Razlike između izmjena na stranici "1972"

Dodano 2.086 bajtova ,  prije 2 godine
→‎Događaji: dop. iz NYT
(→‎Događaji: dop. iz NYT)
(→‎Događaji: dop. iz NYT)
[[Datoteka:HE ĐerdapI Karataš.jpg|mini|200px|Završena [[Hidroelektrana Đerdap]]]]
* [[16. 5.]] - Posle 8 godina izgradnje, u prisustvu jugoslovenskog odn. rumunskog predsednika Tita i Čaušeskua, u rad svečano pušten [[Hidroelektrana Đerdap|HEPS Đerdap]] (hidroenergetski i plovidbeni sistem).
* 16. 5. - Negde u SFRJ: putnički voz iskočio iz šina i udario u teretni - sedam mrtvih, deseci povređenih.
* [[19. 5.]] - Eksplodirale tri od šest bombi u zgradi izdavačke firme [[Axel Springer AG]] - 17 povređenih, odgovornost preuzima [[Frakcija Crvene Armije]].
* [[22. 5.]] - [[Cejlon]] postaje Republika [[Sri Lanka]].
* [[5.6.|5]] - [[10. 6.]] - Titova poseta SSSR-u<ref>[http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/67-4-47.shtml Tito's Visit to Moscow; how Sincere is Friendship?], S.Stanković, OSA-RFE</ref>.
* [[5. 6.]] - U [[Stokholm]]u prva konferencija [[UN]] posvećena okolišu. Na predlog jugoslovenske delegacije, 5. jun proglašen Svetskim danom čovekove okoline (Tanjug).
* jun - U SFRJ raste zabrinutost zbog narkomanije: u Beogradu umrla devojka, deo grupe koja je provaljivala u apoteku - treća smrt od posledica droge za dve godine<ref>[http://www.nytimes.com/1972/07/25/archives/a-rise-in-drug-use-alarms-yugoslavs.html A RISE IN DRUG USE ALARMS YUGOSLAVS]. nytimes.com JULY 25, 1972</ref>.
[[Datoteka:Watergate Complex interior.JPG|mini|180px|left|Kompleks ''[[Watergate]]'']]
* [[17. 6.]] - Skandal [[Watergate]]: petorica operativaca Bele kuće uhapšena tokom druge provale u Demokratski nacionalni komitet.
* [[12. 7.]] - Zajednička sednica Predsedništava CK SKJ i SFRJ na Brionima; [[Rato Dugonjić]] novi potpredsednik. Razgovaralo se o izazovu nacionalizma i potrebi da se u svim republikama i pokrajinama povrati kontrola partije za njegovo prevazilaženje<ref>[http://www.nytimes.com/1972/07/18/archives/yugoslavia-adopting-stronger-measures-to-dampen-nationalism-in-her.html Yugoslavia Adopting Stronger Measures to Dampen Nationalism in Her 8 Regions]. nytimes.com JULY 18, 1972</ref>.
* [[14. 7.]] - Senator [[George McGovern]] imenovan za demokratskog kandidata na izborima za predsednika SAD - zalaže se za neodložno i potpuno povlačenje iz Vijetnama.
* jul - Strah od umornih Turaka na putevima, naročito između Beograda i bugarske granice, planira se gradnja dva motela za turske vozače - zemlja je već na vrhu evropske stope udesa<ref>[http://www.nytimes.com/1972/07/24/archives/an-increasingly-motorized-yugoslavia-has-new-headache-wild-turkish.html An Increasingly Motorized Yugoslavia Has New Headache: Wild Turkish Drivers Dashing Home]. nytimes.com JULY 24, 1972</ref>.
* [[18. 7.]] - [[Anwar Sadat]] proterao 20.000 sovjetskih savetnika iz Egipta - moglo se raditi o varci<ref>[http://russiapedia.rt.com/on-this-day/july-18/ July, 18 in history]. russiapedia.rt.com</ref>, u svakom slučaju sledećeg oktobra Egipat i SSSR su sklopili ugovor o naoružanju<ref name="Safran1988">{{cite book|author=Nadav Safran|title=Saudi Arabia: The Ceaseless Quest for Security|url=http://books.google.com/books?id=zSkIi_1T1FsC&pg=PA154|date=1 January 1988|publisher=Cornell University Press|isbn=0-8014-9484-2|pages=154–}}</ref>.
* [[21. 7.]] - "Krvavi petak" u [[Belfast]]u - Privremena [[IRA]] detonirala 22 bombe, poginulo devet osoba.
