gnev|operacijom Božji gnev]].
* [[Datoteka:Kozara10. Monument9.]] to- theTito Revolution Visitor.jpg|mini|200px|Detaljotkrio [[Spomenik Revoluciji (Kozara)|SpomenikaSpomenik Revoluciji]] na Kozari, (fotopovodom 2015)30. godišnjice [[Bitka na Kozari|bitke]]; Veliki narodni zbor Krajine i Potkozarja u Prijedoru.
* [[10. 9.]] - Tito otkrio spomenik [[Bitka na Kozari|bitke na Kozari]] povodom 30. godišnjice; Veliki narodni zbor Krajine i Potkozarja u Prijedoru.
* [[14. 9.]] - Zapadna Nemačka i Poljska uspostavili diplomatske odnose.
* [[15. 9.]] - Prikazan film "[[Diskretni šarm buržoazije]]".
[[Datoteka:Kozara Monument to the Revolution Visitor.jpg|mini|200px|Detalj [[Spomenik Revoluciji (Kozara)|Spomenika Revoluciji]] na Kozari (foto 2015)]]
* septembar - Kampanja protiv bogaćenja - u SFRJ ima 200.000 privatnika<ref>[http://www.nytimes.com/1972/10/29/archives/capitalism-is-alive-but-not-so-well-in-yugoslavia-future-of-private.html Capitalism Is Alive but Not So Well in Yugoslavia]. nytimes.com OCT. 29, 1972</ref>.
* septembar - Prva [[igraća konzola]] ulazi u prodaju u Severnoj Americi - [[Magnavox Odyssey]].
* 15 - [[16. 9.]] - [[Otmica zrakoplova Scandinavian Airlines Systema, let br. 130]]: pripadnici [[Hrvatski narodni odpor|Hrvatskog narodnog odpora]] oteli avion u Švedskoj, traže puštanje kolega, uključujući Miru Barešića, predali se u Španiji. Događaj izaziva pojačanu osudu ustašvaustaštva u SFRJ, što je ranije bilo izbegavano zbog unutrašnjih odnosa<ref>[http://www.nytimes.com/1972/10/01/archives/yugoslavs-assail-croat-dissidents-denunciations-of-the-ustashi.html YUGOSLAVS ASSAIL CROAT DISSIDENTS;Denunciations of the Ustashi Resumed After Long Lull]. nytimes.com OCT. 1, 1972</ref>.
* [[16. 9.]] - Dve eksplozije u centru Sydneya, pretpostavlja se da je to delo ustaša.
* [[17. 9.]] - Prva epizoda serije ''[[M*A*S*H (TV serija)|M*A*S*H]]'' (11 sezona, 251 epizoda).
* [[18. 9.]] - Sednica Izvršnog biroa Predsedništva SKJ - ''Pismo'' poziva na beskompromisnu borbu protiv "štetnih pojava". Kraj "liberalnog" perioda, partija želi povratak kontrole nad svim aspektima društva<ref>[http://www.nytimes.com/1973/01/02/archives/a-new-political-orthodoxy-is-asserting-itself-in-liberal-yugoslavia.html A New Political Orthodoxy Is Asserting Itself in Liberal Yugoslavia]. nytimes.com JAN. 2, 1973</ref>.
* 18. 9. - 30. 10. - U Skoplju održana 20. [[šahovska olimpijada]].
* [[20. 9.]] - Jugoslovenska delegacija u Moskvi pregovara o uslovima sovjetskog kredita od 1,3 milijarde dolara<ref>[http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/67-5-150.shtml Zagreb Daily Discusses Huge Soviet Credits to Yugoslavia], OSA-RFE</ref>.
http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/67-5-150.shtml
[[Datoteka:Texas Instruments TI-2500 Datamath Version 1 showing display powered on.jpg|left|mini|150px|TI-2500 Datamath]]
* [[21. 9.]] - Predsednik [[Ferdinand Marcos]] zaveo ratno stanje na [[Filipini]]ma (traje do 1981).
* 21. 9. - Džepni kalkulator TI-2500 Datamath ulazi u prodaju.
