Razlike između izmjena na stranici "Drugi svjetski rat u Jugoslaviji"

m/м
Vraćene izmjene 89.216.48.223 (razgovor) na posljednju izmjenu korisnika MilanBgd
(Izvrsena korekcija laznih iskaza i ubacen novi istiniti sadrzaj koji je istorijski opravdan.)
m/м (Vraćene izmjene 89.216.48.223 (razgovor) na posljednju izmjenu korisnika MilanBgd)
[[Datoteka:Flag of the Soviet Union (1923-1955).svg|border|22px]] [[Sovjetski Savez|SSSR]]<br /><small>(ograničeno sudjelovanje, 1944. - 1945.)</small><br />
[[Datoteka:Flag of the Bulgarian Homeland Front.svg|22px|border|Bulgaria]] [[Carstvo Bugarska|Kraljevina Bugarska]] <small>(od 1944.)</small>
 
[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|22px|border|Chetniks]] '''[[Četnici]]'''<ref name="autogenerated2">Tomasevich, Jozo; ''War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: The Chetniks'', Volume 1; Stanford University Press, 1975 ISBN 978-0-8047-0857-9 [http://books.google.com/books?id=yoCaAAAAIAAJ&pg=PA226&dq=chetniks+collaboration#v=onepage&q=chetniks%20collaboration&f=false]</ref><ref name="autogenerated3">Cohen, Philip J., Riesman, David; ''Serbia's secret war: propaganda and the deceit of history''; Texas A&M University Press, 1996 ISBN 0-89096-760-1 [http://books.google.com/books?id=Fz1PW_wnHYMC&pg=PA40&dq=chetniks+collaboration#v=onepage&q=chetniks%20collaboration&f=false]</ref><ref name="autogenerated4">Ramet, Sabrina P.; ''The three Yugoslavias: state-building and legitimation, 1918-2005''; Indiana University Press, 2006 ISBN 0-253-34656-8 [http://books.google.com/books?id=FTw3lEqi2-oC&pg=PA147&dq=chetniks+collaboration#v=onepage&q=chetniks%20collaboration&f=false]</ref><ref name="autogenerated9">Tomasevich, Jozo; ''War and revolution in Yugoslavia, 1941-1945: occupation and collaboration'', Volume 2; Stanford University Press, 2001 ISBN 0-8047-3615-4 [http://books.google.com/books?id=fqUSGevFe5MC&pg=RA1-PA308&dq=chetniks+collaboration#v=onepage&q=chetniks%20collaboration&f=false]</ref>
|strana2=[[Sile Osovine]]:<br />'''[[Datoteka:Flag of Nazi Germany (1933-1945).svg|border|22px]] [[Treći rajh|Treći Reich]]'''
 
 
[[Datoteka:Flag of German occupied Albania.svg|22px|border|Albania]] [[Albanija pod upravom Trećeg Reicha|Albanija]]<br /><small>(odvojena od Kraljevine Italije, 1943. - 1944.)</small>
----
'''Ostali:'''
 
[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|22px|border|Chetniks]] '''[[Četnici Koste Pecanca]]'''<ref name="autogenerated2">Tomasevich, Jozo; ''War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: The Chetniks'', Volume 1; Stanford University Press, 1975 ISBN 978-0-8047-0857-9 [http://books.google.com/books?id=yoCaAAAAIAAJ&pg=PA226&dq=chetniks+collaboration#v=onepage&q=chetniks%20collaboration&f=false]</ref><ref name="autogenerated3">Cohen, Philip J., Riesman, David; ''Serbia's secret war: propaganda and the deceit of history''; Texas A&M University Press, 1996 ISBN 0-89096-760-1 [http://books.google.com/books?id=Fz1PW_wnHYMC&pg=PA40&dq=chetniks+collaboration#v=onepage&q=chetniks%20collaboration&f=false]</ref><ref name="autogenerated4">Ramet, Sabrina P.; ''The three Yugoslavias: state-building and legitimation, 1918-2005''; Indiana University Press, 2006 ISBN 0-253-34656-8 [http://books.google.com/books?id=FTw3lEqi2-oC&pg=PA147&dq=chetniks+collaboration#v=onepage&q=chetniks%20collaboration&f=false]</ref><ref name="autogenerated9">Tomasevich, Jozo; ''War and revolution in Yugoslavia, 1941-1945: occupation and collaboration'', Volume 2; Stanford University Press, 2001 ISBN 0-8047-3615-4 [http://books.google.com/books?id=fqUSGevFe5MC&pg=RA1-PA308&dq=chetniks+collaboration#v=onepage&q=chetniks%20collaboration&f=false]</ref>
|komandant1 = [[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|border|22px]] '''[[Josip Broz Tito]]'''<br />
[[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|border|22px]] [[Milovan Đilas]]<br />
[[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|border|22px]] [[Arso Jovanović]]<br />
[[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|border|22px]] [[Sava Kovačević]]†<br />
[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|22px|border|Chetniks]] '''[[Dragoljub Mihailović|Draža Mihailović]]'''
|komandant2 = [[Datoteka:Flag of Nazi Germany (1933-1945).svg|border|22px]] [[Maximilian von Weichs]]<br />[[Datoteka:Flag of Nazi Germany (1933-1945).svg|border|22px]] [[Alexander Löhr]]<br />
[[Datoteka:Flag of Nazi Germany (1933-1945).svg|border|22px]] [[Edmund Glaise-Horstenau|Edmund Glaise von Horstenau]]<br />[[Datoteka:Flag of Italy (1861-1946).svg|22px|border]] [[Mario Roatta]]
 
