Razlike između izmjena na stranici "Finski rat"

nema sažetka uređivanja
|komandant1 = Friedrich von Buxhöwden<br>Bogdan Fjodorovič Knorring<br>Pjotr Bagrationi<br>Michael Andreas Barclay de Tolly<br>Nikolaj Ivanovič Demidov
|komandant2 =Mauritz Klingspor<br>Carl Johan Adlercreutz}<br>Georg Carl von Döbeln
|snaga1 = oko 95,.000 vojnika
|snaga2 =oko 36,.000 vojnika
}}
'''Finski rat''' ([[Švedski jezik|švedski]]: ''Finska kriget'', [[Ruski jezik|ruski]]: ''Русско-шведская война'') odigrao se od [[februar]]a [[1808]]. do [[septembar|septembra]] [[1809]]. na kraju tog rata [[Švedska|Kraljevina Švedska]] je bila prisiljena potpisati [[Fredrikshamnski mir]] kojim je izgubila istočne dijelove svoje kraljevine (današnju [[Finska|Finsku]]) i prepustiti je [[Rusko Carstvo|Carskoj Rusiji]].<ref name=brit/><ref name=val/>
== Tok rata==
 
Kad je [[Rusko Carstvo|Carska Rusija]] postala saveznik [[Prvo Francusko Carstvo|Francuske]] sklopivši sa njom [[Tilsitski mir]] - [[1807]]., ruski [[car]] [[Aleksandar I od Rusije|Aleksandar I]], pokušao je nagovoriti švedskog [[kralj]]a [[Gustav IV Adolf od Švedske|Gustava IV]] da se pridruži [[Prvo Francusko Carstvo#Kontinentalna_blokada_i_Iberijska_kampanja|kontinentalnoj blokadi]] protiv [[Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Irske|Velike Britanije]]<ref name=brit> {{cite web
ruski [[car]] [[Aleksandar I od Rusije|Aleksandar I]], pokušao je nagovoriti švedskog [[kralj]]a [[Gustav IV Adolf od Švedske|Gustava IV]] da se pridruži
[[Prvo_Francusko_Carstvo#Kontinentalna_blokada_i_Iberijska_kampanja|kontinentalnoj blokadi]] protiv [[Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Irske|Velike Britanije]]<ref name=brit> {{cite web
|url=http://www.britannica.com/biography/Gustav-IV-Adolf
|title = ''Gustav IV Adolf''
|accessdate = 12. 09. 2015}}</ref>, ali je on to odbio. [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] se nadao da će sama [[Rusko Carstvo|ruska]] prijetnja biti dovoljna da slomi Gustava IV, dok je Rusima to dobrodošlo da se riješe potencijalnih neprijatelja razmještenih preblizu preblizu [[Sankt-Peterburg]]a.
 
Situacija po Švedsku je postala daleko ozbiljnija - [[1807]]., kad su tad ujedinjene [[Danska]] i [[Norveška]] objavile [[rat]] Švedskoj i tako je potpuno izolirale.<ref name=val/> Ruska vojska pod zapovjedništvom generala Friedricha von Buxhöwdena prodrla je u Finsku [[21. februar]]a [[1808]]., iako su [[Rusko Carstvo|Rusi]] formalno objavili rat Švedskoj tek u [[april]]u. Šveđane je taj napad iznenadio, jer su u Finskoj imali samo par hiljada vojnika, oni su glavninu svojih snaga rasporedili na zapadu očekujući [[Danska|dansko]]-[[Norveška|norveški]] napad.
Ruska vojska pod zapovjedništvom generala Friedricha von Buxhöwdena prodrla je u Finsku [[21. februar]]a [[1808]]., iako su [[Rusko Carstvo|Rusi]] formalno objavili rat Švedskoj tek u [[april]]u. Šveđane je taj napad iznenadio, jer su u Finskoj imali samo par hiljada vojnika, oni su glavninu svojih snaga rasporedili na zapadu očekujući [[Danska|dansko]] - [[Norveška|norveški]] napad.
 
