Razlike između izmjena na stranici "Srednji vijek"

nema sažetka uređivanja
m/м ({{radovi}})
[[File:JuengeresMathildenkreuz.jpg|thumb|upright=1.5|[[Matildin krst]] koji je napravljen ya [[Mathilde, Abbess of Essen|Matildu || od Esena]] (973–1011). Ona je prikazana na kolenima pred Devicom i detetom u [[emajl]]noj ploči. Krst je verovatno napravljen u [[Cologne]] ili [[Essen]], i demonstrira nekoliko srednjovekovnih tehnika: [[livenje]] figurativnih skulptura, [[filigran]], emajliranje, poliranje i podešavanje dragulja, i ponovnu upotrebu klasičnih [[Kameja (rezbarenje)|kameja]] i [[Rezbareni dragulj|rezbarenih dragulja]].]]
 
[[Datoteka:JuengeresMathildenkreuz.jpg|thumb|upright=1.5|[[Matildin krst]], koji je napravljen za [[Matilda II od Esena|Matildu od Esena]] (973–1011). Ona je prikazana na koljenima pred Djevicom i djetetom na ploči od [[emajl]]a. Križ, koji je vjerojatno bio napravljen u [[Keln]]u ili [[Essen]]u, prikazuje nekoliko srednjovekovnih tehnika: [[lijevanje]] figurativnih kipova, [[filigran]], emajliranje, poliranje i poliranje dragulja i ponovnu uporabu klasičnih [[Kameja (rezbarenje)|kameja]] i [[Rezbareni dragulj|rezbarenih dragulja]].]]
U [[Historija Europe|evropskoj istoriji]], '''Srednji vek''' je trajao od [[5. vek|petog]] do [[15. vek|petnaestog veka]]. Počeo je sa [[Pad Rimskog Carstva|padom]] [[Zapadno Rimsko carstvo|Zapadnog Rimskog carstva]] i okončao se sa [[Renesansa|renesansom]] i [[Velika geografska otkrića|dobom otkrića]]. Srednji vek je središnji period u klasičnoj podeli Zapadne istorije: [[Antika]], Srednji period, i [[Modernna istorija|Moderni]] period. Sam srednjovekovni period se može podeliti u [[Rani srednji vijek|rani]], [[Visoki srednji vek|visoki]], i [[Pozni srednji vek|pozni]].<ref name=Power304>Power ''Central Middle Ages'' p. 304</ref><ref name=mommsen236>Mommsen "Petrarch's Conception of the 'Dark Ages'" ''Speculum'' pp. 236–237</ref>
 
'''Srednji vijek''' razdoblje je u [[Povijest Europe|povijesti Europe]] koje je trajalo od [[5. stoljeće|5.]] do [[15. stoljeće|15. stoljeća]]. To je razdoblje počelo [[Pad Rimskog Carstva|padom]] [[Zapadno Rimsko carstvo|Zapadnog Rimskog carstva]] i okončalo se [[Renesansa|renesansom]] i razdobljem [[Velika geografska otkrića|velikih geografskih otkrića]]. Srednji je vijek srednje razdoblje u klasičnoj podjeli povijesti zapadnoga svijeta, koja se dijeli na [[Antika|stari]], srednji i [[novi vijek]]. Samo srednjovjekovno razdoblje može se podijeliti na [[Rani srednji vijek|rani]], [[Razvijeni srednji vek|razvijeni]] i [[Pozni srednji vek|pozni srednji vijek]].{{sfn|Power|2006|loc=str. 304}}{{sfn|Mommsen|1942|loc=str. 236–237}}
[[Depopulacija]], [[deurbanizacija]], invazija, i seobe ljudi, koje su počele tokom [[Kasna antika|kasne antike]], nastavile su se tokom Ranog srednjeg veka. [[Varvari|Varvarski]] osvjači, uključujući razne [[Germanski narodi|Germanske narode]], su formirali nova kraljevstva u ostacima Zapadne Rimske imperije.<ref name=Heather111>Heather ''Fall of the Roman Empire'' p. 111</ref> U 7. veku, [[Severna Afrika]] i [[Srednji Istok]], nekad deo Istočne Rimske imperije su potpali pod vladavinu [[Kalifat]]a, islamske imperije, nakon osvajanja [[Sukcesija Muhameda|Muhamedovih naslednika]].<ref name=Collins138>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 138–139</ref> Mada je došlo do znatnih promena u društvu i političkim strukturama, raskid sa [[Antika|Antikom]] nije bio kompletan. Još uvek značajno [[Vizantijsko carstvo]] je preživelo na istoku i ostalo velesila.<ref name=Cunliffe391>Cunliffe ''Europe Between the Oceans'' pp. 391–393</ref> Carski zakon, ''[[Corpus iuris civilis]]'', ponovno je otkriven u severnoj Italiji godine 1070. i imao je znatnog uticaja tokom kasnog Srednjeg veka. Na Zapadu, većina kraljevstva je inkorporirala nekoliko postojećih romanskih institucija. Manastiri su osnovani dok se kampanja [[Pokrštavanje|pokrštavanja]] [[Paganizam|paganske Evrope]] nastavljala. [[Franci]], pod [[Karolinzi|Karolinškom dinastijom]], su kratkotrajno uspostavili imperiju koja je pokrivala veći deo Zapadne Evrope; [[Karolinško Carstvo]] tokom kasnog 8. i ranog 9. veka, ali je ono kasnije podleglo pritiscima unutrašnjih građanskih ratova u kombinaciji sa vanjskim invazijama — [[Vikinzi]] sa severa, [[Mađari]] sa istoka, i [[Saraceni]] sa juga.
 