{{Dvostruka slika|right|Marko Nikezic.jpg|100|Latinka Perović.jpg|100|[[Marko Nikezić]]|[[Latinka Perović]]}}
* 8. 10. - [[Tito]]v intervju u "[[Vjesnik (novine)|Vjesniku]]": "nama treba avangardna partija", "mi moramo očistiti našu partiju" od karijerista, "sa demokratijom smo išli u preveliku širinu", "Nikakav liberalizam i nikakva bolećivost tu nemaju mjesta" - "moramo biti nemilosrdni" u borbi za interese radničke klase. Partija mora biti kohezivna sila u svakoj republici, "rado bih se odmorio, ali... moram raditi" kako bi konsolidovao zemlju<ref>[http://www.nytimes.com/1972/10/14/archives/tito-at-80-tries-to-rebuild-party-ousters-in-the-6-yugoslav.html TITO, AT 80, TRIES TO REBUILD PARTY]. nytimes.com OCT. 14, 1972</ref>.
* [[10. 10.]] - Titov razgovor sa društveno-političkim aktivom SR Srbije: zamera im na nezavisnoj liniji, ignorisanju centralnih odluka i odupiranju naporima da SK ponovo bude neosporni autoritet, takođe kaže da je koncentracija kapitala, velikih banaka i trgovačkih kompanija u Srbiji izazvala nezadovoljstvo i nepoverenje u drugim republikama<ref>[http://www.nytimes.com/1972/10/26/archives/2-serbian-party-leaders-quit-in-wide-purge-by-tito.html 2 Serbian Party Leaders Quit in. Wide Purge by Tito]. nytimes.com OCT. 26, 1972</ref>.
* [[10. 10.]] - Titov razgovor sa društveno-političkim aktivom SR Srbije.
* 10. 10. - SIV odlučio da nakon višemesečnih nestašica podigne cene nekih prehrambenih artikala, uprkos protestima šefova sindikata (cene su prošlog novembra bile zvanično zamrznute).
* 10. 10. - U ponoć počeo štrajk kamiondžija u [[Čile]]u, zatim im se pridružuju i neke druge profesije i studenti<ref name="Haslam2005">{{cite book|author=Jonathan Haslam|title=The Nixon Administration and the Death of Allende's Chile: A Case of Assisted Suicide|url=http://books.google.com/books?id=cBcDJ34AJGMC&pg=PA143|year=2005|publisher=Verso|isbn=978-1-84467-030-7|pages=143–}}</ref>.
* [[17. 10.]] - Poseta kraljice [[Elizabeta II|Elizabete]] Jugoslaviji.
* [[18. 10.]] - U medijima objavljeno "Pismo" Tita i SKJ - poziv na borbeniju partiju, "demokratski centralizam" i veći nadzor SKJ nad društvom.
* 18. 10. - Američki rvač Richard Sanders poginuo blizu Skoplja na proputovanju prema Grčkoj.
* 21 - 25. 10. - Na srednjem Jadranu se održava združena vežba "Podgora 72", nastavak [[Vojna vježba "Sloboda 71"|"Slobode 71"]].
* [[2625. 10.]] - PodneliObjavljeno ostavkeda su visoki funkcioneri CK [[Savez komunista Srbije|SK Srbije]] podneli ostavke: [[Marko Nikezić]] (predsednik) i [[Latinka Perović]] (sekretar), kao i Bora Pavlović (sekretar GK SK Beograda). SlediU toku je čistka "liberala" u Srbiji<ref>[http://www.novosti.rs/dodatni_sadrzaj/clanci.119.html:363217-Velika-cistka-kadrova Velika čistka kadrova]. novosti.rs 23. januar 2012</ref> ali i drugim republikama. Novi šef srpske partije je [[Tihomir Vlaškalić]] (do 1982)
* [[26. 10.]] - Državni sekretar SAD Kissinger sugeriše u vezi Vijetnamskog rata da je "mir prinadohvat ruciruke".
 
=== Novembar/Studeni ===
* [[2. 11.]] - U Beogradu potpisan sporazum o sovjetskom kreditu Jugoslaviji - dve rate od 540 i 450 miliona dolara<ref>[http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/81-1-256.shtml Tito's Foreign Policy Interview in "Vjesnak"], page 3, S.Stanković, OSA-RFE</ref> u periodu 1973-76. i 1976-80<ref>[http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/83-1-285.shtml Yugoslavia in 1977], page 12, S.Stanković, OSA-RFE</ref>.