Glavnina švedskih trupa pod zapovjedništvom [[general]]a Mauritza Klingspora poslana je u [[Österbotten]] (centralna Finska), ostavljajući samo nekoliko [[garnizon]]a po glavnim švedskim [[fortifikacija]]ma. Ruske trupe su u vrlo kratkom roku preuzele kontrolu nad južnom Finskom, nailazeći na slabašan otpor, na drugoj strani je jedan ešalon poslan da zauzme [[arhipelag]] [[Åland]] i [[otok]] [[Gotland]]. Zbog tog je došlo do smjene na vrhu švedske vojske pa je za novog [[komandant]]a postavljen [[general]] Carl Johan Adlercreutz, on je do [[april]]a pripremio protunapad, računajući na podršku (ustanak) lokalnog stanovništva. Na taj način je zaustavljen daljnji ruski prodor prema centralnoj Finskoj, a Šveđani su izvojevali dvije važne pobjede; [[Bitka kod Siikajokija]] ([[18. april]]) i [[Bitka kod Revolaxa]] ([[27. april]]).
Glavnina švedskih trupa pod zapovjedništvom [[general]]a Mauritza Klingspora poslana je u [[Österbotten]] (centralna Finska), ostavljajući samo
nekoliko [[garnizon]]a po glavnim švedskim [[fortifikacija]]ma. Ruske trupe su u vrlo kratkom roku preuzele kontrolu nad južnom Finskom, nailazeći
na slabašan otpor, na drugoj strani je jedan ešalon poslan da zauzme [[arhipelag]] [[Åland]] i [[otok]] [[Gotland]]. Zbog tog je došlo do smjene na vrhu švedske
vojske pa je za novog [[komandant]]a postavljen [[general]] Carl Johan Adlercreutz, on je do [[april]]a pripremio protunapad, računajući na podršku (ustanak) lokalnog stanovništva. Na taj način je zaustavljen daljnji ruski prodor prema centralnoj Finskoj, a Šveđani su izvojevali dvije važne pobjede; [[Bitka kod Siikajokija]] ([[18. april]]) i [[Bitka kod Revolaxa]] ([[27. april]]).
[[datoteka:The_Finnish_war_map4.svg|thumb|260px|<center>Finalne bitke rata]]
U [[maj]]u je švedska [[flota]], uz punu podršku lokalnog stanovništva, nanjela novi poraz Rusima, prisilivši pritom na predaju kontingent poslan na [[Gotland]]. [[Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Irske|britanski]] kontigent poslan kao pomoć, pod zapovjedništvom [[general]]a Johna Moorea, uplovio je u [[göteborg]]šku [[luka|luku]] [[26. maj]]a, ali je zbog razvoja situacije na [[Iberijski poluotok|Iberijskom poluotoku]] (i navodnih neslaganja sa kraljem [[Gustav IV Adolf od Švedske|Gustavom IV]]), njegov najveći dio otplovio u [[Španjolska|Španjolsku]].<ref name=val/>
otplovio u [[Španjolska|Španjolsku]].<ref name=val/>
 
Nakon prethodnih poraza u [[april]]u, ruski kontingent generala Buxhöwdena dobio je značajna pojačanja, pa je nakon osiguranja mira u svojoj pozadini, krenuo sredinom [[august]]a [[1808]]. u novu ofenzivu. Rusi su izvojevali važne pobjede u bitkama kod [[Kuortane]] ([[1. septembar]]), Salmia ([[2. septembar]]) i [[Oravainen]]a ([[14. septembar]]), pa su unatoč poraza kog su pretrpili u [[Bitka kod Jutasa|Bitci kod Jutasa]] [[13. septembar|13. septembra]] od generala Georga Carla von Döbelna, natjerali Šveđane da se povuku iz Finske. Buxhoeveden je [[29. septembar|29. septembra]] na početku [[zima|zime]] potpisao primirje sa Šveđanima, zbog tog ga je [[car]] [[Aleksandar I od Rusije|Aleksandar I]] žestoko kritizirao, pa nakraju i smjenio. Na njegovo mjesto postavljen je general Gotthard Johann von Knorring, on je i pored pritiska koji su na njega vršili car i krugovi iz [[Sankt-Peterburg]]a da odmah nastavi ofenzivu na Švedsku, preko [[led|zaleđenog]] [[Botnički zaljev|Botnijskog zaljeva]], ipak odgodio sve operacije do [[mart]]a [[1809]]. godine.
[[Kuortane]] ([[1. septembar]]), Salmia ([[2. septembar]]) i [[Oravainen]]a ([[14. septembar]]), pa su unatoč poraza kog su pretrpili u [[Bitka kod Jutasa|Bitci kod Jutasa]] [[13. septembar|13. septembra]] od generala Georga Carla von Döbelna, natjerali Šveđane da se povuku iz Finske. Buxhoeveden je [[29. septembar|29. septembra]] na početku [[zima|zime]] potpisao primirje sa Šveđanima, zbog tog ga je [[car]] [[Aleksandar I od Rusije|Aleksandar I]] žestoko kritizirao, pa nakraju i smjenio. Na njegovo mjesto postavljen je general Gotthard Johann von Knorring, on je i pored pritiska koji su na njega vršili car i krugovi iz [[Sankt-Peterburg]]a - da odmah nastavi ofenzivu na Švedsku, preko [[led|zaleđenog]] [[Botnički zaljev|Botnijskog zaljeva]], ipak odgodio sve operacije do [[mart]]a [[1809]].
 