 
=== Oktobar/Listopad ===
* [[1. 10.]] - Objavljen bestseler Alexa Comforta ''[[The Joy of Sex]]''.
* [[2. 10.]] - [[Danska]] odlučila ući u [[Evropska zajednica|Evropsku zajednicu]] (bez [[Farski Otoci|Farskih Otoka]]).
* [[5. 10.]] - Potpisan Generalni sporazum o učešću: [[Saudijska Arabija]], [[Kuvajt]], [[Katar]] i [[UAE]] će dobiti 25% učešća u naftnoj kompaniji [[Saudi Aramco|Aramco]] za 500 miliona dolara od 1973. i 51% učešća od 1983.
* 5. 10. - [[Jean-Marie Le Pen]] osnovao nacionalističku partiju [[Nacionalni front (Francuska)|Nacionalni front]] (prve evropske mandate dobijaju 1984, nacionalne 1986).
* [[6. 10.]] - Pokrenuta akcija "Knjiga solidarnosti" Prvog programa Radio Beograda.
* 10. 10. - SIV odlučio da nakon višemesečnih nestašica podigne cene nekih prehrambenih artikala, uprkos protestima šefova sindikata (cene su prošlog novembra bile zvanično zamrznute).
* 10. 10. - U ponoć počeo štrajk kamiondžija u [[Čile]]u, zatim im se pridružuju i neke druge profesije i studenti<ref name="Haslam2005">{{cite book|author=Jonathan Haslam|title=The Nixon Administration and the Death of Allende's Chile: A Case of Assisted Suicide|url=http://books.google.com/books?id=cBcDJ34AJGMC&pg=PA143|year=2005|publisher=Verso|isbn=978-1-84467-030-7|pages=143–}}</ref> (inflacija ove godine je 140%, proizvodnja hrane je pala nakon agrarne reforme, pali su i cena i proizvodnja bakra, koji čini polovinu izvoza).
* [[11. 10.]] - Gen. [[Gabriel Ramanantsoa]] i formalno postaje predsednik [[Madagaskar]]a (do 1975), nakon što je ustavni referendum potvrdio pad preds. Tsiranane (do 1975).
* 11. 10. - Po novom ustavu [[Panama|Paname]], [[Omar Torrijos]] uzima diktatorska ovlašćenja na šest godina, kao ''Líder Máximo'' Panamske revolucije.
* [[12. 10.]] - Ubistvo studenta od strane tajne službe PIDE izaziva nemire među portugalskim studentima.
* 12/[[13. 10.]] - Antiratni i rasni neredi na američkom nosaču aviona ''[[USS Kitty Hawk (CV-63)|USS Kitty Hawk]]''.
[[Datoteka:Crash site.JPG|mini|200px250px|Mesto pada urugvajskog aviona]]
* [[13. 10.]] - [[Let 571 Fuerza Aérea Uruguaya]]: preživeli moraju provestiprovode više od dva meseca na snežnim Andima, moraju pribeći kanibalizmu.
* 13. 10. - Aeroflot Flight 217: avion pao blizu Moskve, sa 174 mrtvih do tada najgora avionska nesreća.
* [[14. 10.]] - Prikazan "[[Ultimo tango a Parigi|Poslednji tango u Parizu]]".
* [[26. 10.]] - Državni sekretar SAD Kissinger sugeriše u vezi Vijetnamskog rata da je "mir nadohvat ruke".
* 26. 10. - Vojni udar [[Mathieu Kérékou]]a u [[Dahomej]]u (dan. [[Benin]]), predsednik 1972-91. i opet 1996-2005.
* [[28. 10.]] - Poleteo [[Airbus A300]], prvi putnički avion te kompanije, prvi širokotrupni dvomotorac.
* 28. 10. - Kairskim sporazumom okončan kratak sukob između Severnog[[Sjeverni Jemen|Sjevernog]] i [[Južni Vijetnam|Južnog Vijetnama]].
* [[29. 10.]] - Lufthansa Flight 615: Palestinci oteli avion kako bi oslobodili trojicu učesnika Minhenskog masakra - nemačke vlasti su ih predale u Zagrebu, odakle je avion odleteo u Libiju, gde su i taoci oslobođeni.