[[Depopulacija]], [[deurbanizacija]], invazije i seobe naroda, koje su počele tokom [[Kasna antika|kasne antike]], nastavile su se tijekom ranog srednjeg veka. [[Barvari|Barbarski]] osvajači, među kojima su dominirali razni [[germanski narodi]], formirali su nova kraljevstva u ostacima Zapadnog rimskog carfstva.{{sfn|Heather|2006|loc=str. 111}} U 7. stoljeću [[sjeverna Afrika]] i [[bliski Istok]], koji su nekad pripadali Istočnom rimskom carstvu, potpali su pod vlast [[Kalifat]]a, islamske države.{{sfn|Collins|1999|loc=str. 138–139}} Premda su se u društvu i političkim strukturama dogodile značajne promjene, do potpunog raskida s [[Antika|antikom]] nije došlo. Na Istoku je preživjelo i kao važna sila opstalo [[Bizantsko carstvo]].{{sfn|Cunliffe|2008|loc=str. 391–393}} Bizantska kodifikacija rimskog prava, poznata kao [[Corpus iuris civilis|Justinijanov kodeks]], na Zapadu je ponovno otkrivena u sjevernoj Italiji 1070. godine i otad je vršila velik utjecaj tijekom čitavoga srednjeg vijeka. Na Zapadu većina novih kraljevstava inkorporirala je ono malo preostalih rimskih državnih ustanova. Osnovani su samostani kao dio pokreta usmjerenog k [[Kristijanizacija|pokrštavanju]] [[Poganstvo|poganske Europe]]. [[Franci]] su pod [[Karolinzi|karolinškom dinastijom]] nakratko uspostavili [[Karolinško carstvo|carstvo]], koje se krajem 8. i početkom 9. stoljeća prostiralo na veći dio zapadne Europe. No, to je carstvo kasnije podleglo pritiscima unutarnjih građanskih ratova i vanjskih invazija — [[Vikinzi]] su napadali sa sjevera, [[Mađari]] s istoka, a [[Saraceni]] s juga.
Tokom Visokog Srednjeg veka, koji je počeo nakon 1000. godine, Evropska populacija se znatno uvećala jer su tehnološki i poljoprivredni izumi omogućili trgovini da cveta, a promena klime [[Srednjovekovni topli period|srednjovekovnog toplog perioda]] omogućila je povećanje prinosa useva. [[Manorijalizam]], organizacija seljaka u sela, koja su dugovala kiriju i radne usluge [[Plemstvo|vlasteli]], i [[feudalizam]], politička struktura u kojoj su [[vitez]]ovi i niže premstvo dugovali vojnu službu svojim gospodarima u zamenu za pravo zakupa zemljišta i [[plemićka kuća|plemićkih kuća]], su bila dva načina organizacije društva u Visokom Srednjem veku. [[Križarski ratovi|Krstaši]], prvi put pomenuti 1095. godine, su bili vojni pokušaji zapadno evropskih hrišćana da povrate kontrolu nad blisko istočnom [[Sveta Zemlja|Svetom Zemljom]] od [[Musliman]]a. Kraljevi su postali poglavari centralizovanih nacionalnih država, redukujući kriminal i nasilje, mada je to učinilo ideal jedinstvenog [[hrišćanstvo|hrišćanstva]] udaljenijim. Intelektualni život je bio obeležen [[Skolastika|skolasticizmom]], filozofijom koja je naglašavala prihvatanje vere umesto slobodnog rasuđivanja, kao i uspostavljanjem [[Univerzitet|univeruiteta]]. Teologija [[Toma Akvinski|Tome Akvinskog]], [[Giotto di Bondone|Giotove]] slike, poezija [[Dante Alighieri|Danta]] i [[Geoffrey Chaucer|Čosera]], putovanja [[Marco Polo|Marka Pola]], i arhitektura [[Gotička arhitektura|gotičkih]] katedrala, poput [[Katedrala u Chartresu|Čartresa]], su među izvanrednim dostignućima tog perioda.
 