Ruski vojnici započeli su marš preko zaleđenog mora [[13. mart]]a, istog dana u [[Stockholm]]u, sa [[tron]]a je zbačen [[Gustav IV Adolf od Švedske|Gustav IV]] u [[državni udar|puču]] koji su organizirali [[oficir]]i nezadovoljni gubitkom Finske.<ref name=val> {{cite web
[[Gustav IV Adolf od Švedske|Gustav IV]] u [[državni udar|puču]] koji su organizirali [[oficir]]i nezadovoljni gubitkom Finske.<ref name=val> {{cite web
|url=http://www.britannica.com/topic/Russo-Swedish-Wars
|title = ''1808–1809''
|publisher = Encyclopædia Britannica
|language = engleski
|accessdate = 10. 09. 2015}}</ref> Na njegovo mjesto instaliran je njegov stric [[Karl XIII od Švedske|Karl XIII]], četiri dana nakon tog ruski kontingent pod zapovjedništvom generala Pjotra Bagrationija prešavši preko zaleđenog mora u naletu je zauzeo [[arhipelag]] [[Åland]]. Drugi krak ruske vojske stigao je na taj način [[19. mart]]a do švedskog kopna, zaustavivši se na 70 km od [[Stockholm]]a; Treći ruski kontingent, pod vodstvom generala Michaela Barclay de Tollya, premarširao je zaleđeni [[Botnički zaljev|Botnijski zaljev]] na sjeveru i zauzeo [[Umeå|Umeju]] [[24. mart]]a, a slijedeći dan predao se [[garnizon]] koji je branio [[Tornio]].
zaleđenog mora u naletu je zauzeo [[arhipelag]] [[Åland]].
Drugi krak ruske vojske stigao je na taj način [[19. mart]]a - do švedskog kopna, zaustavivši se na 70 km od [[Stockholm]]a; Treći ruski kontingent,
pod vodstvom generala Michaela Barclay de Tollya, premarširao je zaleđeni [[Botnički zaljev|Botnijski zaljev]] na sjeveru i zauzeo [[Umeå|Umeju]]
[[24. mart]]a, a slijedeći dan predao se [[garnizon]] koji je branio [[Tornio]].
 
Rat se ipak razvukao do [[august]]a [[1809]]., uglavnom zbog toga što je novi kralj [[Karl XIII od Švedske|Karl XIII]] nastajao ostvariti što bolje uvjete za potpisivanje [[mirovni sporazum|mirovnog sporazuma]], koji je nakon dugotrajnih pregovora podpisan [[17. septembar|17. septembra]] [[1809]]. u finskom [[Hamina|Fredrikshamnu]]. Švedska je tim sporazumom bila prisiljena predati Finsku [[Rusko Carstvo|Carskoj Rusiji]] koja je na tom teritoriju formirala svoje [[vazal]]no [[Veliko Vojvodstvo Finska|Veliko Vojvodstvo Finske]].
[[17. septembar|17. septembra]] [[1809]]. u finskom [[Hamina|Fredrikshamnu]]. Švedska je tim sporazumom bila prisiljena predati Finsku [[Rusko Carstvo|Carskoj Rusiji]] koja je na tom teritoriju formirala svoje [[vazal]]no [[Veliko Vojvodstvo Finska|Veliko Vojvodstvo Finske]].
 
Uz [[Rusko Carstvo|rusko]] posredovanje su Švedska i [[Prvo Francusko Carstvo]] sklopile [[6. januar]]a [[1810]] [[mirovni sporazum]], na osnovu kog se i Švedska pridružirala [[Prvo_Francusko_Carstvo#Kontinentalna_blokada_i_Iberijska_kampanja|kontinentalnoj blokadi]] i zatvorila svoje luke za britanske brodove, i službeno objavila rat [[Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Irske|Velikoj Britaniji]].
==Izvori==
{{izvori}}
 
== Vanjske veze ==
{{commonscat|Battles of the Finnish War}}
* [http://www.multi.fi/~goranfri/index.html ''The Final War'' na portalu Göran Frilund] {{en icon}}
 
[[Kategorija:Švedski ratovi]]
[[Kategorija:Ruski ratovi1808]]
[[Kategorija:1809]]
[[Kategorija:ŠvedskiRusko-švedski ratovi]]
[[Kategorija:Napoleonski ratovi]]
[[Kategorija:RatoviHistorija u EvropiFinske]]