* [[31. 10.]] - Beogradski Filozofski fakultet odbio smeniti osmoro profesora<ref>[http://www.nytimes.com/1972/12/18/archives/repression-in-yugoslav-universities.html Repression in Yugoslav Universities]. nytimes.com DEC. 18, 1972</ref><ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/80-3-98.shtml Belgrade "Anarcho-Liberal" Professors Attacked], S.Stanković, OSA-RFE</ref> praksisovaca.
 
=== Novembar/Studeni ===
[[Datoteka:Musée Mécanique 030.JPG|mini|150px|left|[[Arkadne igre|Arkada]] sa igrom ''[[Pong]]'' (model iz 1973)]]
* [[1. 11.]] - [[Mirko Tepavac]], savezni sekretar inostranih poslova, daje ostavku (ili 28. 10.?).
* [[2. 11.]] - U Beogradu potpisan sporazum o sovjetskom kreditu Jugoslaviji - dve rate od 540 i 450 miliona dolara<ref>[http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/81-1-256.shtml Tito's Foreign Policy Interview in "Vjesnak"], page 3, S.Stanković, OSA-RFE</ref> u periodu 1973-76. i 1976-80<ref>[http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/83-1-285.shtml Yugoslavia in 1977], page 12, S.Stanković, OSA-RFE</ref>.
* 2. 11. - [[Koča Popović]] daje ostavku u saveznom [[Predsjedništvo SFRJ|Predsedništvu]] i povlači se iz političkog života.
* [[4. 11.]] - Radnici [[Ei Niš]] štrajkuju i šetaju gradom jer miim kasne plate<ref name="NYTEconCurbs">[http://www.nytimes.com/1972/12/28/archives/yugoslavs-face-economic-curbs-wage-and-credit-freeze-due-tax-rise.html YUGOSLAVS FACE ECONOMIC CURBS]. nytimes.com DEC. 28, 1972</ref>, kritikuju upravu i partijske zvaničnike, traže "radikalne mere" za poboljšanje rada fabrike<ref>[http://www.nytimes.com/1972/11/05/archives/yugoslav-workers-strike-a-factory.html Yugoslav Workers Strike a Factory]. nytimes.com NOV. 5, 1972</ref>.
* [[7. 11.]] - Ubedljiva pobeda [[Ričard Nikson|Ričarda Niksona]] na predsedničkim izborima - 41,2 prema 29,2 miliona glasova, [[George McGovern]] pobedio samo u Masačusetsu i Vašingtonu DC.
* [[8. 11.]] - Američka kablovska televizija ''[[HBO]]'' počinje emitovanje za 365 pretplatnika u [[Wilkes-Barre, Pennsylvania]].
* [[14. 11.]] - [[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones]] prelazi 1.000, ali će 1973-74 izgubiti 48% vrednosti.
* {{circa}} 15. 11. - Skupština SR Srbije zabranila prodaju vila, radnji i placeva do sledećeg marta - zbog glasina o konfiskaciji i povećanom porezu, skočila je njihova prodaja i prenošenje na rođake<ref>[http://www.nytimes.com/1972/11/19/archives/belgrade-shuns-new-stalinism-party-aide-says-this-is-goal-of.html BELGRADE SHUNS NEW ‘STALINISM’ Party Aide Says This Is Coal of Tighter Discipline]. nytimes.com NOV. 19, 1972</ref>, takođe i anonimna pisma<ref>[http://www.nytimes.com/1972/11/18/archives/yugoslavias-welltodo-are-targets-of-informers.html Yugoslavia's Well‐to‐Do Are Targets of Informers]. nytimes.com NOV. 18, 1972</ref>.
* [[19. 11.]] - Prvi vanredni savezni izbori u Zapadnoj Nemačkoj, koji se smatraju referendumom o [[Willy Brandt|Brandtovoj]] politici [[Ostpolitik|prema Istoku]]: SPD 242 mandata (+5, prvi put najveća stranka od 1930), CDU/CSU 234 (-16), FDP, koalicioni partner SPD 42 (+11).