----
[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|22px|border|Chetniks]] '''[[Dragoljub Mihailović|Draža Mihailović]]'''
 
[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|22px|border|Chetniks]] [[Kosta Pećanac]]
=== Pomicanje težišta partizanske borbe na zapad ===
{{main|Bihaćka republika|Drvarska republika}}
[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0046-37, Jugoslawien, Polizeieinsatz.jpg|right|thumb|Spaljeno selo tokom [[spisak antipartizanskih operacija u NDH|antipartizanske akcije]] u okupiranoj Jugoslaviji.]]Partizanske snage iz Srbije su nakon sloma Užičke republike prešle u [[Podrinje|Istočnu Bosnu]], čije su planine postale nova baza njihovih operacija. Tada započinju koraci ka stvaranju većih, mobilnijih formacija koje će postati poznate pod nazivom [[proleterske brigade]].
{{citiranje|Firer je naredio:
<br /><br />
1.) Neprijatelj u borbi upotrebljava fantastične komunistički školovane borce koji ne prezaju ni od kakvog nasilja. Ovde se više nego ikada ide za biti ili ne biti. Ova borba nema ništa zajedničkog s viteštvom i odredbama [[Ženevske konvencije]]. Ako ova borba protiv bandi, kako na [[Istok]]u tako i na [[Balkan]]u, ne bude vođena najbrutalnijim sredstvima, onda se u dogledno vreme više neće imati raspoloživih sredstava da se ovoj kugi stane na put.
<br /><br />
Stoga trupe imaju pravo i dužnost da u ovoj borbi upotrebe svako sredstvo bez ograničenja, takođe i protiv [[žena]] i [[dete|dece]], samo ako ovo vodi uspehu. Obziri bilo ikakve vrste su [[zločin]] prema nemačkom narodu i prema vojnicima na frontu koji moraju da podnose udarce bandi i zato ne treba imati nikakve obzire prema bandama ili njihovim pomagačima.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B5_%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0_%D0%92%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%85%D1%82%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_16._%D0%B4%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0_1942. Naređenje načelnika generalštaba Vrhovne komande Vermahta od 16. decembra 1942.]</ref>|Naređenje načelnika generalštaba Vrhovne komande Vermahta [[Wilhelm Keitel|Wilhelma Keitela]] od 16. decembra 1942.}}
 
Partizanske snage iz Srbije su nakon sloma Užičke republike prešle u [[Podrinje|Istočnu Bosnu]], čije su planine postale nova baza njihovih operacija. Tada započinju koraci ka stvaranju većih, mobilnijih formacija koje će postati poznate pod nazivom [[proleterske brigade]].
 
Taj je proces djelomično usporen s [[operacija Jugoistočna Hrvatska|drugom neprijateljskom ofanzivom]], nakon koje partizanske snage dolaze na granicu Bosne i Crne Gore te zauzimaju Foču od koje će napraviti svoje glavno uporište u tzv. [[Fočanski period|Fočanskom periodu]].
=== Bitke na Neretvi i Sutjesci ===
{{main|Bitka na Neretvi|Bitka na Sutjesci}}
[[Datoteka:Jugoslavija i Evropa maj 1943.jpg|minijatura|Oslobođena cetnickapartizanska teritorija u Jugoslaviji i Hitlerova tvrđava Evropa, maja 1943. godine.]]
[[Datoteka:Jedinice Trećeg korpusa u Tuzli 1943.jpg|mini|Jedinice [[Treći korpus NOVJ|Trećeg korpusa NOVJ]] [[Prva tuzlanska operacija NOVJ|ulaze u Tuzlu]] 1943.]][[Operacija Torch|Savezničko iskrcavanje u Sjevernoj Africi]] krajem 1942. je osovinske komandante uvjerilo u mogućnost savezničkoj iskrcavanja na Balkan, pa je zato odlučeno da se partizanske snage likvidiraju angažiranjem dodatnih vojnih resursa.
{{citat|»U poređenju sa partizanima, njemački vojnik je slabije obučen za vođenje borbe u planinama i često nije dorastao fanatično borbenim partizanima, koji su se potpuno srodili sa zemljištem, a pored toga imaju podršku stanovništva. Teškoće na jugoslovenskom ratištu naročito u Bosni i Hercegovini, Hrvatskoj i Slavoniji, ravne su teškoćama na istočnom i afričkom frontu, a veliko prostranstvo i pošumljenost terena predstavlja izuzetne teškoće«.<ref>http://www.znaci.net/00001/46_77.htm</ref>|[[Edmund Glaise-Horstenau]]}}
 