TokomTijekom Visokograzvijenog Srednjegsrednjeg vekavijeka, koji je počeo nakon 1000. godine, Evropskaeuropska se populacija se znatno uvećala, jer su tehnološki i poljoprivredni izumi omogućili trgovini daprocvat cvetatrgovine, a promenapromjena klime [[Srednjovekovni topli period|srednjovekovnog toplog periodarazdoblja]] omogućila je povećanje prinosa usevausjeva. [[ManorijalizamKmetstvo]], organizacijatj. sustav seljaka organiziranih u sela,selo koja su dugovala kiriju i radne uslugekoje [[Plemstvo|vlasteli]] duguje najam i naturalni rad, ite [[feudalizam]], političkatj. strukturapolitički sustav u kojoj su [[vitez]]ovi i niže premstvo dugovaliduguju vojnu službu svojim gospodarima u zamenuzamjenu za pravo zakupa zemljišta i [[plemićka kuća|plemićkih kuća]], predstavljali su biladvije dvatemeljne načinavrste organizacije društva u Visokomrazvijenom Srednjemsrednjem veku. [[Križarski ratovi|KrstašiKrižari]], prvi put pomenutispomenuti 1095. godine, označili su biliprve vojnipokušaje pokušajizapadnoeuropskih zapadnokršćana evropskihda hrišćanaod da[[musliman]]a vojnim putem povrate kontrolu nad blisko istočnombliskoistočnom [[Sveta Zemlja|Svetom Zemljomzemljom]] od [[Musliman]]a. Kraljevi su postali poglavari centralizovanih nacionalnihcentraliziranih država, redukujući kriminal i nasilje,utjecali madana jesmanjivanje tokriminala učiniloi ideal jedinstvenog [[hrišćanstvo|hrišćanstva]] udaljenijim. Intelektualni život je bio obeležen [[Skolastika|skolasticizmom]]nasilja, filozofijomali kojai jena naglašavalasve prihvatanjeveće vereudaljavanje umestood slobodnog rasuđivanja, kao i uspostavljanjemjedinstvenog [[UniverzitetKršćanstvo|univeruitetakršćanstva]]. Teologija [[Toma Akvinski|Tome Akvinskog]], slike [[Giotto di Bondone|GiotoveGiotta iz Bondone]] slike, poezijapjesništvo [[Dante Alighieri|DantaDantea Alighierija]] i [[Geoffrey Chaucer|ČoseraGeoffreya Chaucera]], putovanja [[Marco Polo|Marka Pola]], i arhitektura [[Gotička arhitektura|gotičkih]] katedrala, poput [[Katedrala u Chartresu|Čartresa Chartresa]], supripadaju među izvanrednimizvanredna dostignuća razdoblja dostignućimarazvijenog togsrednjeg periodavijeka.
Pozni Srednji vek je obeležen teškoćama i nesrećama, uključujući glad , kugu, i rat, koji su znatno umanjili populaciju Zapadne Evrope; između 1347 i 1350, [[Crna smrt]] je ubila oko trećine Evropljana. Neslaganje, [[hereza]], i [[Zapadna šizma|šizma]] unutar [[Katolička crkva|crkve]] su se odvijali paralelno sa međudržavnim sukobima, demonstracijam, i pobunama seljaka. Kulturni i tehnološki razvoj je transformisao Evropsko društvo, čime se završava Pozni Srednji vek i počinje [[rani moderni period]].
 
Pozni srednji vijek obilježile su teškoće i nesreće, među kojima su bili glad, kuga i ratovi, što je sve utjecalo na značajno smanjenje broja stanovnika zapadne Europe; između 1347. i 1350. [[crna smrt]] odnijela je živote oko jedne trećine Europljana. Crkveni sukobi, [[hereze]] i [[zapadna šizma|šizma]] unutar [[Kršćanska crkva|kršćanske crkve]] odvijali su se usporedo s ratovima između različitih država, građanskim sukobima i pobunama seljaka. Napredak na području kulture i tehnologije transformirao je europsko društvo i označio kraj srednjeg vijeka i početak [[Novi vijek|ranog novog vijeka]].
 
==Terminologija i periodizacija==