* 2. 11. - [[Koča Popović]] daje ostavku u saveznom [[Predsjedništvo SFRJ|Predsedništvu]] i povlači se iz političkog života.
* [[4. 11.]] - Radnici [[Ei Niš]] štrajkuju i šetaju gradom jer mi kasne plate<ref name="NYTEconCurbs">[http://www.nytimes.com/1972/12/28/archives/yugoslavs-face-economic-curbs-wage-and-credit-freeze-due-tax-rise.html YUGOSLAVS FACE ECONOMIC CURBS]. nytimes.com DEC. 28, 1972</ref>, kritikuju upravu i partijske zvaničnike, traže "radikalne mere" za poboljšanje rada fabrike<ref>[http://www.nytimes.com/1972/11/05/archives/yugoslav-workers-strike-a-factory.html Yugoslav Workers Strike a Factory]. nytimes.com NOV. 5, 1972</ref>.
* [[7. 11.]] - Ubedljiva pobeda [[Ričard Nikson|Ričarda Niksona]] na predsedničkim izborima - 41,2 prema 29,2 miliona glasova, [[George McGovern]] pobedio samo u Masačusetsu i Vašingtonu DC.
* [[24. 11.]] - Dr prof. [[Marko Veselica]] osuđen u Zagrebu na sedam godina zatvora za kontrarevolucinarne aktivnosti, takođe i Joze Ivičević-Bakulić (4 godine) i Zvonimir Komarica (2).
* [[23. 12.]] - Razoran zemljotres pogodio [[Managva|Managvu]], glavni grad [[Nikaragva|Nikaragve]] - 5.000 mrtvih.
* [[24. 12.]] - [[švedska|Švedski]] premijer [[Olof Palme]] uporedio "božićno bombardovanje" sa nacističkim zločinima - SAD prekidaju diplomatske odnose (bombardovanje izaziva dosta kritika i u SAD).
* [[28. 12.]] - Ekonomske mere štednje u SFRJ: smanjenje plata u zaduženim fabrikama ili zamrzavanje u neproduktivnim sektorima; ograničenje kredita na najviše trećinu prihoda, otplata najduže 30 meseci za automobile (kreditna kupovina kola, televizora i druge robe je doprinela inflacionom pritisku)<ref name="NYTEconCurbs"></ref>.
* [[29. 12.]] - Puštene u promet prve prave auto-ceste u Jugoslaviji, Zagreb-Karlovac i Vrhnika-Postojna.
 
** U Jugoslaviju ušlo 21,5 miliona stranaca, od čega pet miliona turista, ukupna potrošnja blizu milijardu dolara<ref>Bajec, Dolničar, 1981, str. 274-5</ref>.
** Prema dokumentu sa Desetog kongresa SKJ iz 1974, nacionalni dohodak 1947-72 je povećan za 4,5 puta<ref>Bajec, Dolničar, 1981, str. 289</ref>.
** U prvih devet meseci, preduzeća su imala gubitke od 140 miliona dolara, od čega 58% u industriji i rudarstvu (električna energija 20 miliona dolara gubitaka); inflacija 17%<ref>[http://www.nytimes.com/1973/01/14/archives/yugoslavs-global-engineers.html Yugoslays: Global Engineers]. nytimes.com JAN. 14, 1973</ref>. Gubici su 87% viši nego 1971<ref name="NYTEconCurbs"></ref>.
** Po "najboljim procenama", u SFRJ ima nekoliko stotina ljudi sa imovinom ili gotovinom i do pola miliona dolara, jedna trećina radnika zarađuje manje od 84 dolara mesečno, prosečna plata oko 100 dolara<ref>[http://www.nytimes.com/1972/09/10/archives/a-problem-karl-marx-didnt-foresee-yugoslavia.html A Problem Karl Marx Didn't Foresee; Yugoslavia]. nytimes.com SEPT. 10, 1972</ref>, tj. 1.670 novih dinara (1 dolar iz 1972 = oko 5,9 dolara iz 2017).
** Polovina domaćinstava ima frižider, četvrtina veš-mašinu (u poređenju sa 1% pre 15 godina); mali automobil košta dvogodišnju platu, više od 1,5-mesečne, muško odelo dvonedeljnu<ref>[http://www.nytimes.com/1972/08/16/archives/diners-club-or-just-dinars-yugoslav-consumer-is-king.html Diners' Club or Just Dinars, Yugoslav Consumer Is King]. nytimes.com AUG. 16, 1972</ref>.
33.734

izmjene