[[Operacija Torch|Savezničko iskrcavanje u Sjevernoj Africi]] krajem 1942. je osovinske komandante uvjerilo u mogućnost savezničkoj iskrcavanja na Balkan, pa je zato odlučeno da se partizanske snage likvidiraju angažiranjem dodatnih vojnih resursa.
 
Prvi takav pokušaj je započeo u januaru [[1943]]. i bio je poznat kao [[operacija Weiss|četvrta neprijateljska ofanziva]]. Njime je likvidirana [[Bihaćka republika]], ali je gro partizanskih snaga uspio ne samo preživjeti, nego i u bitci na Neretvi nanijeti težak poraz četničkim snagama nakon koje one nisu predstavljale ozbiljan faktor u Hercegovini i Dalmaciji. Tri delegata narodnooslobodilacke vojskeodlaze kod Nemaca da traze primirije i da zajednicki razbijaju cetnicke formacije koje su bile u mnogo brojnijem stanju nego partizanske do pregovora je doslo ali su nemci hteli da se obracunaju i sa jednima i sa drugime, medjutim Draine snage su bile mnogo veci problem. Tek kasnije ce se pokazati da je slepo verovanje Tita bilo velika greska
 
Osovinske snage su daleko bolje pripremile petu neprijateljsku ofanzivu, u kojoj su uspjele opkoliti i gotovo uništiti partizanske snage.
 
Preživljavanje Tita i jezgre njegove vojske u [[Bitka na Sutjesci|bitci na Sutjesci]] se kasnije pokazao kao jedan od ključnih događaja rata. Samo nekoliko mjeseci kasnije došlo je do [[Kapitulacija Italije|kapitulacije Italije]]. Partizanske snage su, porazivši prethodno četnike, bile prisutnije u italijanskim zonama od četnika, a i daleko bliže jadranskoj obali i lukama. Zbog toga su bile u prilici razoružati italijanske snage, a i stupiti u kontakt sa zapadnim saveznicima te kasnije od njih primati naoružanje, opremu i drugu pomoć. Bitka na Sutjesci je prvobitno bila namenjena Drazi Mihailovicu medjutim on je izmakao za samo dva sata a u centru je se nasla Narodno oslobodilacka vojska koja je slepo verovala Nemackim obecanjima postignutim jos tokom bitke na Neretvi. Partizani su uleteli u obruc i poceli su tesku borbu. Oni su se junacki borili medjutim partizanski gubtci su iznsili 10000 boraca a nemacki 500 ljudi.
 
=== Kapitulacija Italije i savezničko priznanje partizana ===
Borbene akcije, koje su se otuda razvile izgubile su karakter gerilskog rata. U stvarnosti, u borbama sa posadnim trupama na odlučujućim mestima pojavljuju se brojno jake, planski vođene i — bar za planinsko ratovanje — dobro naoružane i opremljene jedinice. U sadejstvu sa anglo-američkim vazduhoplovstvom, koje ponovo napada železnička čvorišta i sa neprijateljskim lakim pomorskim snagama koje nastoje da parališu pomorski saobraćaj i na Jadranu, one otežavaju dotur u zabrinjavajućim razmerama. Osim toga, one sprečavaju privredno iskorišćavanje zemlje tako što drže u rukama važne industrijske oblasti i područja sa poljoprivrednim viškovima ili ih drže u šahu.“<ref name="Balkanu 1 1943"/>|Izveštaj nemačkog komandanta Jugoistoka o stanju na Balkanu 1.11.1943.}}
 