* [[22. 11.]] - Osnovana Banka Centralnoafričkih država (→ [[centralnoafrički CFA franak]], [[Ekonomska zajednica centralnoafričkih država]])
* [[24. 11.]] - Dr prof. [[Marko Veselica]] osuđen u Zagrebu na sedam godina zatvora za kontrarevolucinarne aktivnosti, takođe i Joze Ivičević-Bakulić (4 godine) i Zvonimir Komarica (2).
* [[27. 11.]] - Sednica CK [[SK BiH]]: [[Osman Karabegović]] isključen iz partije, [[Avdo Humo]], [[Čedo Kapor]] i [[Hajro Kapetanović]] "upozoreni"<ref>[http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/80-3-89.shtml Purges in Bosnia and Hercegovina], S.Stanković OSA-RFE</ref>.
* [[29. 11.]] - ''[[Atari]]'' predstavio [[arkadne igre|arkadnu]] verziju [[Pong]]a, čime je pokrenuo prvu generaciju [[Videoigra|video igara]].
* [[novembar]] - Beogradski "anarho-liberalni" profesori pod napadom vlasti<ref>[http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/80-3-98.shtml Belgrade "Anarcho-Liberal" Professors Attacked], S.Stanković, OSA-RFE</ref>.
 
=== Decembar/Prosinac ===
* [[2. 12.]] - [[Gough Whitlam]] postaje prvi laburistički premijer Australije posle 23 godine - prva odluka mu je da povuče ljudstvo iz Vijetnama.
* [[3. 12.]] - Spantax Flight 275: avion pao na Tenerifi, 155 mrtvih, uglavnom nemačkih turista.
* ca. 3. 12. - TV Beograd odlučila da od sledećeg proleća prekine prikazivanje "[[Gradić Pejton (TV serija)|GradićGradića PejtonaPejton]]" (bilo je kritika da serija podstiče "sitnoburžoaske vrednosti").
* [[4. 12.]] - [[Honduras]]ki general [[Oswaldo López Arellano]] ponovo uzeo vlast (do 1975), sprovodi agrarnu reformu.
* 6. 12. - Čileanski predsednik Allende u poseti Moskvi, ne dobija očekivanu pomoć.
* [[6. 12.|6]] -[[8. 12.]] - Treća konferencija SKJ, tema je ideološko mobilizovanje omladine; Tito se žali da je u 300.000 osoba vojničke starosti u inostranstvu i napod "neprijateljskeneprijateljskim" ideološke uticaje naideološkim njihuticajima (NYT).
* [[7. 12.|7]] - [[19. 12.]] - [[Apollo 17]], poslednja misija programa i za sada (2017) poslednja sa posadom na Mesec.
* [[8. 12.]] - Završen [[Most iznad Male rijeke]] na budućoj pruzi Beograd-Bar<ref>[http://www.nytimes.com/1972/12/10/archives/yugoslav-bridge-completed.html Yugoslav Bridge Completed]. nytimes.com DEC. 10, 1972</ref>.
* [[12. 12.]] - Prikazan film ''[[The Poseidon Adventure]]''.
* [[15. 12.]] - [[Socijalistička Republika Rumunija|Rumunija]] je prva članica [[MMF]] iz istočnog bloka (druga socijalistička, nakon SFRJ).
* [[16. 12.]] - Prekinuti mirovni pregovori između [[Severni Vijetnam|Severnog Vijetnama]] i [[SAD]].
* 16. 12. - Portugalski komandosi ubili 150 - 300 civila u mozambičkom selu Wiriyamu.
* [[17. 12.]] - Prikazan film ''[[Behind the Green Door]]''.
[[Datoteka:B-52Gs at Andersen AFB during Linebacker II 1972.JPEG|mini|250px|Avioni [[B-52]] tijekom "Božićnog bombardiranja"]]
* [[18.12.|18]] - [[29. 12.]] - [[Operacija Linebacker II]], nazvana i "Božićno bombardovanje" Severnog [[Vijetnam]]aVijetnama, najjači udari USAF od Drugog svetskog rata.
* [[14. 12.]] - Ljudi poslednji put hodaju Mesecom (tokom 2012. nema planiranih misija do 2020.).
* decembar - Ostavke podneli [[Mirko Čanadanović]] (predsednik [[SK Vojvodine]]) i Miloš Radojčin (sekretar SKV).
* [[19. 12.]] - Austrijski kancelar [[Bruno Kreisky]] optužio Jugoslaviju za zveckanje oružjem nakon što je govor sekretara za odbranu Ljubičića shvaćen kao prikrivena pretnja.
* [[21. 12.]] - Osnovni ugovor (''Grundlagenvertrag''): dve Njemačke, [[Demokratska RepublikaIstočna Njemačka|DemokratskaIstočna]] i [[Zapadna Njemačka|SaveznaZapadna]] Republika, priznale jedna drugu, uspostavljaju diplomatske odnose, omogućen njihov prijem u UN.
* 21. 12. - Počinje druga faza [[Rodezijski građanski rat|Rodezijskog građanskog rata]] između bele vlade i crnih ustanika (do 1979).
* 21 - 23. 12. - Spaseno svih 16 preživelih iz urugvajskog aviona palog na Andima.
 
=== Kroz godinu ===
[[Datoteka:Transamerica Pyramid from Columbus St. 1.JPG|mini|200px|[[Transamerica Pyramid]]]]
* Ekonomija SFRJ:
** U Jugoslaviju ušlo 21,5 miliona stranaca, od čega pet miliona turista, ukupna potrošnja blizu milijardu dolara<ref>Bajec, Dolničar, 1981, str. 274-5</ref>.
** U prvih devet meseci, preduzeća su imala gubitke od 140 miliona dolara, od čega 58% u industriji i rudarstvu (električna energija 20 miliona dolara gubitaka); inflacija 17%<ref>[http://www.nytimes.com/1973/01/14/archives/yugoslavs-global-engineers.html Yugoslays: Global Engineers]. nytimes.com JAN. 14, 1973</ref>. Gubici su 87% viši nego 1971<ref name="NYTEconCurbs"></ref>.
** Po "najboljim procenama", u SFRJ ima nekoliko stotina ljudi sa imovinom ili gotovinom i do pola miliona dolara, jedna trećina radnika zarađuje manje od 84 dolara mesečno, prosečna plata oko 100 dolara<ref>[http://www.nytimes.com/1972/09/10/archives/a-problem-karl-marx-didnt-foresee-yugoslavia.html A Problem Karl Marx Didn't Foresee; Yugoslavia]. nytimes.com SEPT. 10, 1972</ref>, tj. 1.670 novih dinara (1 dolar iz 1972 = oko 5,9 dolara iz 2017).
** Polovina domaćinstava ima frižider, četvrtina veš-mašinu (u poređenju sa 1% pre 15 godina); mali automobil košta dvogodišnju24 platuplate, televizor 1,5 platu, muško odelo pola<ref>[http://www.nytimes.com/1972/08/16/archives/diners-club-or-just-dinars-yugoslav-consumer-is-king.html Diners' Club or Just Dinars, Yugoslav Consumer Is King]. nytimes.com AUG. 16, 1972</ref>.
* [[Branko Ćopić]] dobio "[[Njegoševa nagrada|Njegoševu nagradu]]" za "Baštu sljezove boje".
* Oko 8.000 stanovnika Kosova je zatvoreno u svojim domovima iz straha od [[krvna osveta|krvne osvete]] (u 1969. bilo je 100 ubistava iz 147 pokušaja)<ref>[http://www.nytimes.com/1972/12/01/archives/blood-feuds-plague-a-yugoslav-province.html Blood Feuds Plague a Yugoslav Province]. nytimes.com DEC. 1, 1972</ref>.
* Završen [[Transamerica Pyramid]], najviši neboder u San Franciscu.
* Objavljena knjiga ''Learning from Las Vegas'' trojice autora, veliki uticaj na [[Postmoderna arhitektura|postmodernu u arhitekturi]].
* [[DDT]] zabranjen u SAD nakon desetogodišnje kampanje u kojoj je stvoren moderni [[Ekološka svest|ekologizamekološki pokret]].
* Kreiran programski jezik [[Prolog (programski jezik)|Prolog]].
 
34.007

izmjena