Partizanski pokret se konsolidirao kako u tehničkom, tako i u političkom smislu. U [[Jajce|Jajcu]] održano [[drugo zasjedanje AVNOJ-a]] je koincidiralo s [[Teheranska konferencija|Teheranskom konferencijom]] kojom su Saveznici odlučili da partizanima, a ne četnicima pružaju pomoć. Saveznički vojni i politički lideri izneli su slične zaključke na međusavezničkim konferencijama u Kairu i [[Teheranska konferencija|Teheranu]] od [[22. 11.|22. novembra]] do [[7. 12.|7. decembra]] [[1943]]:
* "'''Premijer Čerčil''': Žalosna je činjenica da gotovo nikakve zalihe nisu dostavljene 222.000 ljudi brojnim pristalicama Tita morskim putem. Ti odlučni (borci) drže u Jugoslaviji onoliko Nemaca koliko mi držimo južno od Rima. Nemci su bačeni u zabunu nakon kolapsa Italije i patriote su osvojile kontrolu nad velikim delovima obale."<ref>It was a lamentable fact that virtually no supplies had been conveyed by sea to the 222,000 followers of Tito. These stalwarts were holding as many Germans in Yugoslavia as the combined Anglo-American forces were holding in Italy south of Rome. The Germans had been thrown into some confusion after the collapse of Italy and the Patriots had gained control of large stretches of the coast. [http://znaci.net/00002/334.htm SEXTANT/EUREKA CONFERENCES (Cairo and Tehran. 22 November-7 December 1943)], strana 385</ref>
* "'''General Ajzenhauer''' naglasio je vitalni značaj nastavljanja maksimalnih mogućih operacija na uspostavljenom poprištu... On veruje da svu mouću opremu treba slati Titu, jer su Mihailovićeve snage od male vrednosti."<ref>GENERAL EISENHOWER stressed the vital importance of continuing the maximum possible operations in an established theater... He believed that all possible equipment should be sent to Tito since Mikhailovitch’s forces were of relatively little value. [http://znaci.net/00002/334.htm SEXTANT/EUREKA CONFERENCES (Cairo and Tehran. 22 November-7 December 1943)], strana 445</ref>
* '''General Bruk''' je, prelazeći na Jugoslaviju, rekao da su u toj zemlji Nemci imaju teškoća da održavaju svoje komunikacije. Otuda, sva dobit mora biti izvučena iz svih prilika da se uvećaju nemačke nevolje putem pomaganja partizana. Želimo da se organizuje sistem dopremanja oružja i vazdušne podrške. General Bruk rekao je da je sada 21 nemačka divizija raspoređena u Jugoslaviji do grčke granice."<ref>Turning to Yugoslavia, GENERAL BROOKE said that since the withdrawal of Italian forces there, the Germans have found it difficult to maintain their communications in that country. Therefore, full advantage must be taken of all opportunities to increase the German difficulties in Yugoslavia by assisting the Partisans. It is desired to organize a system by which arms can be supplied to them and air assistance rendered as well. GENERAL BROOKE said that there were now some 21 German divisions deployed in Yugoslavia as far down as the Grecian border. [http://znaci.net/00002/334.htm SEXTANT/EUREKA CONFERENCES (Cairo and Tehran. 22 November-7 December 1943)], strane 528-529</ref>
 
Zahvaljujući probijanju nemačkog sistema šifrovanja radio-saobraćaja, saveznički rukovodioci raspolagali su veoma dobrim informacijama o zbivanjima u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]], i doneli su odluku o pružanju što veće moguće pomoći [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u materijalu i putem taktičkog sadejstva. Izbačen iz savezničkog tabora, Mihailović se okrenuo sa pomoć Nemcima:
 
[[Datoteka:Četnici i Nemci.jpg|thumb|right|[[Četnici]] poziraju sa okupacionim snagama.]]
{{citiranje|„Srbija i Hrvatska: kao i ranije, na ovom prostoru stoje dva suprotstavljena tabora-komunistički pod Titom i nacionalistički pod generalom Mihailovićem. Zbog brojčane premoći i veće borbene vrijednosti, komunisti su u posljednje vrijeme zadali nacionalistima niz teških udaraca. To je rezultiralo u traženju njemačke pomoći od strane nekoliko D.M.- komandanata. Već je došlo i do niza sporazuma, kojim se D.M.-jedinice obaezuju na obustavljanje neprijateljstava protiv Wehrmachta, čime im se omogućuje nesmetana borba protiv komunista.“ <ref>NAW, T-311, Roll 175, 000895: Prikaz neprijateljskog stanja u Sredozemlju od strane generalštabnog majora Warnstorff-a (dodatak zabilješki sa sastanka kod načelnika štaba Grupe armija „E“ od 9. decembra 1943.).</ref>|Nemački prikaz stanja u Sredozemlju od 9. decembra 1943.}}
 
=== Nemačke zimske operacije 1943-1944. ===